NGOها حلقه واسطه مردم و دولت

* NGO چیست و زمینه‌‌های ایجاد آن در کشور ما از کجا آغاز شد؟
** NGO یک سازمان غیردولتی و غیرانتفاعی است. نه وابسته به دولت است و نه اثری از حاکمیت درون آن پیدا می‌شود. نه بودجه‌ای از دولت به صورت رسمی می‌گیرد ولی دارای اساسنامه مدرن است و تشکیلاتش از قبل ثبت شده. یکی از مهمترین خصوصیات NGO داوطلبانه بودن آن است که با توجه به نیاز جامعه ایجاد می‌شود. چند نفر دوره هم جمع می‌شوند و به این نتیجه می‌رسند که به طور مثال باید مصرف یا پخش مواد مخدر به صورت داوطلبانه و خود‌جوش مبارزه کنند. البته یک NGO مجاز است فعالیت‌های خودش را سامان دهد و اگر کارش به نتیجه برسد درآمد هم کسب کند و این فقط در راه توسعه و اهداف تشکیلات خودش است و سود در NGO معنا ندارد NGO .، سازمان‌های غیردولتی، گروهای شهروندی داوطلب، گروههای نفع عامه یا خیریه هیچ کاری به مسئولیت دولت ندارند و در بعضی جاها از مطالبات مردم در مقابل دولت دفاع می‌کنند یعنی مجاز به انتقاد از دولت می‌باشند.
* این تعریف به صورت کامل اجرا شده یا نتیجه آن چیز دیگری است. پس نقش احزاب چه می‌شود؟
** در کشورهای خارجی اگر دولت کاری انجام دهد که از نظر دیگران اشتباه باشد. NGOها دور هم جمع می‌شوند و کار احزاب را انجام می‌دهند. به دولت معترض می‌شوند و احزاب دخالتی نمی‌کنند. البته این خود مشکلی شده و بسیاری از NGOها بازوی احزاب شده‌اند. در کشور خودمان هم این اتفاق گاهی افتاده است یعنی NGO شده است ابزار دست گروه‌های قدرت، یا می‌شود این طور هم گفت که بعضی اوقات NGO تشکیل می‌شود که دقیقاً همین کار را انجام دهد. گاهی مسئولین دولتی پول می‌گذارند، هزینه می‌کنند تا این سازمان‌ها را تشکیل دهند تا مورد حمایت قرار بگیرند.
* ویژگی‌های یک NGO چیست؟
** داوطلبانه بودن، خود جوش بودن، هدف و تفاق مشترک، حرکت طبق اساسنامه مدون، قانونمندی، برنامه مشخص، استقلال و وابسته نبودن، مسئولیت‌پذیری از خصوصیات بارز NGO است.
* از NGO زنان بگویید. روند آن در کشور ما چگونه است، زنان تا چه حد موفق بوده‌اند، درچه زمینه‌هایی فعالیت می‌کنند؟
** طبق آماری که من از وزارت کشور دارم در سال 79 ما دارای NGO 250 زنان بودیم که البته بعضی‌ها ثبت شده بودند و بعضی‌ها بدون ثبت فعالیت می‌کردند. درسال 79 تقریباً بالای هفتاد درصد آنها انجمن‌های خیریه بودند. درسال 80 بیش از NGO 591 وجود داشت که در ترکیب آن خیریه کمتر شده بود یعنی به فعالیت زنان موضوعات فرهنگی، اجتماعی، مبارزه با مواد مخدر، رسانه‌ها و بحث‌های علمی، تحقیقاتی اضافه شد. در سال 81 حدود NGO 140 به این جمع اضافه شد اما ترکیب آنها بسیار متفاوت شد و 45% فعالیت فرهنگی پیدا کردند و حدود بیست ویک درصد اجتماعی، ترکیب NGO خیریه در سال 1381 به 16% رسید و تعدادی در زمینه‌های مطبوعات، علمی و بهداشتی فعالیت کردند. این درصدها نشان‌دهنده کاهش گرایش به خیریه است نه اینکه مسایل نوع‌دوستی پایین آمده باشد بلکه کمی تخصصی‌تر کار می‌کنند. از سال 82 آمار دقیق و مشخص وجود ندارد.
