گروه دیپلماسی، فرشاد محمودی: مذاکرهکنندگان ارشد ایرانی هفته آینده با چمدانهای دیپلماتیک خود که حاوی دستور کار مذاکرات است عازم اروپا میشوند. سیروس ناصری مذاکرهکننده ارشد ایرانی که چند ساعتی است از سفر به وین بازگشته است به «شرق» میگوید دستور کار مذاکره، زمانی شروع به کار مرکز اصفهان است. دیپلمات ایرانی میگوید که ما به اروپا فرصت دادیم تا ببینیم امکان توقف هست یا نه، اما من شانس توافق را بالا نمیبینم.
در قبال تصمیم تهران برای پایان دادن به تعلیق بخشی از تاسیسات غنیسزای اورانیوم، فرانسویها که مبتکر مذاکرات اروپا با ایران بودند موضعی نرمتر از آلمان دارند اما دیدگاه بریتانیا بسیار نزدیک ایالات متحده است که بر شیپور ارجاع پرونده به شورای امنیت سازمان ملل متحد میدمد. دور تازهای از مذاکرات هستهای مقامهای بلندپایه ایران و تروییکای اروپا، یعنی بریتانیا، فرانسه و آلمان تا سه شنبه هفته آینده در یکی از پایتختهای اروپایی برگزار میشود. پیشتر گفته میشد تهران علاقهمند است این دور از ملاقاتها در ایران انجام شود. حسن روحانی مسئول ارشد پرونده اتمی ایران درباره این ملاقات گفته است که سه وزیر خارجه اروپا نامهای را که حاوی درخواست برای تاخیر در شروع فعالیتهای مورد نظر ایران بوده ارسال کردند و در آن خواسته بودند که دیداری را در سطح وزرای سه کشور اروپایی داشته باشیم. این مذاکرات در سطح وزیران امور خارجه تشکیل خواهد شد و دکتر حسن روحانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نمایندگی تهران مذاکرات را بر عهده خواهد داشت. گفته میشود خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز در این دور از مذاکرات حاضر خواهد شد. با اعلام نظر نامساعد ایران از نتایج مذاکرات با اروپا و متعاقب آن تصمیم تهران برای شروع بخشی از فرایند غنیسازی اورانیوم در مرکز سوخت اتمی اصفهان، سیروس ناصری دیپلمات برجسته جمهوری اسلامی در مذاکرات اتمی حامل نامه ایران به آژانس جهانی انرژی اتمی شد تا با تحویل آن به محمد البرادعی- مدیر کل آژانس- تصمیم تهران را به طور رسمی به آژانس اتمی سازمان ملل متحده اعلام کند. سیروس ناصری خود به «شرق» میگوید که این نامه را به مدیر کل آژانس نسپرده است اما به طور شفاهی البرادعی را در جریان تصمیم ایران برای شروع به کار تاسیسات اصفهان قرار داده است. سیروس ناصری میگوید که تهران تصمیم گرفته است اطلاع به آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره قصد از سرگیری فعالیت مربوط به غنیسازی را در حالی که ایران و اروپا در خصوص جزییات نشست آتی گفتوگو میکنند، به تاخیر اندازد. اما این نامه که در حکم اطلاعرسانی رسمی دولت ایران است بعد از جلسه هفته آینده با اروپا تقدیم آژانس خواهد شد.
پیش از این آژانسهای خبری رسمی و نیمهرسمی ایران از قول منابع آگاه میگفتند که تهران موافقت کرده است تا پایان انجام این دور حساس از گفتوگوها، از سرگیری بخشی از فعالیتهای هستهایاش را در کارخانه فرآوری اورانیوم به تعویق بیندازد. حس روحانی در گفتوگویی با خبرگزاری نیمهرسمی «مهر» خبر داده که به غیر از سه کشور اروپایی وزیر خارجه روسیه و برخی کشورهای غیرمتعهد، ژاپن و حتی کوفی عنان نیز در یک تماس تلفنی خواسته بودند ما زمان شروع فعالیتهایمان را کمی به تاخثر بیندازیم تا بتوانیم به یک راه حل مرضی الطرفین برسیم. ملاقات مسئول ارشد پرونده اتمی ایران با وزرای خارجه اروپا نخستین بار توسط سخنگوی دیپلماتهای ایرانی اعلام شد اما میشل بارنیه وزیر امور خارجه فرانسه که در جشنهای پنجاهمین سالگرد پایان اشغال اتریش شرکت کرده بود در پایتخت این کشور که مقر آژانس اتمی نیز هست اعلام کرد که طی روزهای آینده دیداری میان وزیران خارجه سه کشور اروپایی آلمان، بریتانیا و فرانسه با مقامات دولت ایران در مورد بررسی فعالیتهای هستهای برگزار خواهد شد.
