نشست روز چهارشنبه آژانس در شرایطی به پایان رسید که هیچ تصمیم خاصی درباره مساله هستهای ایران اتخاذ نشد. با این حال طبق قطعنامه ماه پیش این شورا، محمد البرادعی اجازه یافت مساله را به شورای امنیت گزارش کند.
اکنون و با گذشت تنها سه روز از پایان نشست شورای حکام، بحث صلاحیت حقوقی شورای امنیت برای تصمیمگیری درباره ایران و به ویژه مساله تحریمها در محافل بینالمللی مطرح شده است.
دیپلماتهای اتحادیه اروپا نگران اعمال تحریم علیه ایران هستند و میگویند که این تحریمها در زمانی که بهای نفت بسیار بالاست، اقدامی است که نباید در مورد آن فکر کرد.
روزنامه فایننشال تایمز دیروز نوشت: آمریکا طرح گام به گامی را برای اعمال فشار علیه ایران برای جلوگیری از برنامه هستهای آن طراحی کرد که شامل استفاده از تحریمهای مورد نظر است. در این طرح آمریکا و ائتلاف همپیمانان جدید شرکت دارند.
در واشنگتن نیکولاس برنز معاون وزیر امور خارجه آمریکا به کمیته کنگره گفت که آمریکا خواستار بیانیهای بوده تا ایران را محکوم کند. وی پس از آن گفت که آمریکا به طرف فصل هفتم قطعنامه حرکت میکند که برای «انزوا»ی جمهوری اسلامی طراحی شده و این «امیدواری وجود دارد که بر رفتار آن تاثیر بگذارد.»
تحلیلگران در واشنگتن گفتند که اظهارات برنز نشاندهنده انتظار گسترده دولت بوش است که نمیتواند روسیه و چین را در شورای امنیت سازمان ملل برای حمایت از تحریمهای پرمعنی تحریک کند و این که آمریکا در نظر دارد تا یک ائتلاف با هدف خاصی را از همپیمانان تشکیل دهد همانطور که یک چنین ائتلافی را در عراق تشکیل داده بود.
به عقیده تحلیلگران، فرانسه ممکن است همراه با متحدان اروپای شرقی و ژاپن و استرالیا تحریک شود و به این ائتلاف بپیوندد، اما در مورد آلمان شک و تردید وجود دارد.
رویترز به نقل از دیپلماتها و تحلیلگران گزارش کرد: شورای امنیت به زودی به خاطر برنامه هستهای ایران، با این کشور روبهرو خواهد شد، اما رسیدن به اجماع بینالمللی، حتی برای اعمال تحریمهای هوشمند، کند و بطئی است و تنها به تلاش دیپلماتیک لطمه میزند.
ممکن نیست تحریمها، ایران را از پیگیری و ادامه دستیابی به فناوری هستهای که آن را حق خود میداند، باز دارد به ویژه اگر ایران به جای آن که این تحریمها را به عنوان نگرانی جهانی از تکثیر تسلیحات هستهای، آنها را به عنوان نقابی بر دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی ایران محسوب کند.
به گفته دیپلماتها و تحلیلگران، هیچکس خواستار تکرار تحریمهای تجاری 12 ساله سازمان ملل بر عراق یا توسل به حملات نظامی به تاسیسات هستهای پراکنده و خوب محافظت شده ایران نیست.
ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل، به نوعی تحقیر تنبیهی روسیه و چین است که با این مساله موافق نبودند.
بنا به پیشبینی دیپلماتها، شورای امنیت پیش از بررسی اعمال هرگونه تحریمی، بیش از یک سال به ایران هشدارهای شفاهی میدهد و احتمالا، با اقداماتی مانند ممنوعیت سفر و مسدود کردن حسابهای بانکی شروع میکند که رهبران ایران و خانوادههای آنان را هدف قرار میدهد.
یک دیپلمات اروپایی در بروکسل گفت که حرفی از تحریم در اینجا مطرح نیست و درباره تحریم گفتوگویی نشده است. یک دیپلمات دیگر اروپایی نیز از مطرح شدن و به جریان افتادن طرحهایی درباره اقدام نهایی سازمان ملل در کشورهای غربی سخن گفت.
وی گفت: شورای امنیت، ابتدا در ماه جاری بیانیهای صادر میکند و طی آن از ایران میخواهد تا از خواستههای آژانس بینالمللی انرژی اتمی در رابطه با تعلیق همه فعالیتهای مربوط به غنیسازی اورانیوم پیروی و با تحقیقات این آژانس در زمینه صلحجویانه بودن یا نبودن برنامه اتمیاش همراهی کند.
وی افزود: یک یا دو ماه بعد، شورای امنیت قطعنامهای را تصویب میکند که در آن ضربالاجلی را برای تعلیق همه برنامههای غنیسازی و بازفرآوری و نیز تصویب پروتکل الحاقی به معاهده منع تکثیر تسلیحات هستهای تعیین میکند و تنها پس از این، ممکن است تحریم اعمال شود. این دیپلمات اذعان کرد که حصول توافق بینالمللی در زمینه هر یک از قطعنامههای شورای امنیت، کار دشواری است. با این حال برخی تحلیلگران امکان تحریم ایران را که چهارمین کشور بزرگ صادرکننده نفت در دنیا است، چندان زیاد نمیدانند.
پل راجرر استاد مطالعات در زمینه صلح دانشگاه برادفورد انگلیس گفت: اعمال تحریم در مورد ایران، عملی و قابل اجرا نیست، زیرا اجماع بینالمللی در این رابطه وجود ندارد. به اعتقاد وی، ایران در رابطه با پیشنهاد قراردادهای عظیم تجاری با چین، هند و روسیه زیرکانه عمل کرده است و هیچ یک از این کشورها نمیخواهند در هیچ برنامه جدی در رابطه با تحریم ایران وارد شوند. برخی دیگر از کارشناسان از زاویه حقوقی به مساله نگاه میکنند و شورای امنیت را در اینباره دارای صلاحیت نمیدانند.
ریس مرکز تحقیقات سیاسی و استراتژیک روسیه گفت: حتی در صورت ارجاع پرونده اتمی ایران به شورای امنیت، هیچگونه مبنای حقوقی برای وضع تحریم علیه این کشور وجود ندارد.
آلکسی آریانف روز پنجشنبه در میزگردی پیرامون برنامه اتمی ایران در مسکو با اشاره به تصمیم اخیر شورای حکام برای ارسال پرونده ایران گفت: دلیل قانعکنندهای برای ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت وجود ندارد.
آریانف افزود: ممکن است ایران تنها به خاطر این که به اندازه کافی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری نداشته است مورد انتقاد قرار گیرد. وی در ارتباط با موضعگیری روسیه در شورای امنیت نسبت به پرونده اتمی ایران گفت: احتمالا روسیه پیشنهاد خواهد کرد که این پرونده مجددا در پشت میز مذاکره و در آژانس مورد بررسی قرار گیرد.
رییس مرکز تحقیقات سیاسی روسیه با اشاره به نگرانی برخی کشورهای غربی در مورد برنامههای اتمی ایران گفت: اگر آمریکا در برابر ایران به استفاده از زور روآورد، مردم کشورهای اسلامی از ایران حمایت خواهند کرد.
رجب صفراف برنامههای هستهای ایران را شفاف، قانونی و حق مسلم این کشور دانست و افزود: متاسفانه در برخی سازمانهای بینالمللی از توطئههای آمریکا حمایت میشود. صفراف افزود: در صورت ادامه این روند، پیمان منع گسترش سلاحها نیز جایگاه خود را از دست خواهد داد و دفن خواهد شد.