دولت بوش برای جلوگیری از شکست آمریکا در عراق تحت فشار فزایندهای است تا در این خصوص با ایران و سوریه مذاکره کند. گفتوگوی احتمالی با این دو کشور یک تغییر عمده در سیاست خارجی دولت بوش محسوب خواهد شد چرا که رئیسجمهور آمریکا از تهران و دمشق به عنوان دشمنان اصلی واشنگتن یاد کرده است. گروه بررسی استراتژی آمریکا در عراق به ریاست جیمزبیکر وزیر امور خارجه اسبق آمریکا به این نتیجه رسیده است که ایالات متحده برای غرق نشدن کامل در باتلاق عراق دو راه کار پیشرو دارد: 1- غقبنشیتی فوری 2- همکاری با ایران و سوریه به عنوان همسایگان عراق و کمک طلبیدن از این دو کشور.
آن چه در پی میآید بررسی اصلیترین موارد مطرح در این مساله به صورت سوال و جواب است.
* ایران و سوریه چگونه میتوانند به ثبات عراق کمک کنند؟
** ایالات متحده میگوید، آنها حمایت خود را از گروههای شورشی و افراطی قطع خواهند کرد. مقامات آمریکایی میگویند که دمشق به صورت گستردهای در حوادث تروریستی عراق دست دارد و مرز این کشور با عراق محل اصلی تردد جنگجویان و رزمندگان خارجی به این کشور است، سوریه همچنین به مقامات رژیم بعثی عراق اجازه داده است تا وارد این کشور شده و آزادانه فعالیت نمایند. این قضیه در مورد ایران نیز صادق است . بنا به اتهام آمریکا، ایران حامی افراطیان شیعه در عراق است و تجهیزات و اسلحه مورد نظر آنان را فراهم میکند. ایران و سوریه بارها این ادعاهای مقامات آمریکایی را رد کرده و گفتهاند که آنها قادر به کنترل مرزهای گسترده خود با عراق نیستند. اگر درگیری بین گروهها و اقوام عراقی گسترش یابد ممکن است برخی از این گروهها حتی اگر برای پایان دادن به خشونتها تحت فشار قرار گیرند به حرف ایران و سوریه گوش ندهند.
* چقدر احتمال دارد که سه طرف (ایران، سوریه و ایالات متحده) برای گفتوگو به توافق برسند؟
** کاخ سفید گفته است در صورتی که تیم بررسی استراتژی آمریکا در عراق به این نتیجه برسد که مذاکره با ایران و سوریه در مورد عراق مفید است، این امر را بررسی خواهد کرد. احتمال میرود گزارش بیکر و لیهمیلتون ماه آینده میلادی منتشر شود.
مقامات آمریکا در هفته گذشته تاکید کردند که برای آغاز گفتوگو، سوریه باید در مرحله اول حمایتش از ایران و حزبالله را قطع کند. محمود احمدینژاد، رئیسجمهور ایران نیز در هفتهای که گذشت بدون اشاره به موضوع عراق گفت که گفتوگو با آمریکا زمانی امکانپذیر است که واشنگتن رفتارش را اصلاح نماید.
* چرا ایران و سوریه مایل به همکاری با ایالات متحده هستند؟
** برخی میگویند که این مساله مبهم است. ایران و سوریه ایالات متحده را در وضعیتی میبینند که در عراق گرفتار شده است. کریستوفر پربل تحلیلگر موسسه کاتو در واشنگتن میگوید: آمریکا به خاطر به راه انداختن این جنگ (عراق) اعتبار و ابهت خود را در منطقه از دست داده است و اگر عراق سقوط کند، دامنه حاکمیت تشیع مدنظر ایران در منطقه گسترش خواهد یافت، چرا که اکثریت جمعیت عراق را شیعیان تشکیل میدهند. درگیری بین شیعه و سنی در عراق هشداری است برای منطقه. اگر جنگ شهری در عراق فراگیر شود، درگیری میتواند به کشورهای هم جوار عراق نیز سرایت کند.
این امر انگیزهای است برای ایران و سوریه که نگذارند عراق وارد جنگ شهری گستردهتری شود. همچنین ایران و سوریه برای همکاری با ایالات متحده در مورد عراق خواستار امتیازاتی از واشنگتن همچون توافق با این کشورها در قضایای لاینحل گدشته خواهند شد.
* اگر ایالات متحده با ایران و سوریه بر سر مشکلات گذشته به توافق نرسد، مذاکره در خصوص عراق چگونه خواهد بود؟
** احتمال این امر ضعیف است که ایران و سوریه بدون دریافت پاسخی از آمریکا در مورد مشکلات لاینحل گذشته حاضر به همکاری شوند.
سه کشور بزرگ اروپا سه سال است که با ایران در خصوص مساله هستهای این کشور گفتوگو میکنند، اما این گفتوگو تا کنون به نتیجهای نرسیده است. سناتور جولیبرمن اخیرا یادآور شد که با این وضعیت وی نسبت به موفقیت مذاکره احتمالی واشنگتن - تهران بدبین است.
تحلیلگران مسایل سیاست خارجی میگویند که سوریه و ایران - یه خصوص ایران - با قدرت بسیار زیادتری نسبت به گذشته به پای میز مذاکره خواهند آمد و این بار وزنه این دو کشور در مقابل آمریکا بسیار سنگینتر از گذشته است. به علاوه گفتوگوی ایران و سوریه با ایالات متحده بر سر عراق بسیار پیچیده خواهد بود و با دیگر موضوعات طولانی و لاینحل خاورمیانه همچون حمایت ایران و سوریه از حماس و حزبالله پیوند خواهد خورد. تونیبلر نخست وزیر انگلیس، دوشنبه هفته گذشته در اظهاراتی جالب توجه اعلام کرد که غرب برای پیشبرد استراتژی خاورمیانهای خود باید با ایران و سوریه گفتوگو کند چرا که بدون این امر امکان حل مسایلی هم چون بحران فلسطین – اسرائیل وجود نخواهد داشت.