اقدامات و عملکردهاى صورت گرفته طى سالهاى 82ـ1376
با فعالیت دولت جناب آقاى خاتمى در سال 1376 نگرش جدیدى در امر مبارزه با مواد مخدر بوجود آمد و متعاقب آن با برگزارى جلسات متعدد نسبت به اتخاذ رویکردى اصلاحى به وضعیت موجود در سطوح مختلف پرداختند. دبیرخانه ستاد مبارزه با موادمخدر در راستاى شرح وظایف محوله ضمن انجام اصلاحات سخت افزارى و نرم افزارى، حرکتى نوین در جهت «برنامه محورى» آغاز نموده است. گوشهاى از اقدامات انجام شده در این دوره(1376 لغایت 1382 ) به شرح زیر مىآید:
تعداد جلسات ستاد مبارزه با موادمخدر
با توجه به اهمیت موضوع و بررسى و تدوین سیاستگذارىها در مورد قاچاق موادمخدر و اعتیاد، طى سالهاى 82 - 1376، ستاد مبارزه با موادمخدر مجموعاً 51 جلسه و 309 مصوبه داشته است.
تلاشهاى علمى براى مبارزه با موادمخدر با رویکرد کاهش تقاضا:
کنترل مواد مخدر و سوء مصرف آن داراى دو حوزه کلى مقابله با عرضه و کاهش تقاضا است. از بدو پیروزى انقلاب اسلامى تا چندى پیش اهتمام برنامه ریزان، سیاست گذاران و مجریان حوزه یاد شده بیشتر معطوف رویکرد مقابله با عرضه بوده که نتیجه آن مهار نسبى اعتیاد است، ولى باید بپذیریم که نه تنها از حجم قاچاق موادمخدر کاسته نشده، بلکه مبارزه بى امان با این پدیده شوم اجتماعى صدمات جانى و مالى فراوانى در برداشته است.
اینک قریب به 3 سال است که با بهرهگیرى از تجارب ارزشمند گذشته ضمن اصلاح سیاستها و با بهرهگیرى از الگوها و استراتژىهاى کشورهاى موفق مهارکننده اعتیاد، این امکان فراهم آمده است تا بیش از پیش به مسأله مهم کاهش تقاضاى موادمخدر توجه شود. در این چارچوب، از اقدامات موفق در زمینه کاهش تقاضا که به طور عمده و براساس نتایج تحقیقى براثربخشى آن صحه مىگذارند، برنامهریزى و اجراى پیشگیرى از سوء مصرف موادمخدر در سطح کلان است. آنچه قبل از برنامهریزى پیشگیرانه نیاز است، دسترسى آسان به اطلاعات پژوهشى و آثار مکتوب علمى در بخشها و سطوح مختلف پیشگیرى است، که براى اولین بار مرکز تحقیقات، آموزش و فنآورى اطلاعات دبیرخانه ستاد اقدام به پر کردن این خلاء علمى کرده است. فعالیتهاى علمى دبیرخانه ستاد را مىتوان در هفت مقوله شامل: کتابها، طرحهاى پژوهشى بنیادى و کاربردى، همایشها و نشستهاى تخصصى، نشریات و ویژه نامهها، فناورى اطلاعات، همکارىهاى علمى و آموزشى و تدوین راهبردهاى ملى خلاصه کرد.
کتب منتشر شده یا در حال چاپ: تاکنون 25 عنوان کتاب در حوزههاى مختلف و مرتبط با موادمخدر تألیف، ترجمه و منتشر شده است و 43 عنوان دیگر نیز در دست اقدام مىباشد.
طرحهاى پژوهشى بنیادى و کاربردى انجام شده: انجام مطالعات و تحقیقات گوناگون با جنبههاى کاربردى از دیگر تحولات رخ داده در طى سنوات اخیر مىباشد که فهرستوار بدان اشاره مىشود:
طرح ملى بررسى تلقى مردم از پدیده سوءمصرف موادمخدر و نگرش آنها نسبت به آینده (آینده اعتیاد و اعتیاد آینده).
طرح ملى اقتصاد موادمخدر.
ترجمه و تالیف تئورىهاى سوءمصرف مواد مخدر.
طرح ملى اپیدمیولوژى (همه گیرشناسى) سوءمصرف موادمخدر با کمک وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى.
تدوین و مستندسازى استراتژىهاى مبارزه و کنترل موادمخدر در کشورهاى خارجى و ایران ( دو دهه گذشته).
مطالعه کاربردى پیرامون عملکرد سینماى ایران در رابطه با اعتیاد و موادمخدر (سال 82 1340).
طرح مقایسه روشهاى درمان توسط سازمانها و موسسات دولتى، غیردولتى و بخش خصوصى.
بررسى علمى شاخصهاى ارتباطى اعتیاد و IT.
