«در حالی که بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین خود را برای برگزاری انتخابات در سال جاری آماده میکنند هوگو چاوز، رییس جمهور ونزوئلا معتقد است که آمریکای لاتین در حال مشاهده یک تغییر موضع به سوی چپگرایی آمریکا ستیزانه است. پیروزی او و مورالس هم پیمان چاوز و کاسترو در انتخابات ریاست جمهوری بولیوی در ماه گذشته شاهد این مدعاست. مورالس در هفتههای گذشته طی سفرهای دورهایاش به کشورهای مختلف جهان را چاوز دیدار و گفت و گو کرد رییس جمهور ونزوئلا به موراس گفت: میدانی که محور شرارت کیست؟ واشنگتن و متحدانش در سراسر جهان که به تهدید، تهاجم، قتل و ترور متوسل میشوند، آنه محور شرارتند.
موراس و چاوز متفق القول اظهار داشتند: ما در حال پدید آوردن محور شرافت که در واقع محور جدید قرن جدید به شمار میآید، هستیم. مورالس نیز به نو به خود گفت: این جنبش تنها به بولیوی محدود نمیشود بلکه فیدل (کاسترو) در کوبا و هوگو (چاوز) در ونزوئلا در حال ثبت موفقیتهایی در زمینه جنبشهای اجتماعی و سیاستهای چپ گرایانه هستند. حال این سوال مطرح میشود که آیا براستی چاوز و مورالس را میتوان پیشروانی دانست که آمریکای لاتین را به سوی چپ گرایی سوق دهند؟»
به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران هفته نامه تایم در گزارشی درباره انتخابات در آمریکای لاتین و رویکرد به چپ در این کشورها، به بررسی وضعیت انتخاباتی در 7 کشور آمریکای جنوبی پرداخته است.
کاستاریکا، 5 فوریه (16 بهمن)
در انتخابات ریاست جمهوری کاستاریکا 14 کاندیدا به رقابت با یکدیگر خواهند پرداخت که در میان آنها نام اسکار آریاس، رییس جمهور اسبق این کشور و برنده جایزه صلح نوبل اکتبر سال 1987 به چشم میخورد. جدیدترین نظرسنجیها بیانگر آن است که آریاس با برخورداری از حمایت 36 درصدی مردم نسبت به سایر رقبای خود پیش است اما برای این که انتخابات به دور دوم کشیده نشود وی باید دست کم 40 درصد آرا را بدست آورد.
(سه سال پیش به موجب تصویب اصلاحیه قانون اساسی کاستاریکا روسای جمهور اسبق این کشور مجاز به کاندیداتوری در انتخابات شدند)
آریاس در دوره ریاست جمهوری خود از جمله متحدان بیقید و شرط آمریکا محسوب نمیشد بلکه به عنوان منتقد صریح اللهجه آمریکا از رونالد ریگان به خاطر حمایتهای مالی نیروهای ضد شورش نیکاراگوئه به شدت انتقاد میکرد. (در سال 1979 کاستاریکا از شورشیان ساندنیست علیه دیکتاتور وقت نیکارگوئه، آناستازیو سوموزا حمایت کرد) آریاس اخیرا نیز از سیاستهای آمریکا در تهاجم به عراق انتقاد کرده است. وی با وجود این از طرح ابتکاری واشنگتن یعنی توافقنامه تجارت آزاد آمریکای مرکزی (CAFTA) حمایت میکند. رقیب سرسخت آریاس در انتخابات ریاست جمهوری کارستاریکا اوتون سولیس است که از منتقدان صریح CAFTA به شمار میآید. سولیس تنها با 19 درصد آرا پس از آریاس در جایگاه دوم نظرسنجیها قرار دارد اما همچنان امیدوار است تا انتخابات را به دور دوم بکشاند.
پرو، 9آوریل
پرو در میان سایر کشورهای آمریکای لاتین بیشترین واکنش را به پیروزی مورالس در بولیوی از خود نشان داد. اولانتا هومالا، سرهنگ دوم بازنشسته ارتش و از مریدان ناپلئون بناپارت و شارل دوگل به عنوان یکی از کاندیداهای یکی از کاندیداهای انتخابات ریاست جمهوری پرو سیاستهای بسیار مشابهی با چاوز و مورالس اتخاذ کرده است.