* مسایل اجتماعی و فرهنگی دو واژه کلی هستند. در این سالهای اخیر سازمانهای غیر دولتی زنان دقیقاً به چه مسایلی رو آورده‌اند و چرا؟
** زنان کلاً در زمینه تعصباتشان که احساس می‌کنند حقشان در جامعه هم پایمال شده فعالیت بیشتری پیدا کرده‌اند. بعضی از این انتقادها و تعصبات هم درست است. زمانی زن مجبور بود در خانه بماند و آمدن او از خانه به گونه‌ای ممنوع بوده، زن خوب کسی بوده که در خانه باشد و بیرون هم نیاید، معلوم است کسی که در خانه بماند و بیرون نیاید و فعالیت نکند، معلوم هم نمی‌شود چه کاری بلد است انجام دهد. چون بسیاری ارتباطشان با بیرون امکان‌پذیر نبود، بعضی‌ها به فکر تشکیل NGO افتادند تا در جریان فعالیتهای اجتماعی خودشان را نشان بدهند. البته وضع جامعه ما خیلی تفاوت کرده‌ است.
* ضرورت ایجاد این سازمان‌ها و کارکرد آنها در کشور ما چیست؟
** در جامعه یک حاکمیت و دولت داریم که وظیفه او ایجاد وسایل و تسهیلات برای مردم است. از طرفی هم باید از مرزها دفاع کند، از طرف دیگر ایجاد تعامل با کشورهای دیگر به عهده حاکمیت است. در سطح پایین‌تر مردم هستند که کارهایشان را انجام می‌دهند یا در دولت کار می‌کنند یا به صورت آزاد، مردم کارهایشان را انجام می‌دهند و دولت هم همین‌طور بعد از مدتی مردم نیازهایی خواهند داشت و دولت به خاطر اینکه بیش از اندازه درگیر کارهای دیگر است از یک سری مشکلات ممکن است غافل شود یا به طور مثال دولت قانونی را به اجرا می‌گذارد که حق بسیاری پایمال می‌شود. اینجا مردم تصمیم می‌گیرند حرفهایشان را به دولت بزنند. در کل خواسته‌ها، مطالبات، نیازها، دیدگاه‌ها و انتقادات مردم از دولت می‌بایست سامان بگیرد و واسطه‌ای بین مردم و دولت ایجاد می‌شود که نام آن را می‌گذاریم سازمان غیر دولتی یا همان NGO .
* گفتید که از خصوصیات NGO داوطلبانه بودن و استقلال آن است و از جهتی از طرف سازمان ملل متحد برنامه‌هایی طراحی شده. نقش سازمان ملل متحد و نهادهای بین‌المللی مربوط، در هدایت و حمایت سازمان‌های غیر دولتی چیست؟
** خود سازمان ملل متحد یک سازمان غیر دولتی است و می‌توان گفت که این سازمان یک NGO است اما در حقیقت این طور نیست چون گفتم که NGO بدون وابستگی فعالیت می‌کند. مقر سازمان ملل متحد در نیویورک قرار دارد و به آمریکا وصل شده و از طریق آن حمایت می‌شود به این نمی‌شود گفت NGO . به هر حال سازمان ملل متحد در زمینه NGO بسیار فعال عمل کرده است و اجلاسهایی را برگزار کرده است که هم نمایندگان دولتها و هم نمایندگان سازمانهای غیردولتی حضور داشتند. بر دوش NGO بار حقوقی نیست و می‌تواند هر مساله‌ای را مطرح کنند و چیزی گریبانگیرشان نمی‌شود. سازمان ملل متحد، سازمان‌های غیردولتی را به عنوان مشاور می‌گیرد به صورتی که بعضی از این سازمان‌های غیردولتی که فعال هستند یک اعتبار مشاور از سازمان ملل می‌گیرند و به فعالیت می‌پردازند.
* سازمان ملل در سمت و سو دادن به سازمان‌های غیر دولتی چقدر نقش دارد؟
** سازمان ملل جهت نمی‌دهد. فقط کمی فعالیت سازمان‌های غیر دولتی را راحت‌تر می‌کند. اگر یک NGO در کشورش نتواند آزادانه فعالیت کند و مطالباتش را مطرح کند، سازمان ملل از او پشتیبانی می‌کند.
* یعنی سازمان ملل هیچ‌گاه یک NGO را محدود نمی‌کند؟
** نه، هیچ وقت. هیچ کس تاکنون دنبال محدود کردن NGO نبود. حتی اگر یک NGO فعالیتی کند که با ذایقه بسیاری سازگاری نداشته باشد آزاد است.
