در شماره نوزدهم ماهنامه اخبار ادیان مقاله ای از سیدمصطفی محقق داماد ترجمه شده است که نگاهی به دیدگاه اسلامی و کاتولیکی درباره مسئله شبیه سازی دارد. بخش کوتاهی از این مقاله به شرح زیر است: کلیسای کاتولیک، مانند مسلمانان به صورت ویژه به نهادهای خانواده و شاخصه های الهی آن توجه کرده است، تا جایی که این توجه به علم ژنتیک و شاخه های آن ازجمله شبیه سازی گسترش پیدا کرده و در نتیجه ما شاهد یک حساسیت خاص در ایمان کاتولیکی و بسیاری از مسلمانان به این موضوع که مورد قضاوت بسیاری نیز قرارگرفته هستیم. کلیسای کاتولیک کوشش برای شبیه سازی انسان را به صورت قطعی محکوم کرده و این اقدام را غیراصولی و خلاف کرامت انسانی می داند. نگرش کلیسای کاتولیک تفاوتی بین شبیه سازی انسان و درمان ژنتیکی نمی بیند. بدین گونه هر دو را نپذیرفته برای اینکه در مورد اخیر جنین شکل گرفته متعاقباً نابود می شود و این برخلاف ابتدایی ترین حق بشر یعنی حق زندگی است. بنابراین، کلیسای کاتولیک مخالفت آشکار خود را نسبت به این موضوع اعلام کرد. اگر چه براساس بسیاری از ملاحظات اعتقادات کاتولیک ها در مهندسی ژنتیک مورد توجه قرار نگرفت، اما آنها توانستند آنها را مجبور کنند که در بسیاری از موارد از اصرار بر مبنای تئوری خود کوتاه بیایند.
براین اساس، انتقاد کلیسای کاتولیک به شبیه سازی انسان بیشتر ریشه الهی و اخلاقی داشته است که بزرگ ترین مشکل آنها از بین بردن کرامت انسانی و استفاده ابزاری از بشر و کاهش ارزش و نقش خانواده بوده است. اساس مخالفت کلیسای کاتولیک با شبیه سازی انسان اصولاً بخشی از مخالفت آن با سقط جنین و اتانازی (مرگ از روی ترحم) است که آن را در این حیطه مورد ارزیابی قرار دادند. از دیدگاه فقهای اسلامی شبیه سازی انسان حرام است و آنها دلایل متعددی را علیه آن اقامه کرده اند. از این دیدگاه آنها شبیه سازی انسان را به دلایل فقهی، الهیاتی، اخلاقی، اجتماعی، روانشناختی و دلایل دیگر علمی حرام اعلام کرده اند. آنها شبیه سازی انسان را به عنوان ابزاری برای تضعیف اعتقادات مذهبی، دخالت در آفرینش خداوندی، هتک حرمت انسان، آشفتگی زندگی خانوادگی و گسست در نسب انسانی قلمداد کرده اند. بنابراین آنها (مسیحیت کاتولیک و مسلمانان) شبیه سازی را به مثابه تولد انسان نامشروع می دانند. از این دیدگاه رای فقهای مسلمان و کاتولیک با یکدیگر یکسان است. این موضوع در اظهارات متعدد، فتاوا و استفتائات بیان شده است. سازمان های اسلامی و اشخاص مستقل مکرراً رایی صادر کرده اند که براساس آن بر این موضوع تاکید کرده اند.
مجمع البحوث اسلامیه دانشگاه الازهر در فتوایی از سران کشورهای مختلف درخواست کرده که از شبیه سازی انسان به هر شکل ممکن آن جلوگیری کنند. شورای اروپایی افتاء و تحقیق نیز شبیه سازی انسان را حرام کرده است. همچنین اداره روابط العالم الاسلامیه که در مکه قرار دارد نیز شبیه سازی انسان را حرام و محکوم کرده و خواستار وضع یک قانون جهانی در مخالفت با آن شد. به علاوه در سمیناری که در مراکش در ۱۹۹۷ برگزار شد پیشنهادهای متعددی ارائه گردید که در یکی از آنها «منع شبیه سازی انسانی، از طریق انتقال هسته سلول جسدی به تخمک خالی شده از هسته» توصیه شده بود. در آخرین بیانیه شورای فقه اسلامی به صراحت به تحریم شبیه سازی انسان تاکید شد. آنها با اشاره به شأن و مقام انسان در هستی و موافقت اسلام از کسب علم و کمال، در این اظهار خواستار تحریم شبیه سازی انسان و هر روش دیگری که امر شبیه سازی را انجام دهد، شدند. در دو روش اشاره شده، روش اول شبیه سازی جنینی با استفاده از «زایگوت» یا تخمک بارور شده و تقسیم آن است و دیگری شبیه سازی جسدی یا غیرجنسی است. سرانجام، وزرای بهداشت شورای همکاری خلیج فارس اظهار مخالفت خود را به این صورت که شبیه سازی انسان را بزرگ ترین جرم که ناسازگار با اخلاق پزشکی است اعلام کردند. در وجهی شدیدتر، مجمع البحوث اسلامیه در دانشگاه الازهر خواستار مجازات شدید عاملان آن و کسانی که به این تکنولوژی می پردازند، به عنوان محارب شدند. این مجمع در اظهاری که در ۱۲ دسامبر ۲۰۰۲ اعلام شد، این دیدگاه را مجدداً تکرار کرد و اضافه نمود که شبیه سازی انسان، بشریت را که از طرف خداوند دارای تقدس است به یک موجود بازیچه و پست و تغییر یافته تبدیل می کند.
