حمیرا عمرانی
سازمان جاسوسی و اطلاعاتی در کشورهای استعمارگر سابقهای طولانی دارد.
کشور انگلستان که درتاریخ به «استعمار پیر بریتانیا» لقب گرفته است با سابقهترین کشور در تشکیل سازمان اطلاعاتی و جاسوسی است.
سازمان جاسوسی و ضدجاسوسی انگلستان اینتلیجنت سرویس (INTELLIGENCE CERVICE) نام دارد و به معنای سازمان اطلاعات است.
این شبکه جاسوسی قدیمیترین سازمان جاسوسی دنیا است. سابقه تشکیل آن به قرن 16میلادی باز میگردد.
اولین بار سرفرانسیس وال سینگام یا واتینگهام وزیر کشور و مشاور سیاسی ملکه الیزابت اول در سال 1573 میلادی یک سرویس مخفی کوچک با حقوقهای اندک در مرکز لندن تاسیس کرد و تامین مالی آن را خود بر عهده گرفت.
در ابتدای کار وظیفه این سرویس مخفی کشف توطئههای مخالفان سلطنت و شناسایی مدعیان قدرت و محرکین آشوبها و اغتشاشهای داخلی بود.
به تدریج بر حوزه فعالیت سرویس مخفی افزوده شد و دامنه فعالیت آن به خارج از مرزهای انگلستان سرایت کرد. به عنوان مثال در سال 1777 م ویلیام ایدن سفیر بریتانیا در پاریس به خبرچینهای هیاتهای آمریکایی پول میداد تا او را در جریان گفتوگوهای شورشیان آمریکا با فرانسویان قرار دهند.
استفاده از جاسوسان در 1780 م بر نفوذ انگلستان در هلند افزود و دست فرانسویان را کوتاه کرد.
به منظور تامین منابع مالی سرویس مخفی، صندوق سرویس مخفی ایجاد شد که تامین پول برای تبلیغات انگلستان در قاره اروپا، استخدام پاره وقت خبرچینها و رشوهدهیهای آشکار سیاسی را بر عهده داشت.
به عنوان مثال در سال 1763 م 80 هزار پوند استرلینگ بایت تضمین پیمان پاریس به نمایندگان مجلس عوام انگلستان داده شد، این پیمان به دنبال جنگهای هفت ساله انگلستان و فرانسه بین دو کشور منعقد شد. بعدها گیرندگان رشوه را به طنز «سواره نظام سنت جورج» نامیدند. از آن جا سیستم صندوق، مخفی بود و اسناد آن منتشر نمیشد سوءاستفادههای بسیاری از آن میشد و افراد متخلف به راحتی از مخمصه نجات مییافتند. با توجه به مشکلات پیش آمده سوءاستفادههای متعدد از منابع مالی، صندوق در اختیار وزیران امورخارجه ولرد اول دریاداری قرار گرفت.
تا اوایل سلطنت ملکه ویکتوریا عملیات اجرایی و سرویس مخفی انگلیس کاملا غیرحرفهای بود. جاسوسها هم آماتورهایی تک رو بودند که از وزارت امور خارجه از محل بودجه سرویس مخفی حقوق میگرفتند.
هر چه رقابتهای استعماری انگلستان با کشورهای دیگر بیشتر شد نیاز به یک سازماندهی منسجم و قوی احساس میشد و در این راستا اولین تحولات از وزارت امور خارجه آغاز شد. در سال 1868 وزارت خانه تغییرات بسیار را به وسیله پالمرستون متحمل شد درحقیقت در این دوران وزارت خارجه از حالت یک دفتر ثبت نامه به یک وزارتخانه تبدیل شد از آن جا که سرویس مخفی وابسته به وزارت خارجه بود. این تغییرات سبب شد سرویس مخفی تبدیل به یک اداره عریض و طویل شود.
سازمان جاسوسی انگلستان شامل شش اداره بزرگ بوده است.
1- اداره اطلاعات سیاسی خارجی که وظیفه مرافبت و نظارت بر امور استخدامی و اجرایی و جمعآوری اطلاعات را در سفارتحانههای انگلیس در خارج از کشور برعهده دارد.
2- اداره اطلاعات دریایی: وظیفه اداره توسعه سلطه انگلیس بر دریاها و اقیانوسها و جزایر کوچک دریایی و محافظت از نیروهای دریای انگلستان را برعهده دارد.
3- اداره اطلاعات نظامی: عهدهدار جمعآوری اطلاعات درباره وضعیت نیروهای مسلح دیگر کشورها و نفوذ در پرسنل ارتش آنها و اغفال و تطمیع آنها است.
4- اداره اطلاعات تجاری و صناعی: جمعآوری اطلاعات لازم در ورود وضعیت اقتصادی تجاری صنعتی کشورها را انجام میدهد مامورین این اداره در بسیاری کشورها مراکز تجاری و بازرگانی دارند.
5- اداره اطلاعات داخلی: این واحد شبکههای جاسوسی کشورها در داخل انگلستان را شناساسی و منهدم میکند و ماموران این بخش پس از شناسایی افراد به طور مستقیم اقدام به دستگیری نمیکنند بلکه به وسیله (اسکاتلندیارد)که در حکم بازوی اجرای وزارت اطلاعات و اداره آگاهی انگلستان است عملیات دستگیری و انهدام صورت میگیرد.
6- اداره اطلاعات مستعمرات: تامین امنیت سیاسی مستعمرات انگلستان بر عهده این بخش است.
هر یک از شش اداره مذکور زیر نظر اداره مرکزی اینتلیجنت سرویس در خیابان وایتهال لندن اداره میشود.
ریاست کل این ادارات شش گانه توسط ملکه انگلستان و از بین روسای شش گانه ادارات انتخاب میشود. روسای ادارات نیز از درون سازمان و یا سازمانهای مشابه به وسیله نخست وزیر انتخاب میشوند. اغلب نامشان مخفی است و بندرت تغییر میکنند.
به طور کلی سازمان اطلاعاتی انگلستان علاقه بسیار به ناشناخته ماندن دارند. برخلاف سازمان اطلاعات آمریکا ClA آژانس مرکزی اطلاعات Central inteligence Agency که در سطح جهان شهرت یافته است. سازمان اطلاعاتی انگلستان کمتر شناخته شده است.
مامورین جاسوسی سازمان با ورود به این حرفه تحت آموزشهای متعدد و خاصی قرار میگیرند. در ادارات آموزش سازمان، زبان، آداب، فرهنگ، سنت کشور مورد نظر که فرد آموزش دیده در آن ماموریت دارد به خوبی تعلیم داده میشود. در بسیار موارد جاسوسها از میان باهوشترین افراد بومی کشورها انتخاب میشوند. قابل اعتمادترین جاسوسان کسانی هستند که از کودکی تحت تعیلم قرار میگیرند. به این ترییب انگلستان برای تامین منافع بیشمار خود در کشورهای جهان، با یک برنامهریزی دقیق و منسجم و صرف هزینههای قابل توجه توانسته است نفوذ خود را در کشورها مختلف حفظ و در برخی موارد به میزان آن بیفزاید، هر چه منافع یک کشور برای انگلیس بیشتر باشد به گفته وزیر امور خارجه بریتانیا در استفاده از پول سرویس مخفی درنگی به خود راه نمیدهد.