اگرچه آن زمان مقامات روسیه با حساسیت بیشتری نسبت به دهه قبل از آن برنامه های غرب و آمریکا برای تحدید روسیه و نفوذ بیشتر در جمهوری های منطقه قفقاز و آسیای مرکزی را دنبال می کردند، اما ابتکار سیاسی متناسب با این تهدید از سوی مسکو به چشم نیامد.
ساکاشویلی از زمان پیروزی انقلاب «گل سرخ» مصمم شد این همسایه جنوبی و استراتژیک روسیه را از کنترل مسکو خارج کرده و با تحت اختیار گرفتن مناطق عمدتاً روس نشین «آبخازیا» و «اوستیای جنوبی» و اخراج نیروهای نظامی روسیه زمینه های پیوستن کشورش به ناتو را فراهم سازد.
در این راستا رییس جمهوری جوان گرجستان که جانشین «ادوارد شوارد نادزه» کهنه کار شده بود از حمایت های سیاسی و مالی آمریکا و غرب بهره مند شد.
برنامه های آمریکا برای نفوذ و کنترل گرجستان در سال های واپسین حکومت شواردنادزه شدت گرفته بود و روابط مسکو با تفلیس به همین دلیل و همین ایام چند بار به تیرگی گرایید.
کارشناسان سیاسی آن زمان هشدار دادند که بازیگران واقعی مناقشات قفقاز، در واقع آمریکا و ترکیه براساس سناریوی تهیه شده در کاخ سفید برای بروز جنگ به خاطر کنترل نفت دریای خزر هستند.
درواقع اختلاف روسیه و آمریکا برسر گرجستان از زمانی آغاز شد که مسکو و واشنگتن، گرجستان را محدوده منافع نفتی خود دانستند.
مسئله ورود گرجستان به ناتو براساس برنامه های درازمدت غرب برای گسترش ناتو به شرق، دولت وقت گرجستان را با بی صبری در انتظار این اتفاق قرار داد اما یکی از موانع مهم موجود در این مسیر وجود پایگاه های نظامی روسیه در این کشور بود.
گرجستان خواستار برچیده شدن این دو پایگاه شد اما روسیه اعلام کرد: تحقق این امر به سه سال زمان و 500میلیون دلار پول نیاز دارد.
مسکو اعتقاد داشت تعطیلی این پایگاه ها کاهش نفوذ روسیه در منطقه راهبردی جنوب قفقاز را به همراه دارد.
امضای موافقتنامه ناگهانی همکاری های دفاعی بین آمریکا و گرجستان در آوریل 2003 حساسیت بیشتر مسکو درا ین رابطه را برانگیخت و روسیه به شدت از این امر ابراز نگرانی کرد.
این موافقتنامه امکان حضور نیروهای نظامی آمریکایی بدون داشتن روادید و همچنین استقرار امکانات و تجهیزات نظامی آمریکا در خاک گرجستان و جابه جایی نامحدود آنها را میسر می کرد.
همچنین نیروهای نظامی آمریکا از حقوق و قدرت ویژه و همچنین مصونیت سیاسی در گرجستان برخوردار می شدند.
وعده کمک 160 میلیون دلاری آمریکا به تفلیس، حضور نیروهای نظامی آمریکا درخاک گرجستان و احتمال پیوستن این همسایه جنوبی روسیه به ناتو، نگرانی روسیه و اختلافات دوکشور را دامن زد.
با این حال درآمد سالانه یک میلیارد دلار بوسیله شهروندان گرجستانی مقیم روسیه که بیشتر آن روانه کشور و اقتصاد بیمار گرجستان می شود، موضوعی است که همواره از آن به عنوان یک عامل فشار درتعامل با تفلیس سود می برد.
با روی کارآمدن رئیس جمهوری گرجستان، فشار این کشور و غرب برای خروج نظامیان و پایگاه های نظامی روسیه از قلمرو گرجستان شدت گرفت.
