نوشته: جیم لوب
ترجمه: جمشید سلمانیان
اعلام این خبر که کولین پاول وزیر امور خارجه آمریکا استعفای خود را تقدیم بوش رئیسجمهور این کشور کرده سرآغاز رسمی تقلائی تازه در میان مقامات آمریکائی برای احراز پستهای مربوط به امنیت ملی است که ممکن است حتی باعث ایجاد ترکیبی افراطیتر از ترکیب کنونی در دستگاه قدرت ایالات متحده بشود. پاول از هر لحاظ محبوبترین عضو کابینه جنگ بوش بود. پیش از درج این مطلب قرار بوش انتخاب کاندولیزا رایس، مشاور کنونی امور امنیت ملی خود به جای پاول را اعلام کند.
رفتن پاول، پرنفوذترین میانهرو در عرصه سیاست خارجی و بزرگترین مخالف استفاده از نیروی نظامی را از سطوح بالای دولت آمریکا حذف کرده و بنابراین ائتلاف افراطیون به سرکردگی دیک چنی، معاون رئیسجمهور را تقویت خواهد کرد. این ائتلاف که متشکل از ناسیونالیستهای تندخو، نومحافظهکاران و مسیحیان راستگرا است بعد از حملات 11 سپتامبر 2001 بر کار سیاستسازی در آمریکا سلطه داشتهاند.
در پی استعفای پاول، که بعد از تایید جانشین وی در سنا عملی خواهد شد، قطعا بهترین دوست و معاون وی، ریچارد آرمیتاژ نیز استعفا خواهد کرد و بدینترتیب شکاف بزرگی در دیوانسالاری سیاست خارجی ایالات متحده بوجود خواهد آمد.
بعد از رایس محتملترین جانشین پاول، سفیر واشنگتن در سازمان ملل، سناتور سابق جان دنفورت، جمهوریخواهی از طبقه اعیان و کشیشی از مسلک کلیسائیهای انگلستان است که تجربه چندانی در زمینه سیاست خارجی ندارد.
تحت کنترل در آوردن رایس و دنفورت برای تندروها که علاقه و استعدادشان برای کشمکشهای دیوانسالارانه به خوبی جا افتاده، نسبتا آسان هستند. جایگاه و اعتبار سیاسی هیچکدام از این دو نفر نه به پاول حتی نزدیک است، و نه اینکه آنها با امرای ارتش آمریکا ارتباطی مانند ارتباط پاول دارند. پاول گاهی با استفاده از همین جایگاه حتی میتوانست رهبری غیر نظامی پنتاگون را نیز دور بزند.
رایس که از مزیت ارتباط شخصی نزدیکی با بوش برخوردار است، در دوره اول ریاست جمهوری بوش به خاطر اینکه نتوانسته بود به سازمانهای مختلف سامان ببخشد مورد انتقاد گسترده قرار داشت. پاول هرگز چنین ارتباطی شخصیای با بوش برقرار نکرد. دنفورت هم که به قول یکی از مقامات دولت آمریکا، سفارتش در سودان عمدتا "تشریفاتی" بود، از آن مدیرهائی است که نقش چندانی در کار سازمانش نداشته و از زیر و بم سیاست چیز زیادی نمیداند، چه رسد به سیاستسازی.
رایس مرتب از بازگشتن به زندگی آکادمیک حرف زده اما عمدتا عقیده بر آن است که او مایل است جانشین دونالد رامسلفد وزیر دفاع آمریکا شود که ظاهرا قصد دارد تا یک سال دیگر در این سمت باقی بماند.
برخی ناظران بر این عقیدهاند که رایس در صورتی حاضر به پذیرفتن سمت وزارت امور خارجه آمریکا خواهد شد، که بعد از استعفای رامسفلد بتواند جای او را بگیرد.
رایس را که کارشناس امور نظامی شوروی سابق است اولین بار ژنرال بازنشسته برنت اسکوکرافت، مشاور امنیت ملی پدر بوش به وی توصیه کرد. اما اسکوکرافت که خود به پاول مشاوره میداد، بعد از آنکه دید رایس پس از 11 سپتامبر بیشتر به سمت تندروها متمایل شده از او ناخشنود شد. این کار رایس توازن قدرت را به شدت به نفع چنی بر هم زد.
اسکوکرافت و دیگر واقعگرایان همچنین به این خاطر که رایس نتوانست روند سیاستسازی را بطور موثر سامان داده و نظمی به سازمانها بدهد که سیاستها را اجرا کنند، به شدت از او ناخرسند شدند. به عنوان مثال پنتاگون در چندین مورد عمدا مانع اجرای تصمیمات سیاسی در قبال چین و عراق شده و یا این تصمیمات را نادیده گرفته است.
منتقدان واقعگرای دولت آمریکا امیدوار بودند بوش به جای پاول یکی از آنها را برگزیند ـ یعنی یا ریچارد لوگار را که سناتور ایندیانا و رئیس کمیته روابط خارجی سنا است، و یا چاک هگل سناتور نبراسکا را اما هر دو این افراد در جریان مبارزات انتخاباتی به شدت از سیاستهای دولت بوش در قبال عراق انتقاد کرده و هم اینکه پای چنی را به میان کشیدند.