تدوین مقالات علمى و پژوهشى.
آسیبشناسى بودجه مبارزه با موادمخدر (مطالعه موردى).
تهیه اطلس موادمخدر و اعتیاد در 28 استان کشور.
بررسى حلقههاى مفقوده مبارزه با موادمخدر (در قبل و بعد از انقلاب اسلامى).
مقایسه شیوههاى پیشگیرى و درمان توسط سازمانهاى غیردولتى .
پیشگیرى در قانون اساسى.
رسانههاى گروهى، مواد مخدر و اعتیاد.
برگزارى جشنوارهها، همایشها و نشستهاى تخصصى در راستاى مبارزه با مواد مخدر:
جشنواره ملى فیلم کوتاه آیینه در حوزه موادمخدر و اعتیاد
جشنواره سراسرى دوستداران جوان و مخالفان اعتیاد
نشست تخصصى اینترنت و موادمخدر (با همکارى دانشکده علوم اجتماعى دانشگاه تهران) برگزارى کارگاه آموزشى و سمینارهاى علمى در زمینه اعتیاد و معتادین با همکارى گروه اساتید و پژوهشگرهاى فرانسوى
برگزارى جشنواره رهایى از اعتیاد
برگزارى مسابقه ملى عکس آیینه
برگزارى نشست تخصصى اقتصاد مواد مخدر
همایش سینما، اعتیاد، چالشها و راه کارها
نشست تخصصى سینما، اعتیاد و رسانههاى گروهى
نشست تخصصى بررسى وضعیت سوءمصرف مواد دانشجویان دانشگاههاى کشور ( 21 دانشگاه)
برگزارى همایش ملى تقدیر و تجلیل از سازمانهاى غیردولتى پیشگیرى از مواد اعتیادآور
نشست تخصصى نقش مؤسسات فرهنگى، هنرى در پیشگیرى از اعتیاد
جشنواره عقاب
ارزیابى خدمات درمانى معتادان از نگاه سازمانهاى غیردولتى
وضعیت A.N در کشور و جهان
رهیافت متوازن پیشگیرى و درمان اعتیاد (نشست تخصصى)
استراتژى خدمات درمانى معتادان از نگاه سازمانهاى غیردولتى
بررسى استراتژىهاى مربوط به سازمانهاى غیردولتى
برگزارى چندین نشست و همایش تخصصى با همکارى دستگاههاى عضو ستاد در حوزههاى مختلف در 28 استان کشور نشریات و ویژهنامهها:
یکى از مسائل مهم در برنامهریزى دقیق و صحیح، دسترسى سریع و آسان به اطلاعات تخصصى در حوزه مواد مخدر و اعتیاد است. در این چارچوب بررسىهاى مختلف نشان مىدهد که اطلاع رسانى به موقع و استفاده از تشکلهاى مردمى در پیشبرد اهداف و سیاستهاى ستاد مثمرثمر است. دبیرخانه ستاد نیز با هدف آگاهسازى اقشار مختلف جامعه (بویژه افراد فرهیخته، اساتید و محققان دانشگاهى) اقدام به تولید نشریات عمومى و تخصصى و همچنین تدوین ویژه نامههاى تخصصى کرده است که طى دو بخش اشارهاى مختصر به هریک از آنها مىشود:
نشریات:
در دبیرخانه ستاد، براى اولین بار فصلنامهاى تخصصى تحت عنوان «اعتیاد پژوهى» و نشریهاى تحت عنوان «همراه» با هدف توانمندسازى سازمانهاى غیردولتى فعال در پیشگیرى از مواد اعتیادآور منتشر مىشود.
ویژهنامهها:
ویژهنامه نخستین همایش سینما و اعتیاد.
معرفى مجموعه سازمانهاى غیردولتى (در زمینه کاهش تقاضاى مواد مخدر در 28 استان کشور).
گزارش سومین دوره برگزارى انتخاب آثار برتر مکتوب در زمینه سوء مصرف مواد مخدر.
گزارش عملکرد کارهاى علمى و نشستهاى تخصصى مرکز تحقیقات، آموزش و فناورى اطلاعات.
ویژهنامه جشنواره ملى فیلم کوتاه آئینه در حوزه موادمخدر، اعتیاد و آسیبهاى اجتماعى.
فناورى اطلاعات در حوزه مواد مخدر و اعتیاد (IT)
دستیابى سریع و آسان به اطلاعات با هدف جلوگیرى از هزینههاى زاید از ابزارهاى مهم براى انجام پژوهش و اطلاعرسانى در حوزه مواد مخدر و سوء مصرف آن است. در زیر به برخى اقدامات انجام شده در این زمینه اشاره مىشود:
راه اندازى و طراحى وب سایت ستاد مبارزه با مواد مخدر.
