پیروزی شیعیان بحرین و تکاپوی اعراب مرتجع

سعدالله زارعی ـ کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه
انتخابات مجلس قانونگذاری بحرین در روز شنبه اول آبان با مشارکت نزدیک به 60 درصد واجدان شرایط رای و برای انتخاب 35 نفر از مجلس 40 نفره بحرین برگزار شد. آمارها و ارقام بیانگر آن است که در این انتخابات بیش از نیمی از جمعیت نیم‌میلیون نفری بحرین واجد شرایط رای بوده‌اند. در این انتخابات جمعیت اسلامی که یک حزب شیعی است، موفق شد در این مرحله 18 کرسی مجلس را به خود اختصاص دهد و به‌عنوان بزرگترین فراکسیون مجلس مطرح شود. پس از آن حزب منبر ملی قرار گرفت که یک حزب نزدیک به تفکر اخوان‌المسلمین است و 4کرسی را به‌دست آورد. 4 کرسی نیز سهم حزب عدالت بحرین که یک حزب سنی است، بود و 3 نفر هم به صورت مستقل به مجلس راه یافته‌اند که در میان آنها یک زن نیز به چشم می‌خورد. انتخابات برای انتخاب 11 نماینده دیگر به دور دوم کشیده شد و بر اساس قانون انتخابات بحرین 2 هفته پس از جریان رای‌گیری دور اول انتخابات، دور دوم برگزار می‌شود.
گفتنی است بحرین دارای 2 مجلس نمایندگان و سناست که مجلس سنا کاملا انتصابی است واعضای آن از طرف پادشاه بحرین تعیین می‌شوند و مجلس نمایندگان دارای 35 عضو انتخابی و 5 عضو انتصابی است. بر اساس قانون بحرین برای تصویب یک قانون، رای دوسوم مجموع نمایندگان 2 مجلس بحرین مورد نیاز است. این فرمول بیانگر آن است که مجلس بحرین از صلاحیت و تاثیر محدودی برخوردار است چرا‌‌که پادشاه بحرین از طریق انتخاب 45 نماینده مجلس سنا و نمایندگان، اکثریت آرای مجلس را در اختیار دارد. بنابراین مجلس در بحرین دارای اقتدار لازم نیست، از جمله اینکه مجلس نمی‌تواند وزرا را استیضاح کند یا درباره اقدامات پادشاه بحرین قادر نیست قانون وضع کند و محدودیت‌هایی را اعمال کند. با وجود اینکه این مجلس از اختیارات بسیار محدودی برخوردار است، هیات حاکمه بحرین طی ماه‌های گذشته فشارها و محدودیت‌های فراوانی را برای کاستن از موقعیت شیعیان بحرین در این مجلس انجام داده‌اند. خبرهای رسمی بیانگر این است که طی ماه‌های گذشته حداقل 23فعال شیعه بازداشت شده‌اند و این در حالی است که منابع مطلع و غیررسمی شمار بازداشت‌شدگان شیعه را تا 230نفر اعلام کردند. برخی از تصاویری که در نشریات منتشر شد، بیانگر آن است که بازداشت‌شدگان تحت شکنجه‌های طاقت‌فرسای نیروهای امنیتی بحرین قرار داشته‌اند.
