انور ابراهیم / معاون پیشین نخستوزیر مالزی
ترجمه: احسان صحافیان
از زمان وقایع 11 سپتامبر ایالات متحده اقدام به پیشبرد «استراتژى پیشبرد آزادى» کرده است، استراتژى اى که بر این اعتقاد مبتنى است که فقدان دموکراسى به پراکنش اندیشه مرگبار افراطى گرى اسلامى در کشورهاى مسلمان انجامیده است. ایالات متحده که زمانى پیروزى ایدئولوژیک دشوارى بر رژیم هاى اروپاى شرقى در جنگ سرد به دست آورده، بار دیگر تلاش کرده است که با پیشبرد دموکراسى در کشورهاى خارجى امنیت خود را تحکیم کند.با این حال اکنون که نخستین ثمرات تلاش براى دموکراتیزاسیون جهان اسلام قابل ارزیابى است، اضطراب فزاینده اى در ایالات متحده درباره ماهیت دولت هاى منتخب نوپا به چشم مى خورد. برخى در توان ذاتى این کشورها براى تحمل دموکراسى ابراز تردید مى کنند. اگرچه نمى توان انکار کرد که طرح هاى ایالات متحده براى اصلاحات به گونه اى قابل توجه به توسعه خاورمیانه منجر شده است، هراس از اینکه رادیکال ها دموکراسى را به سرقت برند رو به فزونى است. پیروزى هاى اخیر در انتخابات مصر و فلسطین توان نیروهاى لیبرال براى غلبه بر بنیادگرایى را زیر سئوال برده است.ایالات متحده اگرچه احتمالاً به اندکى اسلام ترسى مبتلا است، حقیقتاً نگران روند دموکراتیک منطقه است، زیرا بسیار اسفبار است اگر این تلاش سترگ براى پراکنش آزادى منجر به روى کار آمدن دولت هاى اسلامى ضدآمریکایى شود که قانون اسلامى (شریعت) را بر مردم خود تحمیل مى کنند. پیروزى حماس در غزه و کرانه غربى مشکلات آشکارى به بار آورده است.
اما باورى ناصحیح خواهد بود که فرض کنیم پیروزى حماس به معنى ختم دموکراسى به افراطى گرى اسلامى است. در حقیقت این سال ها فساد و سوءاستفاده از قدرت دولت تحت رهبرى فتح بود که حماس را به قدرت رساند. اگر معتقد باشیم برقرارى دموکراسى به تخلیه خشم و نارضایتى مردم از قدرت مى انجامد، نتیجه باید قابل پیش بینى بوده باشد.برخى مى گویند ایالات متحده باید در خاورمیانه به دنبال ترویج ثبات باشد و نه آزادى. در دیدگاه آنها حمایت از دموکراسى مبتنى بر انتخابات تا مدت ها با منافع آمریکا در جهان خارج به خصوص در چارچوب جنگ با تروریسم سازگارى نخواهد داشت و «قلوب و اذهان» تروریست ها و عاملان انفجارهاى انتحارى تحت تاثیر فواید دموکراسى قرار نخواهد گرفت. آنها مى گویند که جنگ علیه تروریسم را باید با مشت آهنین پیش برد و نه مشت درون دستکش ظریف بافته از آزادى هاى برآمده از قانون اساسى.این دیدگاه ها درباره دموکراسى و ثبات در جهان اسلام نه تنها اشتباه است که مى تواند عواقب ناخواسته اى به همراه داشته باشد. استراتژى واشینگتن را مى توان کفاره گناهان گذشته دانست، زمانى که ایالات متحده مانعى جدى براى دموکراسى در خاورمیانه بود. ایران در سال 1953 زمانى که سیا اقدام به طراحى کودتا کرد یک دموکراسى بود، اما در پیامد کودتا رژیمى اقتدارگرا در این کشور بر سر کار آمد. ایالات متحده همچنین از سایر مستبدان منطقه از جمله صدام حمایت مى کرد. این اقدامات در چند دهه رویارویى با بلوک کمونیسم به نام ثبات و امنیت توجیه مى شد.