تهران اواسط هفته گذشته اعلام کرد که به زودی به تعلیق فعالیتهای مرکز سوخت اتمی اصفهان پایان خواهد داد. این موضوع را غلامرضا آقازاده رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در یکی از پربینندهترین بخشهای خبری تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد. خبرگزاری ایسنا نیز زمان آغاز فعالیت مجدد مرکز اصفهان را پنجشنبه گذشته خوانده بود. حسن روحانی میگوید که ما به اصفهان ابلاغ کردهایم که آمادگیهای لازم را پیدا کند که به محض صدور دستورالعمل کار شروع شود و به طور طبیعی هر کاری که برای شروع در اصفهان نیاز باشد در حال انجام شدن است. با این همه جمهوری اسلامی از زبان دبیر شورای عالی امنیت ملی اعلام کرده که شروع کار به تاخیر میاندازد تا مذاکره با سه کشور اروپایی انجام شود اما حسن روحانی میگوید که به هر حال ما بخشی از فعالیتهای خود را شروع خواهیم کرد. این شروع به احتمال نزدیک به یقین از مرکز سوخت اتمی اصفهان خواهد بود. معاون امور بینالمللی سازمان انرژی اتمی ایران میگوید که اصرار مسئولان کشور برای از سرگیری فعالیتهای معلق مانده هستهای به این دلیل است که بیش از این نمیتوان زمان را از دست داد و نیروهای متخصص با ظرفیت، توانمندی و دانش بالا را بکار نگاه داشت.
مرکز سوخت اتمی اصفهان نوروز 1383 به بهرهبرداری رسید اما بر اساس توافقنامه پاریس که میان ایران و تروییکای اروپایی در پایتخت فرانسه انجام شد، کلیه فعالیتهای ایران که منجر به تولید سوخت اتمی میشد برای دورهای محدود به حال تعلیق درآمد. مرکز اصفهان نیز از جمله تاسیساتی بود که فعالیتهای آن همزمان با زمستان ایرانی در سال 1383 معلق شده است. چرخه سوخت هستهای دارای چهار حلقه است. این حلقهها شامل فرآوری سنگ معدن اورانیوم، تبدیل و غنیسازی اورانیوم، تولید سوخت هسته و بازفرآوری است. فرآوری سنگ اورانیوم در کارخانه سوخت اتمی اصفهان، انجام میشود. این تاسیسات توانایی تبدیل اورانیوم را تا مرحله هگزافلوراید اورانیوم دارد. فعالیتش تاسیسات فرآوری اورانیوم اصفهان تبدیل کیک زرد و ترکیبات دیگر اورانیوم است. که مرحله واپسین خط تبدیل ترکیبات اورانیوم است. به گفته مسئولان سازمان انرژی اتمی، ایران چرخه سوخت را با اکتشاف اورانیوم در مناطق مختلف آغاز کرد. در حال حاضر در مساحتی نزدیک به یک سوم کشور عملیات اکتشاف انجام میشود و معادن ایران در حال فعالیتند. از جمله این مناطق اکتشافی معدن اورانیوم ساغند، معدن اورانیوم خشومی و مناطق ناریگان و زریگان است. بر اساس برنامهریزیای که انجام گرفته بود، قرار بود در اوایل سال 84 از این معادن اورانیوم بهرهبرداری و سالانه حدود 120 هزار تن سنگ از این معدن استخراج شود. این سنگهای اورانیوم در کارخانهای در شهر اردکان به 83 تن کیک زرد تبدیل و پس به کارخانه سوخت اتمی اصفهان منتقل میشود. پس از ساخت و نصب دستگاهها در نوروز سال 83، سیستم آزمایشی این تاسیسات راهاندازی شد و در شهریور ماه 83 به بهرهبرداری کامل رسید. نخستین طرح بزرگ ملی معاونت سوخت سازمان انرژی اتمی ایران به حساب میآید. بخش تولید فلز زیرکونیوم نیز زیرمجموعهای از فرآیند تولید سوخت هسته در ایران است که هدف اصلی این بخش، تامین میلههای انتقال سوخت اورنیوم برای نیروگاهها