هومالا طی نظرسنجیهایی که پیش از برگزاری انتخابات به عمل آمد 12 درصد آرا را به دست آورد در حالی که جدیدترین نظرسنجیها نشان میدهد که وی ضمن برخورداری از 22 درصد حمایتها در موقعیتی برابر با لوردس فلورس نانو، کاندیدای حزب راست میانه حاکم پرو قرار داد. هومالا در حالی که همواره روابط بسیار نزدیک خود با چاوز را انکار میکرد در تاریخ سوم ژانویه در موضعی کاملا متفاوت ژانویه در موضعی کاملا متفاوت به کاراکاست سفر که در سمیناری که طی آن چاوز موراس برای نخستین بار با یکدیگر ملاقات میکردند، در ردیف جلو نشست. مطبوعات پرو از آن روز به بعد گروه چاوز، مورالس و هومالا را «تروئیکای آند» (سلسله جبال آند آمریکای لاتین) نام نهادند چاوز طی نشست مذکور ضمن تعریف و تمجیدهای از هومالا وی را با ژنرال خوان ولاسکو آلوارادو، رهبر ناسیونالسیت پرو در سالهای 1968 و 1975 مقایسه کرد. همین امر سبب شد که دولت فعلی پرو به نشانه اعتراض به اظهارات چرب و نرم چاوز و این که وی در امور داخلی پرو دخالت کرد، سفیر خود را در کاراکاس فرا خواند.
به هر جهت هومالا تا نشستن بر کرسی ریاست جمهوری راه طولانی را در پیش دارد وی ابتدا در انتخابات دوم آوریل جزو دو کاندیدایی باشد که حائز اکثریت آرا شدهاند و پس از آن نیز باید در دور دوم انتخابات که قرار است در هفتم مه برگزار شود به پیروزی قاطع دست پیدا کند.
این در حالی است که سابقه خانوادگی و شخصی او میتواند مایه دردسر باشد. هومالا شخصا رهبری قیام نه چندان بزرگ سال 2000 را که بر ضد آلبرتو فوجیموری، رییس جمهور، سابق این کشور صورت گرفت برعهده داشت. فوجیموری که از مدتها پیش کاندیداتوری خود را اعلام کرده اکنون در تبعید به سر میبرد. برادر کوچکتر هومالا اکنون زندانی بوده و منتظر برگزاری محاکمه خود به اتهام رهبری شورشهایی در مناطق دور افتاده برو در سال گذشته است. برادر بزرگتر وی نیز (اولیسس هومالا) به طور رسمی موافقت با کاندیداییاش در انتخابات را خواستار شده است و از هم اکنون ادعا کرده که ناسیونالیست راستین خانواده هومالا است.
کلمبیا، 28 مه
پس از آن که دیوان عالی کلمبیا اصلاحیه انتخاباتی قانون اساسی این کشور را پاییز گذشته تصویب کرد و به موجب آن روسای جمهور کلمبیا مجاز به کاندیداتوری برای دور دوم شدند و آنجایی که آلوار و اوریبه، متحد سرسخت آمریکا به شکرانه این تصمیم به احتمال زیاد با اکثریت آرا مجددا به ریاست جمهوری خواهد رسید بنابراین واشنگتن از هر نظر آرامش خاطر دارد.
