علی قنادی
گفتوگوهای علی لاریجانی با سه وزیر اروپایی در وین بدون نتیجه خاصی تمام شد و امروز شورای حکام آژانس بحث درباره مساله هستهای ایران را شروع میکند، ولی ناظران سیاسی همچنان از احتمال نوعی معامله بر سر موضوع سخن میگویند.
گفتوگوهای روز جمعه در حالی به پایان رسید که ایران و اروپا به صراحت اعلام کردند، به هیچ توافقی نرسیدهاند ولی هر دو طرف در عین حال تاکید کردند که درها برای مذاکرات احتمالی آینده و البته پیش از ارجاع مساله به شورای امنیت، باز است.
با گذشت 3 روز از گفتوگوهای وین، گزارشهایی وجود دارد که بیانگر نوعی توافق احتمالی اروپا و ایران برای توقف بخش اعظم فعالیتهای هستهای ایران در عوض نوعی غنیسازی محدود است.
اروپا و آمریکا امکان بررسی هرگونه پیشنهادی را پیش از تعلیق دوباره و کامل غنیسازی در ایران کردهاند، ولی برخی دیپلماتهای غربی نزدیک به مذاکرات وین، بعد از گفتوگوهای روز جمعه گفتند که طرحهایی مطرح است که طبق آنها ایران تلاشهای خود برای تجهیز بیشتر تاسیسات نطنز را که 3 هزار دستگاه سانتریفیوژ دارد، متوقف میکند، ولی در عوض غنیسازی در سطح محدود را برای خود محفوظ نگه میدارد.
در حالی که هیچ کدام از مقامات رسمی اروپا و آمریکا بررسی این طرح در سطوح رسمی را تاکید نکردهاند، ولی برخی دیپلماتهای غربی نزدیک به مذاکرات گفتند که این بهترین راهحل میانهای است که غرب میتواند بر سر مساله هستهای ایران به دست آورد.
آنچه غربیها را درباره غنیسازی محدود ایران دچار تردید کرده امکان دستیابی به غنیسازی سطوح بالاتر است. متخصصین آشنا به مسایل فنی غنیسازی میگویند که غنیسازی برای اهداف تحقیق و توسعهای (R&D) فقط مصارف صلحآمیز دارد، ولی متدولوژی لازم برای غنیسازی در سطوح بالاتر را در اختیار «کاربر» قرار میدهد.
با توجه به اظهارات روز شنبه علی لاریجانی درباره قطعی شدن توافق با روسها، ناظران سیاسی حدس میزنند که هدف سفر غیرمنتظره او در روز جمعه به وین، ارایه رؤوس توافق تهران ـ مسکو به اروپاییها بوده که بیشک آنها نیز این طرح را با طرف آمریکایی در میان خواهند گذاشت.
جان ساور فرستاده انگلیس به مذاکرات وین، روز جمعه گفت: «فضای گفتوگوها خیلی سازندهتر از نشستهای قبلی بود، ولی هیچکدام از طرفین موضع خود را کنار نگذاشتند و هیچ حرفی ردوبدل نشد. وی افزود: آنچه شنیدیم یک درخواست بود، مبنی بر اینکه ما قبول کنیم که آنها بتوانند تحقیق و توسعه (R&D) هستهای داشته باشند. ما با این مخالفیم چون R&D پیشزمینه غنیسازی در مقیاس کامل است.
با وجود مخالفت رسمی طرف اروپایی با این پیشنهاد، برخی منابع نزدیک به گفتوگوهای وین، این پیشنهاد را یک راهحل منطقی برای حل و فصل مساله هستهای ایران میدانند.
گزارش هفته پیش محمد البرادعی به حکام هستهای تصریح میکند که ایران کار غنیسازی با تعداد محدودی سانتریفیوژ را آغاز کرده و هشدار میدهد که تهران طوری برنامهریزی کرده که تا چندماه دیگر (سهماهه چهارم 2006) کل 3 هزار سانتریفیوژ خود را راهاندازی کند. موضوع آغاز غنیسازی توسط ایران بارها و در بندهای مختلف گزارش البرادعی تکرار شده است. به گفته برخی ناظران گویا البرادعی میخواهد بهطور ضمنی بگوید که غرب باید این حداقل غنیسازی را قبول کند. یک منبع غربی نزدیک به گفتوگوهای وین که خواست نامش فاش نشود روز شنبه به روزنامه لسآنجلس تایمز گفت: من فکر نمیکنم که ایران بار دیگر کار را از صفر شروع کند... ایران میخواهد تا هر چقدر که ممکن است سانتریفیوژ راهاندازی کند... هرچه که تعداد سانتریفیوژهای تست شده بیشتر میشود ما در یک کار انجام شده قرار میگیریم.
وی افزود: اگر ایران همین الان تصمیم به تعلیق بگیرد، 20 سانتریفیوژ تست شده خواهد داشت. این حداقل تعدادی است که آنها میخواهند داشته باشند، ولی هفته بعد این تعداد افزایش خواهد یافت. بنابراین منطق به ما میگوید که هرچه زودتر تعلیق شروع شود، بهتر است.
در حالی که برخی دیپلماتها از لزوم توافق درباره اجازه غنیسازی محدود به ایران سخن میگویند ولی همچنان سوالهای زیادی درباره نحوه اجرای این پیشنهاد وجود دارد.
ایران تأکید دارد که زمان تعلیق نباید از 2 سال بیشتر باشد، ولی اروپائیان میگویند که برای دستیابی به اعتماد، مدت تعلیق باید به 10 سال برسد.
مشکل دیگر، مربوط به زمان غنیسازی R&D و غنیسازی در مقیاس صنعتی است. هنوز مشخص نیست که در طول مدت 2 تا 10 سالی که مورد اختلاف ایران و اروپاست، کل فرآیند غنیسازی (ازجمله غنیسازی R&D) متوقف خواهد شد یا اینکه فقط غنیسازی در مقیاس صنعتی در حال تعلیق باقی میماند.
طرح جدیدی که گروه بحرانهای بینالمللی تحت عنوان «غنیسازی محدود و معوق» ارایه کرده، از اجازه غنیسازی محدود و البته پس از چندین سال تعلیق حمایت میکند، ولی ناظران سیاسی درباره اینکه تهران چنین طرحی را قبول کند، به شدت تردید دارند.
نشست شورای حکام آژانس امروز در حالی شروع میشود که هنوز درباره ارجاع قطعی مساله ایران به شورای امنیت توافق فراگیر وجود ندارد.
واشنگتن پست روز شنبه گزارش کرد که آمریکا طرحی ارایه کرده که از یک مهلت 30 روزه به ایران پشتیبانی میکند، ولی این گزارش مشخص نکرده که اگر ایران این مهلت را رد کند، چه اتفاقی خواهد افتاد. در مقابل برخی منابع خبری از رایزنیهای فشرده اروپا و آمریکا درباره نحوه برخورد با طرح غنیسازی محدود خبر میدهند، هرچند هیچکدام از دو طرف هنوز موضع مشخصی در اینباره نگرفتهاند. در حالی که سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه هفته آینده به آمریکا خواهد رفت، برخی ناظران رایزنی درباره توافق اعلام شده تهران و مسکو را موضوع اصلی مذاکرات او در واشنگتن میدانند. در چنین شرایطی، احتمال بلاتکلیفی، تعویق و یا حتی ارایه یک مهلت احتمالی برای تعیین تکلیف طرح غنیسازی R&D وجود دارد.