* سیاست سازمان ملل چگونه است آیا هر سازمان غیردولتی را حمایت می‌کند؟
** نه هر سازمان غیردولتی را حمایت نمی‌کند چون هر سازمان غیردولتی با سازمان ملل متحد ارتباط ندارد. ممکن است یک NGO در مورد حجاب یا دفاع از مطالبات مسلمانان در کشورهای خارجی فعالیت کند. اگر این NGO از اعضای قدری برخوردار باشد و بتواند عملکرد بالایی داشته باشد حتی در مورد مسایلی هم که ممنوعیت دارند می‌توانند پیروز باشند البته اگر کشورهای مخالف این مسایل مثل آمریکا با آنها مقابله نکنند. سازمان ملل هر سازمان غیردولتی را نه حمایت می‌کند و نه به رسمیت می‌شناسد. NGO باید شرایط خاص خودش را داشته باشد و کارایی و قدرت لازم را نیاز دارد و حداقل 5 سال دارای سابقه فعالیت باشد. اینطور نیست که یک NGO که سه روز مشغول فعالیت شده به سازمان ملل نامه بزند و از او طلب حمایت کند. البته درمورد آن مساله خاص مثل حقوق مسلمانان در کشورهای خارجی اگر هم یک NGO وجود داشته باشد که تمام معیارها را داشته باشد و از طرف یک میلیارد مسلمان صحبت کند و پیگیری کند اگر سازمان ملل ترتیب اثری ندهد دیگر سازمان ملل نیست، سازمان دول است. به هر حال تا کنون فعالیتی این چنینی در این مورد خاص اتفاق نیفتاده است. باید اتفاق بیفتد ببینیم چه می‌شود.
* در مورد سازمان‌های غیردولتی فعال در ایران چه اطلاعاتی دارید. اعضاء، تعداد، تنوع؟
** من آمار خیلی دقیق از همه سازمان‌های غیردولتی ندارم. همانطور که می‌دانید از سازمان‌هایی می‌شود آمار گرفت که ثبت شده باشند. در مورد تنوع NGO می‌توانم بگویم که NGO جوانان و زیست محیطی بسیار زیاد است NGO . زنان نسبتاً خوب است. موضوع اعتیاد نیز رو به افزایش است و گروه‌های آموزشی درحال فعال‌تر شدن هستند و موضوعاتی از قبیل دوستدار میراث فرهنگی، ارتباطات و هنر نیز از زمینه‌های فعالیت سازمان‌های غیر دولتی شده است.
* اهرم‌های حمایتی یونسکو از این سازمان‌ها چیست؟
** یونسکو بیش از این که اهرم مادی داشته باشد. که البته دارد. به سازمان‌های غیردولتی اعتبار می‌دهد. مثلاً از یک NGO در همایش دعوت می‌کند و می‌گوید شما این کارها را هم انجام دهید. این درگیر کردن کار با NGO قدم بزرگ مؤثری است. یونسکو می‌گوید من امسال سه برنامه بین‌المللی دارم سازمان‌هایی که توانایی‌اش را دارند بیایند کمک کنند که برای اعضای NGO انگیزه ایجاد می‌کند.
* سازمان‌های غیر دولتی گروه‌های مردمی هستند. آیا می‌شود یک NGO ستون پنجم دشمن شود. آیا از NGO سوءاستفاده هم می‌شود؟
** البته می‌شود چنین باشد. یک NGO در داخل کشور فعالیتش را شروع می‌کند، قوت و قدرت می‌گیرد و بعد با خارج از کشور ارتباط برقرار می‌کند به خاطر این که بتواند مطالبات خودش را مطرح کند و از این طریق از راه‌های غیر مدنی استفاده کند. این نوع عملکردها بیشتر دارای انگیزه‌های مادی است. اما من فکرمی‌کنم اصلا نباید اسم ستون پنجم را روی این کار گذاشت چون هر آدمی به تنهایی هم می‌تواند این کار بکند. لازم نیست NGO درست کند و خودش را بشناساند و ثبت کند.
* با توجه به آماری که ارایه دادید. NGO زنان در کشور ما بسیار بیشتر است. این کثرت فعالیت برای چیست. مساله خاصی وجود دارد؟
** نمی‌شود گفت بسیار بیشتر. البته بنا بر ترکیب جمعیتی، وقتی بیش از نیمی از جمعیت کشور را زنان تشکیل می‌دهند. طبیعی است که نیمی از آن‌ها NGO زنان باشد شاید یکی از دلایل این باشد که مردان برای فعالیت در جامعه مشکلی ندارند و زنان به وسیله NGO در جامعه فعالیت می‌کنند. چرا ما مشارکت مردان نداریم چرا دفاع از حقوق مردان نداریم؟ چون مشکل خاصی برای فعالیت مردان وجود ندارد. تعداد NGO زنان بیشتر است به خاطر ابراز وجود، اثبات وجود و حضور از طریق NGO
* رابطه NGO با جهانی‌سازی چیست. آیا مقدمه‌ای برای دهکده جهانی‌شدن است؟
** بهتر است بگوییم رابطه انسان‌ها با جهانی‌سازی چیست. نمی‌توانم بگویم نقش NGO در جهانی‌سازی چیست. زنان هم همان کاری را می‌کنند که مجموعه کشور به آن سمت می‌رود. به نظر من سازمان‌های غیر دولتی در حال آماده سازی فضایی هستند که اگر جهانی شدن صورت گرفت، ایرانی بودن ما حفظ گردد. اگر کسی دلش به حال کشورش می‌سوزد باید با هویت فرهنگی و مدنی ایرانی به فکر حفظ گذشته خود باشد. باید در زمینه فرهنگ‌سازی و پشتوانه‌های تاریخی فعالیت کند.