دستیار یکی از نمایندگان کنگره آمریکا هفته گذشته گفت به نظر میرسد که چنی در این دوره ریاست جمهوری هم به اندازه دور قبل قوی باشد و اینکه از نظر او مخالفت با سیاستهای دولت بوش، خیانت است.
با اینکه از مدتها قبل احتمال استعفای پاول داده میشد اما اعلام استعفای وی در روز دوشنبه هفته گذشته، با توجه به آشوب اخیری که در مرکز فرماندهی سازمان سیا به راه افتاده آن را حائز اهمیت میکند. جمعه دو هفته قبل جان مک لاگلین اعلام کرد استعفا داده و با تاکید گفت که این کار دلایل شخصی داشته است.
اما روز دوشنبه بعد از آن نیز بعد از یک هفته اتهام و ضد اتهام میان کارد سیا و مدیریت تازهای که رئیس جدید سیا، پورتو گاس روی کار آورده بود، دو نفر از ماموران ارشد این سرویس مخفی استعفای خود را اعلام کردند. گاس قبلا نماینده جمهوریخواه مجلس نمایندگان آمریکا بود که در ماه ژوئیه جای جورج تنت را گرفت.
بعد از آن دو، میشل شاور استعفا کرد. این مامور مخفی از اواخر دهه 90 میلادی رئیس بخشی از سیا بود که وظیفه آن ردیابی بنلادن است. او اخیرا کتاب پرفروشی منتشر کرده و در آن قویا از تجاوز آمریکا به عراق انتقاد نموده و آن را انحراف از جنگ بزرگتر یعنی جنگ علیه تروریسم خوانده است.
تنت که در بحثهای داخلی سیا وی را عمدتا از یاران پاول میدانستند، بعد از آن از سازمان سیا رفت که یک سلسله گزارشها توسط کنگره آمریکا نشان داد این سازمان در برخی مواد به شدت کمکاری کرده است، مخصوصا در مورد عراق گفته میشود به گاس اختیار تام داده شده تا در سازمان سیا اصلاحات اساسیای صورت بدهد.
بعضیها احتمال میدادند که این استعفا دادنها در سازمان سیا، نتیجه انتقامجوئی شخصی و حرفهای توسط کارکنان گاس بوده باشد اما گزارشهای دیگر نشان میدهد که این امر نتیجه یک خانهتکانی سیاسی گستردهتر است.
یکی از مقامات سابق و بلندپایه سازمان سیا در مصاحبه با روزنامه نیوزدی گفت: "سیا به دستور کاخ سفید پاکسازی میشود. به گاس دستور داد... تا این سازمان را از شر این خبرچینان بزدل و لیبرال دمکرات خلاص کند. "به نقل از این مقام سابق سیا گفته شد، دولت بوش سیا را مرکز لیبرالها و آدمهائی میداند که مانع کار رئیسجمهور میشوند.
حمله اخیر دو نویسنده نومحافظهکاران به ماموران سیا این تعبیر را تقویت میکند. آنها مقامات بلندپایه سیا را متهم میکنند که یک سلسله اطلاعات را به خارج از این سازمان درز دادهاند و این کار هم به ضرر دولت و هم به ضرر گاس است.
نومحافظهکاران از دیرباز خواستار پاکسازی کلی هم در وزارت امور خارجه ـ مخصوصا در اداره خاور نزدیک آن ـ و هم در سازمان سیا بودهاند. استدلال آنها این است که این دو نهاد بیش از حد به مقاصد دشمنان واشنگتن خوشبین هستند.
بنابراین نومحافظهکاران در حال حاضر برای انتصاب دانیل پلتکا دستیار ریچارد پرل رئیس سابق هیات سیاستگذاری دفاعی به جای ویلیام برنز در سمت معاون وزیر در امور خاور نزدیک تلاش میکنند. پلتکا از معاونان رئیس انستیتو پیشتازان آمریکائی و از حامیان آشکار و پر و پا قرص دولت آریل شارون است.
برنز قرار است اوایل سال میلادی جاری از این سمت کنار گذاشته شود.
بسته به اینکه چه کسی جانشین پاول شود، انتصاب پلتکا به وضوح نشان خواهد داد که پاکسازی در کار بوده است.
حال اگر رایس جای پاول را بگیرد احتمالاً یکی از این چهار نفر جای او را به عنوان مشاور امنیت ملی خواهند گرفت.
ـ معاون کنونی وی، یعنی استفان هدلی.
ـ لوئیس لیبی، مشاور امنیت ملی چنی که از نومحافظهکاران قدرتمند است.
ـ پل ولفوویتس معاون وزیر دفاع
ـ و یا جان بولتون که به شدت یک جانبهگرا بوده و به عنوان معاول احتمالی وزیر امور خارجه جدید آمریکا مطرح است. او در حال حاضر معاون وزیر امور خارجه در امور کنترل تسلیحات و امنیت بینالمللی است.
اما اگر دنفورت به وزارت امور خارجه برود، بولتون که در زمان بوش پدر اندک زمانی معاون وزیر در امور سازمانهای بینالمللی بود شاید به سفارت آمریکا در سازمان ملل فرستاده شود. بولتون در واشنگتن به خصومت و مخالفت با سازمانهای چندجانبهگرا، مخصوصاً با سازمان ملل معروف است.