راه اندازى و طراحى نشریه هاى الکترونیکى فصلنامه اعتیاد پژوهى و نشریه همراه.
تهیه بانک اطلاعات و اطلس موادمخدر و اعتیاد.
ساماندهى کلیه آثار مکتوب (کتاب، گزارش، پایاننامه) به صورت دیجیتالى در کتابخانه تخصصى.
همکارىهاى علمى با مراکز و دانشگاههاى داخلى و خارجى در عرصه کاهش تقاضا، با همکارى دستگاههاى ذیربط.
انعقاد تفاهمنامه همکارى با دانشکده علوم اجتماعى دانشگاه تهران.
همکارى با دانشگاه علامه طباطبایى، دانشگاه علوم پزشکى.
همکارى با انجمن جامعهشناسى ایران و انجمن غیردولتى مشاوره و سایر مراکز علمى و پژوهشى در حوزههاى تخصصى.
ارتباط و همکارى با دانشگاههاى متز فرانسه و سنت جرج انگلستان، دانشگاه آسیبهاى اجتماعى هلند و بسیارى از مراکز و دانشگاههاى خارجى.
کاهش تقاضا:
فرهنگى و پیشگیرى:
تهیه و تنظیم سند مبارزه با مواد مخدر در برنامه چهارم توسعه اقتصادى ، اجتماعى و فرهنگى کشور.
تهیه پیشنویس بخش فرهنگى و پیشگیرى برنامه جامع ملى در یک افق ده ساله در ابعاد آموزشى، اطلاعرسانى، آگاهسازى، توسعه و تقویت فعالیتهاى جایگزین.
برنامهریزى جهت ایجاد توانایى و مهارت انجام کار در افراد معتاد براى احراز شغل مناسب در جامعه و اعطاى گواهینامه مهارت حرفه آموزى توسط سازمان آموزش فنى و حرفهاى به این افراد در پایان دوره .
ساماندهى جزوات و منابع آموزشى مورد استفاده در کارگاههاى آموزشى.
شکلگیرى و راه اندازى مجدد کمیته کاهش تقاضا در استانها به منظور هدفمند کردن برنامههاى پیشگیرى.
تلاش در جهت افزایش بودجه فرهنگى و پیشگیرى دستگاههاى مرتبط (با هدف توسعه اقدامات پیشگیرانه جهت مصون ماندن اقشار سالم جامعه).
تدوین سیاستهاى فرهنگى و پیشگیرانه و برنامهریزى لازم با محوریت خانواده، مدرسه، محله و محیطهاى کارى عارى از اعتیاد براى دستگاههاى فرهنگى (به منظور مصون ماندن اقشار سالم جامعه در مقیاس 65 میلیون نفر).
برنامهریزى جهت ارائه خدمات حمایتى به دانش آموزان و کارکنان در معرض خطر.
برنامهریزى جهت توسعه آگاهسازى و تشکیل کارگاههاى آموزشى در محلهها و نیز برنامهریزى و هدایت براى تهیه و تولید فیلمهاى کوتاه و جذاب با رویکرد گروه سنى نوجوانان به منظور پیشگیرى از کاهش نرخ سنى اعتیاد.
برنامهریزى جهت برگزارى جشنوارههاى منطقهاى فرهنگى، هنرى با رویکرد فیلم و عکس.
برنامهریزى جهت فعال کردن رسانههاى نوشتارى کشور در عرصه پیشگیرى از سوء مصرف به منظور اطلاعرسانى به عامه مردم.
برنامهریزى جهت تمرکز فعالیتهاى پیشگیرى و آموزشى از طریق تشکیل کارگاههاى آموزشى براى دانشجویان در دانشگاهها و خوابگاههاى دانشجویى و نیز کمک و حمایت از تشکلهاى دانشجویى.
برنامهریزى جهت راه اندازى خطوط مشاوره تلفنى شبانهروزى به منظور ارائه خدمات مشاورهاى از جمله مهارتهاى زندگى و... به دانشجویان.
برنامهریزى جهت توسعه فعالیتهاى ورزشى در محلات با برگزارى مسابقات مختلف ورزشى بالاخص در مناطق محروم کشور.
برنامهریزى جهت بازآموزى، آموزش و آگاهسازى مستمر وعاظ و مبلغین با هدف تأثیرگذارى در گروههاى هدف.
برنامهریزى جهت آموزش والدین از طریق انجمنهاى اولیاء و مربیان.
تعیین اولویتهاى پژوهشى در زمینه پیشگیرى اولیه از سوء مصرف مواد مخدر و ابلاغ آن به مبادى ذیربط.
برنامهریزى جهت تدوین برنامههاى مشارکتى و فرابخشى بین دستگاهها از جمله (وزارت آموزش و پرورش با سازمان بهزیستى، سازمان تبلیغات با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى، سازمان بهزیستى و...).