گروه سیاسی: در حالی که مساله محل غنیسازی اورانیوم برای تاسیسات هستهای ایران به ویژه نیروگاه اتمی بوشهر، یکی از محوریترین چالشهای سیاست خارجی ایران را طی هفتههای اخیر شکل داده و بر همین اساس قرار است هیاتی رسمی به سرپرستی معاون وزیر خارجه روسیه به تهران سفر کند، ایر ان با دو چالش دیگر در حوزه سیاست خارجی دست و پنجه نرم میکند.
چالش اول که پس از تصویب قطعنامه کانادا درباره وضعیت حقوق بشر در ایران در مجمع عمومی سازمان ملل و کمی بعد از آن در بیانیه سران اتحادیه اروپا درباره نقض حقوق شهروندی توسط ایران، کلید خورد، هماکنون از سوی محور غرب دستمایه اختلاط با پرونده هستهای است. به طوری که اروپا و آمریکا میکوشند با استفاده از تهدید ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل و تلنبار قطعنامههای هستهای و حقوق بشری، موضع ایران را در قبال برنامه هستهایاش تهدید کنند.
از طرف دیگر، ایران در روابط دوجانبهاش با شرکای تجاری و همسایگان نیز طی هفتههای گذشته با فراز و نشیبهایی همراه بوده است. شرکای تجاری منطقهای و همسایگان ایران و در راس آنها کره جنوبی، ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج طی این روزها با تاکید مجدد بر مواضع در قبال ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت، ادعای تهدیدآمیز بودن برنامه هستهای ایران و نیز تکذیبهای نه چندان پر رنگ در خصوص امکان دادن به آمریکا و اسراییل برای تهدید روانی ـ نظامی ایران، جنبه سوم چالش دیپلماتیک ایران را سامان دادهاند.
در برابر این سه جبهه، حمید رضا آصفی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، دیروز کوشید تا در نشست هفتگیاش با خبرنگاران، آخرین تحولات دستگاه دیپلماسی ایران را در برابر فرصتها و تهدیدهای پیشرو تبیین کند.
طرح روسیه کماکان مدون نیست
آصفی درباره «پیشنهاد مسکو» سخنان سه روز قبل خود را تکرار کرد و گفت: ما هنوز طرح مدونی از روسیه دریافت نکردهایم. هرگاه طرح مدونی دریافت شد در مورد آن اعلامنظر میکنیم.
او در عین حال از سفر 17 دی ماه هیات روسی به تهران به سرپرستی کیسلیاک، معاون وزیر خارجه روسیه خبر داد و گفت: در سفر هیات روسی مذاکرات را ادامه میدهیم تا ببینیم طرح مدون دریافت میشود یا خیر.
پیش از این قرار بود که سرگئی کرینکو، رییس سازمان انرژی اتمی روسیه به تهران سفر کند، اما اکنون با تغییر هیات مذاکره روس و نزول مقام ارشد این هیات، تا حدودی آینده طرح روسیه در ابهام قرار میگیرد.
در این حوزه، غیر از آصفی برخی مقامات ایرانی و روس هم به طرح مواضع خود پرداختهاند.
آغاز تحقیقات هستهای در نطنز
در میان این اظهارات، علاءالدین بروجردی، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس که دو روز پیش از آغاز فعالیت تاسیسات هستهای نطنز در آیندهای نزدیک خبر داده بود، بیشترین واکنشها را در بین کشورهای اروپایی برانگیخته است. رخدادی که آصفی در توصیف آن میگوید: معمولاً این اخبار را دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی اعلام میکند و من چیزی در این زمینه از سوی دبیرخانه ندیدهام. با این حال در شامگاه دیشب یک مقام آگاه در گفتوگو با خبرگزاری فارس از ارسال نامه ایران به آژانس بینالمللی انرژی خبر داد که طی آن به آژانس گفته شده است که ایران از 19 دی ماه تحقیقات هستهایاش را آغاز میکند.