بنابراین این اظهار بیان می دارد که علیه شبیه سازی انسان هرچه سریع تر باید اقدام شود. مهم ترین ادله الهیاتی دانشمندان اسلامی علیه شبیه سازی انسان را به شرح زیر می توان اعلام کرد: ۱- تردید در آفرینش ۲- توهم معجزه ۳- شریک برای آفریدگار قائل شدن ۴- از بین بردن تنوع گونه های آفریده شده ۵- به خطر انداختن اعتقادات اسلامی ۶- بازی کردن با مخلوقات به وسیله تغییر ژنتیک. فلسفه حقوق الهی نیز استدلال های زیر را در جهت مخالفت با شبیه سازی انسان ارائه کرد: ۱- از بین بردن ضرورت تولیدمثل ۲- آشفتگی در نسب ۳- از بین بردن ضرورت های قومی و خویشی ۴- از بین بردن قوانین نفقه و ارث ۵- از بین بردن ساختار ازدواج و خانواده ۶- بی محتوا کردن واژه آزادی ۷- ترویج تولیدمثل نامشروع ۸- همجنس گرایی ۹- ایجاد فرصت برای فعالیت های مجرمانه. در فقه شیعه درخصوص این مسئله اتفاق نظری وجود دارد و می توان از دیدگاه های مختلفی که از رد مطلق تا پذیرش کامل آن در تغییر است، درباره آن بحث کرد. مخالفان شیعی شبیه سازی انسان را حرام می دانند نه به خاطر دلایل الهیاتی بلکه فقط به خاطر ملاحظات شرعی و فقهی و اجتماعی. اما همین مخالفان شبیه سازی انسان، در شرایط درمانی شبیه سازی را مجاز شمرده اند. همین تفاوت دیدگاه آنها را از دیدگاه کاتولیکی نسبت به موضوع جدا کرده است. حقیقتاً از زمانی که شیعیان مخالف شبیه سازی تحقیق و کارکردن بر روی آن را بر مبنای استدلال های فقهی و ملاحظات اجتماعی و نه به خاطر الهیات و ایمان رد کرده اند از این نظر نیز دیدگاه آنها با سنی ها متمایز گردید. آنها (شیعه) حتی از دیدگاه کاتولیک ها که شبیه سازی را برای درمان تحریم کرده اند، متمایز شده اند.
تحلیل دلایل الهیاتی تحریم شبیه سازی انسان
براساس آنچه که در بالا گفتیم، آیا استدلال های الهیاتی قدرت اثبات ادعای اهل تسنن را داشته و آیا می توان تحریم شبیه سازی انسان را از آنها استنتاج کرد؟ در نگاه اول پاسخ به این سئوال مثبت به نظر می رسد به خصوص آنکه اتفاق نظر مستحکمی به خاطر اعلام نظر شورای قضات، فتاوای اعلام تسنن و اجماع علما در اشکالاتی که بر شبیه سازی وارد کرده اند و هنوز پاسخ آن را نگرفته اند، در مورد آن وجود دارد. به رغم این با تامل دقیق استدلال های ارائه شده می توان دریافت که در آنها تا حدودی بزرگنمایی شده و استدلال ها چندان اعتبار عقلانی ندارند. در حقیقت برخی از این ادله ابتدایی ترین اصول استدلال عقلی را نیز وجه کار خود قرار نمی دهند. به این ترتیب، ساختار بحث آنها صورت منطقی ندارد. علاوه بر این بعضی از این ادله هیچ ارتباطی با شبیه سازی انسان ندارند، در حالی که برخی از ادله آنها دیگر دلایل را نقض و برخی دیگر دلایل بی مبنایی هستند. در عوض برخی از آنها با مبانی اجتهاد سازگاری ندارند و در صورتی که پذیرفته شوند علمای اسلامی آنها را نخواهند پذیرفت.[…]