آیا واشینگتن حقیقتاً میان حمایت از دیکتاتورها و ترویج دموکراسى که مى تواند اسلامگرایان رادیکال را به قدرت برساند گرفتار آمده است؟ بهترین پاسخ ها براى این پرسش که آیا آمریکا باید استراتژى خود را مورد ارزیابى مجدد قرار دهد در اندونزى و ترکیه نهفته است، جایى که مسلمانان به بهترین نحو توان خود در استقرار دموکراسى را به نمایش گذاشته اند. هفت سال پیش اندونزى پس از 30 سال دیکتاتورى و خودکامگى به سرعت به دموکراسى دست یافت. اندونزى به عنوان بزرگترین کشور مسلمان احتمالاً قابل توجه ترین پدیده سیاسى در تاریخ متاخر دموکراسى است. مردم اندونزى از آن زمان تاکنون دوبار پاى صندوق هاى راى رفته اند و با اکثریت قاطع رادیکال هاى اسلام گرا را رد کرده اند. به گونه اى که این گرایش سیاسى مسیرهاى متفاوتى را براى پیگیرى اهداف خود برگزیده است. (اشاره به فعالیت هاى تروریستى به عنوان مثال بمب گذارى در بالى- م) این مسیر نیز مجدداً قاطعانه توسط اکثریت سازمان هاى مسلمان با واکنش منفى روبه رو شد. مطبوعات اندونزى آزادند و انتخابات با حداقل تقلب و دستکارى برگزار مى شود. آزادى هاى بنیادى در قانون اساسى مورد توجه قرار گرفته است و کاملاً توسط صاحبان قدرت پاس داشته مى شود؛ مردم اندونزى متفاوت با کشور همسایه مالزى مى توانند براى اعتراض به تصمیمات و سیاست هاى دولت بدون ترس از برخورد ماموران گرد هم آیند. خبرى از دستگیرى و بازداشت هاى خودسرانه نیست. اندونزى و هند به عنوان دموکراسى هاى نوپا راهى طولانى پیش رو دارند. در اندونزى این امر بسته به تحقق اهداف اجتماعى اقتصادى دموکراسى تنها با مرور زمان ممکن است. در ترکیه کنترل تشکیلات قدرتمند ارتش به بهبود موقعیت این کشور در اتحادیه اروپا انجامیده است. با این وجود آنها اکنون در میانه راه ایستاده اند؛ از یک سو الگویى براى ملل مسلمان هستند و از سوى دیگر نیازمند کمک. (براى پیوستن به اتحادیه اروپا- م) ایالات متحده براى موفقیت در تلاش براى گسترش دموکراسى باید به خاطر داشته باشد که دموکراسى مشروطه (مبتنى بر قانون اساسى و مجلس متشکل از نمایندگان منتخب مردم _ م) نمى تواند بدون تعهد قاطع قدرتمندان عرصه سیاست به حفظ حقوق اساسى آزادى و مساوات در جامعه - سکولار یا اسلامی_ ریشه بدواند.
کاشت صحیح بذر دموکراسى نیازمند چیزى بیش از برگزارى انتخابات است. به علاوه نیازمند پیگیرى روندهاى دموکراتیک و مسطح کردن زمین بازى سیاست دارد. این امر نیازمند ضمانت تفکیک قوا و آزادى نظام هاى قضایى از چنگال خودکامگان و مستبدان و بیش از همه نیازمند حفظ آزادى هاى بنیادى و آزادى مطبوعات است. ایالات متحده و جهان اسلام باید به منظور فراهم آوردن پیش نیازهاى دموکراسى در قالب تلاشى به مراتب ارزشمندتر سرمایه گذارى کنند که نهایتاً به اقتدار واقعى مبانى آزادى بینجامد.