مهرداد عنادی
تاکید وزیر خارجه انگلیس بر دیپلماسی به عنوان تنها راهحل موضوع فعالیت هستهای ایران، در کنار این اظهارنظر وی مبنی بر این که ما باید به توافقی دست یابیم که دو طرف بتوانند سرشان را بالا نگه دارند، تعجب بسیاری از تحلیلگران را برانگیخته است
تا آنجا که برخی از اظهارات وزیر خارجه انگلیس به عنوان نرمش یا لحن آشتیجویانه لندن نسبت به فعالیت هستهای ایران یاد کردهاند.
جک استراو که به لحاظ تندی و شدت مواضع سیاسی نسبت به فعالیت هستهای صلحآمیز ایران از بین 2 همتای فرانسوی و آلمانی خود چند قدم جلوتر حرکت میکرد در حالی از ادبیات آشتیجویانه استفاده کرده است که به نظر میرسد باید از دو زاویه آن را ارزیابی کرد. زاویه نخست، در تحلیل سخنان جک استراو توجه به متغیرهایی است که به نظر میرسد در تغییر لحن وزیر خارجه انگلیس دخیل بودهاند. مهمترین این متغیرها عبارتند از:
پی بردن بیش از پیش وزیر خارجه انگلیس به این موضوع که دستیابی به فناوری هستهای صلحآمیز به موضوعی ملی برای ایرانیان بدل شده است. از این رو ایستادگی در برابر خواست ملی ایرانیان که ملتی متمدن و دارای سابقه دیرینه تاریخی هستند، ممکن است سبب تحقیر و بینتیجه ماندن اقدامات آمریکا و تروئیکای اروپا شود.
دومین متغیر، تایید ضمنی مواضع مقامات ایرانی یعنی بازی برد. برد در معادله هستهای است. به نظر میرسد جک استراو با توجه به دیپلماسی ایران و اصرار ایرانیان بر دستیابی به دانش هستهای صلحآمیز به این جمعبندی رسیده است که در معادله هستهای ایران، اروپا نباید صرفا به فکر برد بوده و با باخت ایران در این بازی بیندیشد.
سومین متغیر این که جک استراو در آستانه نشست 5 عضو دایم شورای امنیت و آلمان در لندن سعی کرده است به چین و روسیه. که نیم نگاهی به حقوق هستهای ایران دارند. پیام دهد که اروپا نیز نسبت به محترم شمردن حقوق هستهای ایران توجه دارد.
و متغیر بعدی تحولات منطقه خاورمیانه بویژه پیروزی شیعیان در انتخابات مجمع ملی عراق و حماس در انتخابات شورای قانونگذاری فلسطین است که هر دو رویداد مقامات لندن را به عمق نفوذ ایران در خاورمیانه توجه داده و به آنها یادآور شده است. نقش و جایگاه ایران در معادلات منطقهای را نمیتوان انکار کرد.
از زوایه دوم به اظهارات جک استراو باید به عنوان حرکتی تاکتیکی نگریست. یعنی همانگونه که دیپلماسی هستهای جمهوری اسلامی ایران گاه متاثر از دیپلماسی تروئیکای اروپا نیز با توجه به تحرک دیپلماتیک ایران نسبت به پیشنهاد هستهای روسیه واکنشی متناسب نشان داده، میکوشد از قطعی شدن بیشتر مذاکرات پرهیز کند و مفری را برای تداوم آن باز گذارد.
صرفنظر از نگاه تعدیلی یا تاکتیکی به اظهارات جک استراو، در فجوای اظهارات وی این اعتراف نهفته است که تروئیکای اروپا از این که به مذاکرات هستهای با ایران به عنوان جادهای یکطرفه نگریسته پشیمان است؛ چرا که اتحادیه اروپایی با اصرار بیش از حد بر مواضع سیاسی نسبت به فعالیت هستهای صلحآمیز ایران و دور شدن از استقلال رای خود به علت پیروی از سیاستهای واشنگتن عملا وضعیتی را رقم زده است که مدیریت بحران از دست تروئیکای اروپا خارج شده و با وجود میل باطنیاش مجبور به دخالت دادن سایر بازیگران در این معادله شده است.