خروج نظامیان روس مهمترین شرط برای مذاکرات همه جانبه دو کشور و حل سایر اختلافات موجود اعلام گردید.
ماه ها پس از مجادلات دوکشور بر سر این پایگاهها، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح روسیه اواسط سال 2004 اعلام کرد کشورش آماده است پایگاه های نظامی در گرجستان را در طول چهار سال آنهم پس از امضای موافقت نامه با این کشور تعطیل کند.
همزمان با این موضعگیری، رئیس جمهوری روسیه، استقرار نیروهای نظامی خارجی (نیروهای ناتو و آمریکا) در گرجستان پس از خروج پایگاههای نظامی روسیه از این کشور را یک تهدید جدی برای امنیت روسیه خواند.
اگرچه روسیه با خروج تدریجی پایگاهها یش از گرجستان موافقت کرد اما موقعیت استراتژیکی گرجستان با 70 هزار کیلومتر مربع وسعت در ساحل دریای سیاه و همسایگی با روسیه، آذربایجان، ارمنستان و ترکیه، نگرانی شدید روسیه به خاطر احتمال تسلط ناتو و غرب از نظر ژئوپولیتیکی براین کشور را کاملا منطقی می نمود.
بدیهی است آمریکا، ناتو و اروپا برای تأمین منافع خود در کنار روسیه پهناور و محدودساختن این کشور در پی تقویت حضور در گرجستان هستند و اینجاست که این منطقه به صحنه زورآزمایی و رقابت قدرت های بزرگ تبدیل می شود.
تفلیس نیز با درک موقعیت این کشور برای روسیه حداکثر تلاش را برای گرفتن امتیاز از مسکو ونیز جلب کمک های آمریکا به عمل می آورد.
این کشور که از نظر طبیعی و معادن غنی نیست به این وسیله تلاش می کند توجه بیشتر جامعه بین المللی را به خود جلب کرده و کمکهای اقتصادی دریافت کند. همین رویکرد باعث تشدید اختلاف میان دوکشور شد.
در ادامه تصمیم برخی کشورهای عضو ناتو برای تحویل سلاح و مهمات به گرجستان، نگرانی شدید مسکو را به دنبال داشت به نحوی که وزارت خارجه روسیه را به واکنش واداشت. به عقیده مسکو این موضوع سبب بی ثباتی اوضاع در کل منطقه قفقاز می شود.
«آلکسی میترافانوف» یک نماینده دوما گفت: گرجستان در شرایطی سنگ دوستی آمریکا را به سینه می زند که هنوز خود نفقه خور روسیه است.
وی گفت: شهروندان گرجی در روسیه سالانه مقادیر قابل توجهی ارز از روسیه به کشورشان منتقل می کنند.
نمایندگان دومای روسیه پس از این تحولات، سیاست های ضدروسی تفلیس را نتیجه کنترل آمریکا و تضعیف روسیه دراین کشور دانستند.
«گنادی سیلزنوف» حضور آمریکا در گرجستان را نه به خاطر حمایت از دموکراسی بلکه به دلیل کنترل مناطق قفقاز از آن جمله دریای خزر دانست.
«سرگئی بابورین» معاون دوما نیز خواستار مسدودشدن حساب های بانکی گرجستان در روسیه شد.
وی گفت: دولتمردان گرجستان حقوق خود را از آمریکا می گیرند اما اهالی گرجستان در روسیه کار می کنند تا زندگی خود را تأمین کنند.
اما سخنان چندماه پیش رئیس جمهور گرجستان مبتنی بر اینکه گرجستان، اوکراین و کل اروپا همواره ازسوی روسیه به خاطر ممانعت از تحقق دموکراسی تهدید می شوند، اختلاف دو کشور را بیشتر دامن زد.
«ساکاشویلی» که در کنفرانس بین المللی اما با ماهیت ضد روسی در «ویلنیوس» مرکز لیتوانی، سخن می گفت، ضمن انتقاد از سیاستهای مسکو در واقع از آمریکا کمک خواست.