نظرسنجیهای اواسط دسامبر 2005 از حمایت 73 درصدی مردم کلمبیا از اوریبه حکایت داشت در حالی که رقیب وی تنها از حمایت 5 درصدی مردم برخوردار بود. البته اوریبه از آمریکا انتقاداتی هم کرده است، در پی اعلام هشدار سفیر آمریکا در کلمبیا به خاطرات دخالت رهبران شبه نظامی بوگوتا که با دولت هم دست شده و در انتخابات خلل وارد میآورند، اوریبه از اظهارات این مقام آمریکایی انتقاد کرد. اما به هر جهت وی هیچگاه بابت طرح کلمبیا- اختصاص 3 میلیارد دلار کمک نظامی از سوی واشنگتن به کلمبیا جهت مبارزه با تجارت غیرقانونی کوکائین و شورش چپ گرایان آمریکای لاتین- لب به انتقاد نگشوده است، دفتر ریاست جمهوری کلمبیا تنها یکبار طی بیانیهای اعلام داشت: طرح کلمبیا نباید به عنوان اهرم فشار بر کلمبیا از سوی آمریکا مورد بهرهبرداری قرار گیرد. شاید میزان اقبال عمومی از ارویبه تا پیش از برگزاری انتخابات در 28 مه کاهش یابد اما این افت تاثیری در پیروزی وی نخواهد گذاشت چرا که اگر قرار باشد انتخابات به دور دوم کشیده شود، اوریبه باید 20 درصد حمایتها را از دست رفته ببیند که البته این امر با توجه به شرایط حاکم بعید به نظر میرسد.
مکزیک، 2 ژوئیه
رقابت در انتخابات ریاست جمهوری مکزیک بسیار تنگاتنگ است اما نظرسنجیها از پیشتازی آندرس مانوئل لوپز اوبرادور (مقلب به AMLO) شهردار سابق مکزیکوسیتی حکایت دارد. برخی معتقدند وی تنها با یک درصد اختلاف از سایر رقبای خود پیش است اما عدهای دیگر میزان برتری وی را 7 درصد تخمین زدهاند.
سیاستها و مواضع چپ گرایانه و خصمانه لوپز اوبرادور در قبال آمریکا به لطف ناکارآمدی سیاستهای دوستانه ویسنته فاکس، رییس جمهور کنونی مکزیک بستری را فراهم آورد تا کفه ترازو به بود اوبرادور سنگینی کند. این در حالی است که حزب اقدام ملی مکزیک(PAN) به رهبری فاکس کاندیدای پیشنهادی رییس جمهور یعنی سانتیاگو کریل، وزیر امور داخلی برای انتخابات ریاست جمهوری را رد کرد و فیلیپ کالدرون هینوجوسا، رییس سابق حزب PAN را که در اغلب نظرسنجیها در جایگاه دوم یا سوم قرار دارد جانشین وی ساخت.
هینوجوسا طی نظرسنجیها جایگاه خود را دایما با روبرتو مادراز و پینتادو، کاندیدای حزب نهاد انقلابی(PRT) عوض میکند.
کلیه رقبای انتخاباتی وعده دادهاند تا مبارزات انتخاباتی خود را تا قبل از نوزدهم ژانویه تحت عنوان مبارزه آشتی برگزار کنند. پس از آن فصل تبلیغات پرهزینه با صرف 750 میلیون دلار بابت جلب آرا مردم آغاز خواهد شد. حامیان لوپز اوبرادور(AMLO) از هم اکنون رهبر خود را به کاندیداهای چپگرای پیروز آمریکای لاتین مانند میکنند به طور مثال گفته میشود که اوبرادور به چشم هم چشمی با چاوز در خصوص مدیریت ماهرانهاش بر درآمدهای نفتی خواهد پرداخت، از سیاستهای لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا، رییس جمهور برزیل در جلب اتفاق نظر به اتحادیههای کارگری مکزیک تقلید و از ابتکار عمل اوو مورالس در ارتباط برقرار کردن با سرخپوستان بولیوی پیروی خواهد کرد و همچنین از نستورکرچنر، رییس جمهور آرژانتین یاد خواهد گرفت که چگونه با امور صندوق بینالمللی پول (IMF)کنار اید رقبا و حتی دوسان اوبرادور از جمله کلیسای کاتولیک در تلاشند تا چهرهای افراطی از وی به تصویر بکشند و مبارزات انتخاباتی وی در کمال جنجال و دردسر پیگیری شود.
برزیل، اکتبر 2006
در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری سال 2002 لوئیس ایناسیو لولاداسیلوا از سیاستمداران چپگرای برزیل با کسب 61 درصد آرا به پیروزی رسید و از اول ژانوایه 2003 عنان قدرت را به دست گرفت. اما وی به تدریج محبوبیت فراگیر خود را از دست داد. حزب کارگر برزیل(PT) به رهبری داسیلوا پس از اذعان به رسواییهای مالی و باند بازیها در خلال مبارزات انتخاباتی و نیز شخص رییس جمهور به دلیل عدم تحقق وعدههای گذشته خود بر بیثباتی و ناکارآمدی خود در اذهان عمومی صحه گذاشتهاند.