است. این فلز نیز در مرکز اصفهان تولید میشود. تولید زیرکونیوم بسیار پیچیده است که نهایتاً به اسفنج زیرکونیوم میرسد. در طبیعت همواره در کنار زیرکونیوم، هافنیوم نیز وجود دارد که مزاحمی برای انجام فعالیتها است. از دیگر اقدامات مهم این بخش جداسازی این دو از یکدیگر است. در قلب هر نیروگاهی، اصلیترین تجهیزات، مجتمع، میلههای سوخت است. برای این که فقط میلههای فلزی میتوانند عامل انتقال سوخت هسته باشند، فلزی که در این میلهها به کار میرود زیرکونیوم است. آنچه که به طور خلاصه میتوان از مرکز اصفهان توصیف کرد این است که در این مرکز با دانش بومی متخصصان ایرانی اکتا اکسید اورانیوم (یو 3 او 8) که کیک زرد خوانده میشود تخلیص و به گاز هگزافلوراید اورانیوم (یواف 6) تبدیل میشود که با تزریق آن به درون لولههای سانتریفوژ، فرایند غنیسازی اورانیوم شکل میگیرد. محمد سعیدی در گفتوگو با «شرق» از آمادگی کامل مرکز سوخت اتمی اصفهان که به کارخانه «یوسیاف» مشهور است، حرف میزند و میگوید که هرگاه مسئولان به جمعبندی برسند که رسیدهاند، بهرهبرداری شروع خواهد شد. هفته آینده پس از گفتوگوی سه وزیر خارجه اروپایی با حسن روحانی فعالیت این کارخانه از سر گرفته خواهد شد. پیش از گفتوگو با روزنامه شرق، سیروس ناصری دیپلمات ارشد ایرانی که نامه حاوی تصمیم تهران برای پایان تعلیق در مرکز اصفهان را به وین برد و باز گرداند با امیدواری به خبرگزاری رویترز گفته بود که به توافق اروپا برای از سرگیری فعالیت هسته نزدیک هستیم. وی در توضیح این توافق به اعلام کرده بود که ما تا زمانی که در طرف اروپایی ارادهای قاطع وجود دارد، از رسیدن به یک توافق کاری درباره از سرگیری فعالیت در اصفهان دور نیستیم این گفتهها از تصمیم بسیار قاطعانه تهران برای شروع به کار مرکز اصفهان حکایت دارد که کمتر از 3 ماه فعالیت رسمی داشته است. ناصری میگوید مانع اصلی رسیدن به توافق اروپا فشاری است که از سوی عناصر جنگ طلبتر در دولت بوش اعمال میشود. دیپلماتهای اروپایی نزدیک به مذاکرات به رویترز گفتهاند، مقامهای فرانسوی تمایل دارند به ایران اجازه دهند تا برنامه محدود غنیسازی را تحت نظارت دقیق آژانس بینالمللی انرژی اتمی انجام دهد. اما آلمان این نظر را دوست ندارد و انگلیس قاطعانه با آن مخالفت میکند. وزیر امور خارجه آلمان اخیراً گفته است که مادامی که در ایران تمامی فعالیتهای غنیسازی و فعالیتهای مربوط به آن متوقف بماند، مبنایی برای پیشبرد روند مذاکرات خواهد بود و نحوه ادامه گفتوگوها میان ایران و اروپا به تصمیم تهران بستگی خواهد داشت. تونی بلر نخستوزیر بریتانیا نیز که اخیراً در صدر حزب کارگر بریتانیا برای سومین بار عهدهدار سمت نخستوزیری بریتانیا شده گفته که در صورت پایان تعلیق غنیسازی در ایران پرونده تهران به شورای امنیت ارجاع خواهد شد. سیروس ناصری میگوید که تهدید تونی بلر فقط میتواند تنشها را افزایش دهد. به هر روی ایران تصمیم گرفته است تا برای مدتی کوتاه پایان تعلیق را در مرکز سوخت اتمی اصفهان به تاخیر بیندازد. حسن روحانی مسئول پرونده اتمی ایران میگوید اینکه چند روزی هم آغاز فعالیتها را به تاخیر بیندازیم، به شرط اینکه اروپاییها در راه رسیدن به تفاهم جدی و مستقل عمل کنند مشکل چندانی نداریم.