اختلافات روسیه وگرجستان در اوایل مهرماه با دستگیری شش تن از افسران روس در گرجستان که به چهار تن آنها اتهام جاسوسی زده شد، به اوج خود رسید.
این اتفاق بلافاصله پس ازسفر ساکاشویلی به واشنگتن و موافقت ناتو با بررسی عضویت گرجستان در ناتو صورت گرفت و به گفته آگاهان سیاسی کاملا آشکار بود که چراغ سبز غرب را همراه داشته است.
وزیر خارجه روسیه در واکنش به این اقدام، خواستار طرح مسئله در شورای امنیت سازمان ملل شد و توجه سازمان امنیت و همکاری اروپا و ناتو به اقدامات گرجستان شد.
وزیر دفاع روسیه نیز، گرجستان را به در پیش گرفتن سیاستهای ضد روسی متهم کرد و گفت: تفلیس سیاست تحریک آمیزی دنبال می کند و قصد دارد روسیه را به انجام اقدامات متقابل وادارد.
وی اتهام جاسوسی و خرابکاری به افسران روس را کاملا بی اساس خوانده و افزود: گرجستان برای اثبات این ادعای خود هیچ دلیلی ندارد.
«گنادی زیوگانف» رهبر حزب کمونیست روسیه آمریکا را به دست داشتن در اقدامات ضد روسی دولت گرجستان متهم کرد و گفت: دستگیری نظامیان روس حرکتی تحریک آمیز و به دستور سازمان های اطلاعاتی آمریکا است.
وی هدف حکومت گرجستان از «اقدامات خصمانه علیه روسیه» را برانگیختن آتش جنگ جدید در قفقاز عنوان کرد تا آرزوی آمریکا برای تثبیت حضور خود در این منطقه برآورده شود.
موضع گیری صریح رئیس جمهوری روسیه علیه اقدام مقامات گرجستان که آن را «تروریسم و گروگانگیری دولتی» نامید، مقدمه ای برای تحریم های مختلف از سوی دولت روسیه علیه دولت و مردم گرجستان و اتباع گرجی در مسکو شد.
رئیس جمهوری روسیه برخی نیروها که به گفته وی با هدف ایجاد بحران و منحرف کردن اذهان از مسایل مهم جهانی چنین برنامه ای طراحی کردند را مسئول بحران اخیر دانست و افزود: اطمینان دارم این مسئله به حل مسایل مهم جهان کمک نخواهد کرد.
تحریم و انسداد ارتباط هوایی، زمینی ریلی و دریایی، ممانعت از انتقال پول از روسیه به گرجستان و دستگیری و بازگرداندن آندسته از اتباع گرجی در خاک روسیه که مدارک لازم را نداشتند، اقداماتی بود که مسکو بلافاصله در مورد گرجستان عملی ساخت.
ده ها هزار تن از اتباع گرجستان به دلیل اوضاع بد اقتصادی کشور خود در روسیه اشتغال به کار دارند و سالانه از این محل بیش از یک میلیارد دلار پول به کشور خود منتقل می کنند.
بسیاری از کارشناسان روس بر این عقیده اند که منع انتقال این پول به گرجستان که 20درصد تولید ناخالص ملی این کشور را تشکیل می دهد ضربه شدیدی بر اقتصاد دولت «میخاییل ساکاشویلی» وارد خواهدکرد.
به دنبال فشارهای مسکو، چهار افسر دستگیر شده روس پس از شش روز بازداشت، هفته گذشته با وساطت سازمان امنیت و همکاری اروپا تحویل مقامات روسیه شدند.
با این حال وزیر خارجه روسیه گفت: مقامات روسیه مایل نیستند روابط با گرجستان به حالت عادی و اولیه بازگردد.
وی افزود: تدارک نظامی و آماده شدن گرجستان برای تصرف اوستیای جنوبی و آبخازی و اتهامات لفظی و توهین به روسیه در سطح مقامات عالی گرجستان، مسایلی است که نمی تواند از توجه روسیه دور بماند.