بیاطلاعی سخنگوی وزارت خارجه
سخنگوی وزارت امور خارجه در مورد زمان و چگونگی از سرگیری فعالیت تاسیسات هستهای نطنز تصریح کرد: هر زمان معلوم شد اطلاعرسانی خواهد شد.
آصفی موضوع تحقیقات را عام خواند و آن را مرتبط با تولید سوخت هستهای ندانست.
معاون پارلمانی وزارت امور خارجه در پاسخ به سؤال خبرنگار دیگری در مورد آغاز تحقیقات هم خاطرنشان کرد: دبیرخانه شورای امنیت ملی باید اعلام کند.
وی در پاسخ به پرسشی در خصوص تحقیقات و این که آیا شامل قطعات سانتریفیوژ هم میشود، اظهار داشت: اجازه دهید تفسیری در مورد آن نداشته باشیم چون تفسیرات باعث میشود موضوع بیش از حد پیچیده شود.
با وجود عدم اطلاعرسانی آصفی درباره آغاز تحقیقات هستهای محمد سعیدی، معاون امور بینالملل سازمان انرژی اتمی هم قبل از سخنان آن مقام آگاه اعلام کرده بود که ظرف چند روز آینده فعالیتهای مربوط به تحقیقات سوخت هستهای از سر گرفته خواهد شد.
گفتنی است؛ که در این تحقیقات دو سال و نیم گذشته به طور یکجانبه و داوطلبانه از سوی ایران متوقف شده بود و علی لاریجانی در مصاحبه اخیر خود اعلام کرده بود که موضوع تحقیقات اساساً در مذاکرات مطرح نیست.
تایید سعیدی
سعیدی در گفتوگو با فرانس پرس در این باره چنین توضیح داد: طی نامهای به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اطلاع داده شده است که ایران تحقیق بر روی فنآوری سوخت هستهای را ظرف چند روز آینده با همکاری و هماهنگی آژانس آغاز خواهد کرد.
سعیدی در خصوص این که این تحقیقات دقیقاً به چه چیزی مربوط میشوند توضیحی نداد اما گفت: جمهوری اسلامی چنین فعالیتهایی را طی دو سال و نیم گذشته داوطلبانه به حالت تعلیق درآورده است.
وی با این حال روشن شاخت که این تصمیم به تولید سوخت هستهای مربوط نمیشود.
سعیدی اظهار داشت: این مساله هیچ ارتباطی به تولید سوخت هستهای ندارد. اینها دو مساله جدای از هم هستند و هیچ تصمیمی درباره سوخت هستهای اتخاذ نشده است.
اظهارنظر یک عضو دوما
در روسیه هم، ویکتوریوپکنوف، رییس کمیته فرعی انرژی هستهای دومای روسیه، تنها مقامی بود که درباره تعامل دو جانبه ایران و کشور متبوعش درباره انرژی هستهای اظهارنظر کرد.
او گفت: اگر واقعاً ایران به سناریویی فراتر از محدودیتهای منع اشاعه هستهای قدم بگذارد، روسیه قادر خواهد بود به همراه دیگر کشورها از اعمال مجازات بینالمللی علیه ایران استفاده کند.
رییس کمیته فرعی انرژی هستهای در دومای روسیه تصریح کرد: همکاری کنونی روسیه ـ ایران در بخش هستهای هیچ یک از هنجارهای بینالمللی را نقض نمیکند و آژانس بینالمللی انرژی اتمی بارها این مساله را راستیآزمایی و تایید کرده است.
ارسال نامه به اروپا درباره مذاکرات حقوق بشر
در محور دوم چالشهای دیپلماتیک ایرن که معطوف به مباحث مطرح درباره حقوق بشر است، نیز دیروز حمید رضا آصفی از ارسال نامه ایرن به اروپا برای آغاز مذاکرات حقوق بشری با اتحادیه اروپا خبر داد.
پیش از سخنان آصفی، احمدینژاد، رییس جمهور ایران در گفتوگویی که با دفتر خود انجام داده بود موضع اروپا و سازمان ملل درباره حقوق بشر را مردود دانسته و خواستار ارسال بازرسی از ایران برای بررسی وضعیت حقوق بشر در اروپا و آمریکا شده بود.