با وجود این محدودیت‌ها شیعیان بحرینی توانستند در مرحله اول انتخابات 18 کرسی از 24 کرسی مجلس را در اختیار بگیرند. نکته دیگری نیز که در انتخابات بحرین حائز اهمیت است اینکه 4 حزب شیعی در این انتخابات وارد شدند که شامل حزب امل اسلامی، جنبش احرار، جنبش حق و جمعیت وفاق بود، در عین حال برخی از گروه‌های شیعی نیز انتخابات بحرین را تحریم کرده بودند. انتخابات روز شنبه بحرین سومین انتخاباتی بود که از زمان روی کار آمدن شیخ‌حمدبن‌عیسی در سال 1999 برگزار شد و خاندان سلطنتی در بحرین تلاش کردند تا دموکراسی محدود، از نوع بحرینی را به نمایش بگذارند و از این طریق وانمود کنند که کشورشان بر مبنای آرای مردم و دموکراسی اداره می‌شود. این در حالی است که ساختار بحرین، ساختاری غیرانتخاباتی و غیردموکراتیک است. خاندان سلطنتی کاملا بر مردم تسلط دارند، نمونه بسیار بارز آن این است که شیعیان که نزدیک به 75 درصد جمعیت بحرین را تشکیل می‌دهند در دولت حضور ندارند و در مجموع تنها 7 درصد نیروی کار بحرین را تشکیل می‌دهند. مذهب تشیع در این کشور مذهب رسمی نیست و خاندان شیخ‌خلیفه با تکیه بر نیروهای امنیتی و نظامی، اکثریت جمعیت را وادار به تمکین کرده‌اند. به همین دلیل هم انتخابات بحرین در منطقه عربی و در منطقه خلیج‌فارس از اهمیت چندانی برخوردار نیست و بازتاب‌های رسانه‌ای این انتخابات بسیار محدود بود. با این وجود انتخابات کنترل شده بحرین و نتایج آن به خوبی نشان می‌دهد اگر مختصر روزنه‌ای به روی مخالفان باز شود، آنها جایگاه و موقعیت اکثریتی خود را به اثبات رسانده و به رخ می‌کشند. فضای پس از انتخابات روز شنبه اول مهر بحرین به گونه‌ای است که موقعیت بهتری را برای شیعیان نوید می‌دهد و به اثبات می‌رساند که اعمال فشار از طریق نیروهای امنیتی و نظامی نمی‌تواند شیعیان بحرینی را از استیفای حقوق‌شان منصرف کند. در ارتباط با این انتخابات، خاندان آل‌خلیفه تلاش کردند تا با اتخاذ مواضعی مثبت نسبت به جمهوری‌ اسلامی فضای انتخابات را تا حدودی آرام کنند و به گمان خودشان جمهوری اسلامی را از افشای ماهیت انتخابات کنترل شده بحرین منصرف کنند.
تنها بیان آمار و ارقام در این انتخابات به‌خوبی از سیاست‌های بشدت محدود‌کننده خاندان آل‌خلیفه علیه شیعیان پرده برمی‌دارد. نگرانی مهمی که کشورهای مرتجع عرب منطقه خلیج فارس در این انتخابات داشتند در این بود که شیعیان بحرینی بتوانند از مسیر این انتخابات یک مانور جمعیتی برگزار کنند و تمایز خود را از خاندان آل‌خلیفه به نمایش بگذارند. این نمایش در منطقه بسته شبه‌جزیره به تقویت روحیه شیعیان منجر می‌شود و این موضوعی است که کشورهای عرب شبه‌جزیره بسیار از آن وحشت دارند. در بیشتر این کشورها، جمعیت‌های قابل توجهی از شیعیان وجود دارند که نوعا حقوق آنها توسط دولت‌های مرکزی ضایع می‌شود. عربستان در مرزهای جنوبی خود در 3 استان متصل به یمن و استان‌های شرقی خود (یعنی مناطق حصاء و قطیف) با نزدیک به 7 میلیون شیعه مواجه است که هیچگونه جایگاهی در ساختار سیاسی عربستان ندارند یا در یمن نزدیک به نیمی از جمعیت را شیعیان تشکیل می‌دهند و حال آنکه این شیعیان جایگاه واقعی در سیستم سیاسی ندارند و از آزادی‌های مذهبی برخوردار نیستند. شیعیان در کویت 25 درصد، در امارات 15 درصد و در قطر نزدیک به 30 درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند اما این جمعیت‌های شیعی از حقوق اجتماعی محروم هستند. اینها مسائلی است که توجه ویژه کشورهای عرب منطقه خلیج فارس را نسبت به انتخابات بحرین جلب کرده است. آنها در عین حال با سانسور خبری این انتخابات و مسائل جانبی آن تلاش کردند که انتخابات بحرین را کاملا در حاشیه قرار دهند.