لاوروف با ابراز نگرانی از «نظامی گری سراسری گرجستان و خرید مقادیر هنگفتی سلاح توسط این کشور» گفت: گرجستان با تخلف از مقررات بین المللی، سلاح های ساخت شوروی و روسیه را در اروپای شرقی و مرکزی خریداری می کند.
وزیر خارجه روسیه همچنین اعلام کرد از این پس راه های غیرقانونی انتقال پول از روسیه به گرجستان بسته خواهدشد، چراکه به گفته وی این پول ها از منابع جنایی و جرایم اقتصادی تهیه می شود.
لاوروف، در انتقادی صریح از آمریکا، سیاست های واشنگتن و پیمان ناتو را در تشویق دولت گرجستان برای انجام اقدامات ضدروسی، مؤثر دانست.
وی گفت: حادثه دستگیری افسران روس در گرجستان پس از سفر رئیس جمهوری گرجستان به واشنگتن و تصمیم ناتو برای ورود گرجستان به این پیمان نظامی اتفاق افتاد.
لاوروف، سفر مذکور، موافقت با عضویت گرجستان در ناتو و آنچه را که وی «گروگانگیری نظامیان روسی توسط تفلیس» خواند را از نظر زمانی به یکدیگر مرتبط دانست.
رئیس جمهوری روسیه چهارشنبه گذشته در دیدار با رهبران جناح های مختلف دوما، به گرجستان هشدار داد در ارتباط با روسیه از «زبان شانتاژ» پرهیز کند.
نمایندگان دومای روسیه نیز با انتشار بیانیه ای، مقامات گرجستان را به اتخاذ سیاست های ضدروسی متهم کرده و اقدامات اخیر حکومت این کشور را محکوم کردند.
دوما همچنین از اقدامات تنبیهی دولت روسیه علیه گرجستان به ویژه محرومیت های مالی و اقتصاد اخیر آن کشور حمایت کرد.
همچنین صدها تن از مهاجران و اتباع گرجستان در روسیه جمع آوری شده و توسط مقامات روسیه به کشورشان بازگردانده شدند.
با وجود تیرگی روابط روسیه و گرجستان، دومای روسیه اخیراً توافقنامه دولت این کشور با تفلیس در مورد خروج نیروهای نظامی روس از خاک گرجستان تا آخر سال 2008 میلادی را تأیید کرد.
روسیه هدف از این مصوبه را بهبود وضع پرسنل نظامی روسیه و جلوگیری از اقدامات تحریک آمیز جدید مقامات گرجستانی اعلام کرد. با وجود آن که اکثریت نمایندگان دوما به این مصوبه رأی موافق دادند اما کمونیست ها با آن مخالفت کردند.
آنها می گویند: در موقعیتی که تفلیس سیاست های ضدروسی را با حمایت آمریکا و غرب اجرا می کند باید از منافع روسیه دفاع کرد چراکه پس از خروج روس ها و ورود گرجستان به ناتو، ناگزیر آمریکا جای روسیه را در گرجستان خواهد گرفت.
«نیکلای کندراتینکو» نماینده دوما از حزب کمونیست احتمال داد که آمریکا در گرجستان موشک هایی برای تهدید ایران و در بندر عمیق «پوتی» با همین هدف زیردریایی هایی مستقر کند. حزب لیبرال دمکرات روسیه نیز این تصمیم گیری دوما را مورد انتقاد قرار داد.
اگرچه نیروهای نظامی روسیه براساس توافق پیشین مسکو با تفلیس خروج از گرجستان را ادامه می دهند ولی حوادث اخیر باعث شد مقامات روسیه از خطر بزرگی که آنان را در جنوب تهدید می کند بیش از پیش باخبر شوند.
حضور ناتو در مرزهای جنوبی روسیه و استقرار نظامیان آمریکایی و غربی در پایگاه هایی که زمانی محل استقرار نظامیان شوروی سابق و سپس روسیه بود، می تواند خواب را از چشم سیاستمداران کرملین برباید.