مریم حیدری
ماجرا از آنجا آغاز شد که نواری محرمانه از نشست حزبی سوسیالیستها در رادیوی مجارستان پخش شد که نخستوزیر در آن به روشنی اعتراف کرده بود که در جریان رقابتهای انتخاباتی و پس از آن در تمام مدت تصدی نخستوزیری، روز و شب به مردم دروغ گفته است. پخش این سخنان خشم مردم را برانگیخت و موجب اعتراض آنان شد. تجمع اعتراضآمیز قرار بود در ابتدا به صورت آرام برگزار شود اما زمانی که گروهی از میان جمعیت شروع به توهین به سران شبکه تلویزیونی «ام.تی.وی» کرده و چندین ساختمان و خودرو را آتش زدند، پلیس ضد شورش وارد عمل شده و درگیریها آغاز شد.
این درگیری، خشوتآمیزترین درگیریها از سال 1956 است که علیه دولت کمونیستی مجارستان انجام شد. نخستوزیر مجارستان درباره اینکه علت بروز ناآرامیها، سخنان وی اعلام شده، گفت که من شجاعت داشتم به این دروغها خاتمه دهم و منافع کشور برای من مهمتر از محبوبیت کوتاه مدت است. او تاکید کرده که تصمیم ندارد از سمت خود کنارهگیری کند. نخستوزیر مجارستان نارضایتی احزاب مخالف از نتایج آخرین انتخابات محلی این کشور که پریروز برگزار شد را عامل ایجاد این ناآرامیها از سوی آنان دانسته است.
«گابور کانزه» رهبر حزب ائتلاف دموکرات آزاد درباره این اقدام گفته که گرچه با آن مخالف نبوده اما موجب شده تا وزیران دیگر بفهمند اصلاحات اجتنابناپذیر است. «لازیو سولیوم» رئیسجمهور این کشور کار نخستوزیر را نادرست خوانده و آن را موجب به خطر افتادن دموکراسی در مجارستان و ایجاد بحران اخلاقی دانسته است.
تحلیلگران سیاسی معتقدند این اوضاع به ضرر نخستوزیر خواهد بود و رئیسجمهور مجارستان را به مرحلهای رسانده که خواستار عزل وی است اما محدودیت اختیارات وی این اجازه را نمیدهد. به همین دلیل او از نمایندگان دولت که 210 کرسی از 386 کرسی پارلمان را در اختیار دارند خواسته است در این خصوص تصمیمگیری کنند.
نخستوزیر میلیونر 45 ساله مجارستان که پیش از این رئیس لیگ جوانان کمونیست بود، با مخالفتهای زیادی روبهروست و در موارد زیادی از وی انتقاد میشود. یکی از موارد ثروتی است که او در سالهای نخست پس از دوران کمونیستی و خصوصیسازی به دست آورده است. شرایط نامناسب اقتصادی نیز از موارد انتقاد به نخستوزیر است.
«گئورک سانی» قصد به راه انداختن واترگیت مجاری را نداشت، تنها میخواست از حزبش بخواهد شرایط اقتصادی مجارستان را برای مردم شفافسازی کنند. این کار وی موجب به وجود آمدن این فکر شد که کل طبقه سیاسی کشور شکست خورده است، زیرا او تنها سیاستمدار مجارستان نیست که درباره اوضاع اقتصادی به مردم دروغ گفته است. به عقیده تحلیلگران، «فیدژ» حزب مخالف راستگرا در طول رقابتهای انتخاباتی خیلی بهتر از حزب سوسیالیست عمل نکرده است.
آنها علاوه بر وعدههای معمول، قول هزینههای بیشتر و مالیات کمتری را در مقایسه با سوسیالیستها دادهاند. پارادوکس مجارستان در اینجاست که همیشه چنین به نظر میرسد بر اساس «قرارداد وارساد» به بهترین شکل آماده پیوستن به غرب است. مجارستان پیش از پایان کمونیسم آزادی و توسعه نسبی بیشتری داشت و بوداپست اعلام کرده تا سال 2006 میتواند به اتحادیه اروپا بپیوندد. اما این اعتماد در چشماندازهای مجارستان موجب افکار جمعی در داخل و خارج کشور مبنی بر نیاز به اصلاحات شده است.
اگر چه رشد اقتصادی آن حدود 5/4 درصد بوده و استانداردهای زندگی بهبود یافته است. بودجه کشور همواره در زمان انتخابات چپاول شده و اصلاحات به تعویق افتاده است. تمام موارد پیچیده یاد شده از سوی معترضان مورد اعتراض واقع شده است اما این رایدهندگان معمولی هستند که سرنوشت سیاسی مجارستان را رقم میزنند و نه کمیتههای ملی تازه تشکیل شده معترضان.
این در حالی است که احزاب مخالف اصلی از معترضان حمایت نکردهاند و «گئورک سانی» اعلام کرده که وی و برنامههایش از حمایت بالای سوسیالیستها و دیگر شریک ائتلافتش یعنی دموکراتهای آزاد برخوردار است. اما تحلیلگران میگویند شکست انتخاباتی که طی آن شرکای ائتلاف مقرهای اصلی خود را به جز بوداپست از دست دادند، آزمونی برای گئورک سانی و احزاب ائتلاف بوده است.
همچنین یک تحلیلگر سیاسی در بوداپست گفته که خطر تضعیف حمایتها از گئورک سانی در درون حزب سوسیالیست وجود دارد که طی ماههای آینده آشکار خواهد شد. رهبر پیشین دمکراتهای آزاد گفته است که نخستوزیر مجارستان یا باید رای اعتماد پارلمان را به دست بیاورد یا به طور رسمی به خاطر دروغهایش از همه عذرخواهی کند که البته گئورک سانی به دلیل لحن گفتارش در نشست حزب سوسیالیست عذرخواهی کرده اما به خاطر دروغهایش هنوز از مردم عذرخواهی نکرده است.
حزب حاکم سوسیالیست که نخستوزیر از اعضای آن است جانشین حزب کمونیست است که در سرکوب مخالفان با نیروهای اتحاد جماهیر ائتلاف کرد. در جریان سرکوب مخالفان دولت کمونیستی در سال 1956 هزاران نفر از مخالفان کشته شدند و نخستوزیر اعدام شد. «آرپاد گونز» رئیسجمهور پیشین مجارستان که نقش مهمی در شورشهای آن زمان داشت و به همین خاطر به زندان افکنده شد درباره آن زمان میگوید اتفاقهایی که رخ داد را هرگز برای بار دیگر شاهد نخواهیم بود.