* این‌ها بایدها بود، آیا واقعیت‌ها هم همینطور است؟
** البته که همین طور است و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. قرار نیست تمام چیزهایی که در نسل گذشته بوده از بین برود. نیمی از دغدغه‌های جوان‌هایی که NGO تشکیل می‌دهند حفظ هویت ایرانی اسلامی است که گاهی باورمان نمی‌شود این جوان‌ها اینگونه برای این موضوع تلاش کنند.
* نقش سازمان‌‌های غیردولتی در امنیت کشورشان چیست. یونسکو از سازمان‌هایی که با امنیت کشورشان درگیر می‌شوند حمایت می‌کند یا خیر؟
** هر کس که با امنیت ملی کشورش درگیر شود، جاسوسی کند و یا باعث شود مرزهای کشورش به مخاطره بیافتد. با آن‌ها برخورد می‌شود. فرقی نمی‌کند. NGO باشد یا سازمان‌های دیگر. یونسکو هم محل برخورد نیست یعنی مرجع برخورد نیست.
* یونسکو در این زمینه بی‌تفاوت است یا حمایتش راقطع می‌کند؟
** کمیسیون ملی یونسکو در ایران یک بعد دولتی هم دارد به صورتی که دبیر کل شورا و هیات دولت در آن نقش دارند. حتی وزیر امور خارجه عضو کمیسیون یونسکو است. یونسکو جایی نیست که برخورد شود اما حتی ملاحظات در نظر گرفته می‌شود.
* چه نهادی درون یونسکو است که از NGO حمایت می‌کند؟
** نهادی وجود دارد که تازه تشکیل شده است و حدود یک ماه است که فعال شده و قرار شده است سازمان‌های غیردولتی یا همان NGO از این طریق ارتباط بیشتر و بهتری با یونسکو برقرار کنند. تاکنون هر چه بوده داخل کشورمان بوده و از این طریق می‌خواهیم فعالیت‌های ایرانی‌ها را در سطح بین‌الملل معرفی کنیم. در هر حال در همین معرفی یک سری انتقادات و پیشنهادات مطرح می‌شود و یک سری همکاری‌های جدیدی به وجود می‌آید. ما می‌خواهیم این سازمان‌ها را شناسایی کنیم و از اعتبارات بین‌المللی که یونسکو و سازمان ملل تخصیص می‌دهد کاملا استفاده کنیم.
* موانع و مشکلات حضور سازمان‌های غیردولتی ایران در مجامع بین‌المللی چیست. یونسکو چه تمهیداتی را اندیشه کرده است؟
** یکی از مهمترین مشکلات این است که اعضای فعال یک NGO زبان بین‌المللی بلد نیستند قطعاً اگر فعالیت بعضی از این سازمان‌هایی که من دیده‌ام در سطح بین‌الملل مطرح شود حیرت‌آور است. ارتباطات خارجی نیاز به این دارد که با زبان بین‌المللی با دیگران صحبت کنید.
* اگر یک زن بخواهد در کشور ما NGO تشکیل دهد چه مراحلی را باید بگذارند؟
** این سوالی است که پاسخ دادن به آن دشوار است. ما هنوز نفهمیدیم اگر یک NGO بخواهد در ایران ثبت شود بدون در نظر گرفتن موضوع آن باید چه کار کند. بعضی وقت‌ها می‌گویند باید برود از نیروی انتظامی استعلام بگیرد. زمانی سازمان ملی جوانان مجوز می‌داد. سازمان میراث فرهنگی هم یک شورا و دبیرخانه نظارت تشکیل داد و مجوز صادر می‌کرد و زمانی امور بانوان وزارت کشور برای زنان متولی بود. معاونت اجتماعی و سیاسی وزارت کشور هم همین طور و امور مشارکت‌های زنان ریاست جمهوری هم مانند دیگران.خیلی مرجع و جای مشخصی ندارد.