آصفی هم در کنفرانس مطبوعاتیاش از وضعیت حقوق بشر در اروپا و آمریکا ابراز نگرانی کرد و گفت: برای این موضوع طرحهایی در دست انجام است.
او موضوع شنود تلفن در آمریکا، وضعیت اقلیتها، زندانها، مسلمانان و زنان و بانوان محجبه را از موجبات نگرانی ایران در خصوص نقض حقوق بشر در اروپا و آمریکا برشمرد و اعلام کرد که ایران به زودی از طرف منوچهر متکی نامهای را به اروپا ارسال خواهد کرد که طی آن درباره آغاز مذاکرات با محور حقوق بشر در غرب نکاتی گنجانده شده است.
به نظر میرسد با توجه به سخنان آصفی و پیش از وی احمدینژاد، ایران میکوشد با آنچع اقدامات در دست انجام مینامد، موضعی متفاوت درباره چالش حقو قبشر در برابر قطعنامههای سازمان ملل و اتحادیه اروپا اتخاذ کند. موضعی که در برخی اظهارات از آن با عنوان دیپلماسی تهاجمی سخن گفته میشود.
تیرگی روابط با کره جنوبی
در کنار دو چالش پیش گفته، موضوع رفتار ایران با همسایگان و شرکای تجاری منطقهای، از اصلیترین محورهای چالش سیاست خارجی ایران در ماهها و هفتههای اخیر است.
در تازهترین رخداد یک مقام عالیرتبه کره جنوبی که بازارهای مصرف ایران در تسخیر محصولات کشور متبوعاش است به روزنامه «کره تایمز» اعلام کرد که این کشور به هیچوجه موضعاش را در قبال پرونده هستهای ایران تغییر نخواهد داد.
این اظهارنظر مقام عالی رتبه کرهای، ناظر به سخنان اخیر مهدی صفری، معاون وزیر امور خارجه است که در گفتوگویی با یک روزنامه چاپ سئول گفته بود: در صورتی که کره جنوبی در شورای حکام دوباره بر ضد ایران رای بدهد، تهران در روابط خود با سئول تجدیدنظر میکند.
وی افزود: من از دولت کرهر جنوبی میخواهم که در نشست آینده شورای حکام که قرار است در مارس 2006 برگزار شود رای متفاوتی از رای داده شده در سی و پنجمین نشست این شورا در سپتامبر 2005 بدهد.
پیش از این هم ایران در زمان رای مثبت کره به قطعنامه آژانس در ماه سپتامبر گذشته، نسبت به رفتار این کشور واکنش نشان داده بود. تا حدی که مسابقات چهار جانبه فوتبالی که شرکت «الجی» کره جنوبی حامی مالی آن بود را لغو کرد و دفتر رییس جمهوری متقبل هزینههای آن مسابقات شد.
ابراز تأسف درباره سوریه
در بعد دیگر چالش سوم سیاست خارجی ایران که ترکیه و اعراب قرار دارند نیز تحولاتی در حال رخ دادن است.
ترکیه برای سومین بار ادعای همکاری با آمریکا برای حمله احتمالی به ایران را از طریق بیانیه رسمی وزارت امور خارجه کشورش تکذیب کرد.
عربستان هم که از اعضای اصلی شورای همکاری خلیجفارس محسوب میشود و ولیعهد این کشور در هفته گذشته از تهدیدآمیز بودن برنامه هستهای ایران سخن گفته بود با دیدار سفیرش در تهران با هاشمی رفسنجانی،کوشید تا موضع قبلی این کشور را تعدیل کند.
اما سوریه که نزدیکترین شریک سیاسی ایران در منازعات منطقهای و جهان است، این روزها به واسطه سخنان اخیر خدام، معاون بشار اسد که از نقش وی در ترور رفیق حریری سخن گفته بود، تنها نقطهای است که آصفی را واداشت تا نسبت به تحولات این کشور ابراز تاسف کند و نگرانیهای ایران را از این بعد سیاست خارجیاش کماکان پررنگ نگه دارد.