داسیلوا اگر چه از پتاسیل رهبری حزب کارگر برخوردار است اما این که همچنان آرزوی کاندیداتوری برای یک دوره چهار ساله دیگر را در سر بپروراند در هالهای از ابهام قرار دارد. او شاید به حمایت از چیروگومژ، وزیر همبستگی ملی برزیل بپردازد. نظرسنجیهای ماه گذشته نشان میداد که خوزه سرا شهردار میانهروی سائوپائولو بر سایر رقبای خود پیش است البته ذکر این نکته ضروری است که وی مبارز چندان سختی محسوب نمیشود و از آنجایی که تنها یک سال شهردار بوده بنابراین فرد کار آزمودهای تلقی نمیشود.
جرالد آلکمین، فرماندار سائوپائولو نیز خود را به عنوان کاندیدای انتخابات مطرح کرده است اما در مقطع فعلی مردم برزیل از سیاستمداران بیزار شدهاند که در نتیجه این بیمیل مبارزات انتخاباتی به گونهای است که ظاهرا سرنوشت انتخابات با شیر یا خط رقم خواهد خورد.
اکوادور، اکتبر 2006
اکوادور از سال 1997 اکنون شاهد سرنگونی شش رییس جمهور در پی قیامهای مردمی رسواییها و هرج و مرجهای قانون اساسی بوده است.
تا به امروز هیچ سیاستمداری به طور رسمی اعلام کاندیدایی نکرده است اما رافائل کورئا، وزیر اقتصاد سابق اکوادور و از منتقدان سرسخت صندوق بینالمللی پول، تجارت آزاد و سیاستهای آمریکا کاندیدای احتمالی این دوره از انتخابات ریاست جمهوری به شمار میآید. شاید در اوکی تیتوانا، شهردار شهر توریستی و سرخپوست نشین کوتاکاچی که از پیروزی مورالس در بولیوی الهام گرفته نیز به عرصه رقابت وارد شود. لئون رولدوس، برادر خائیمه رولدوس، رییس جمهور اسبق اکوادور در سال 1979 از دیگر کاندیداهای احتمالی محسوب میشود.
در دومین دور انتخابات ریاست جمهوری اکوادور که در اکتبر سال 2002 برگزار شد لوسیوادرین گوتیرز با کسب 7/58 درصد آرا به قدرت رسید. گوتیرز که افسر بازنشسته ارتش میباشد با شعارهای چپگرانه خود توانست آلوار و نوبوآ، بزرگترین تولید کننده موز اکوادور و ثروتمندترین مرد این کشور را شکست دهد اما همچنان پول سلاح قدرتمند به شمار میآید و احتمالا نوبوآ مجددا شانس خود را در انتخابات 2006 آزمایش خواهد کرد.
ونزوئلا، دسامبر 2006
اپوزیسیون ونزوئلا در تلاش است تا به رای مخالف 40 درصد مردم به هوگو چاوز درهمه پرسی اوت 2004 اشاره کنند اما منتقدان وی هیچگاه نتوانستهاند جانشین مناسبی برای او پیدا کنند و بارها با کودتاهای نافرجام اعتصاب دو ماهه کارگران نفت و شکستهای پی در پی در انتخابات محلی در حقیقت اسباب سرافکندگی خود را فراهم آوردهاند. در جدیدترین مورد احزاب مخالف در شرف برگزاری انتخابات کنگره با بهانه قرار دادن احتمال تقلب و کنار کشیدن از روند انتخابات به هم پیمانان چاوز اجازه دادند تا اکثر کرسیهای کنگره را قبضه کنند.
در همین حال چاوز با حمایت مالی از برنامههای اجتماعی و صرف 83 میلیون دلار درآمد نفتی ونزوئلا در افزایش رفاه اجتماعی میزان محبوبیت خود را به طرز چشمگیری افزایش داده است.