جورج ماسکولو / خبرنگار خبرگزاری فرانسه در واشنگتن
در یک دفتر کار مجهز در طبقه دهم ساختمان مرکزی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین، «اولی هاینونن» سرتیم بازرسان آژانس در ایران میز کارش را با یک ظرف بزرگ و زیبای پر از پسته تزیین کرده است، ولی هاینونن آشکارا نگران است. او به خوبی میداند که ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت میتواند بازی را از دست آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) خارج کند، به گونهای که شاید هیچگاه به ایران برنگردد.
گزارش بازرسی یک نهاد بینالمللی و نحوه تنظیم آن میتواند به اندازه فاصله جنگ تا صلح مهم و موثر باشد. روند بررسیهای IAEA از تاسیسات هستهای ایران تاکنون از اقتدار خوبی برخوردار بوده و باعث شده گزارشهای آژانس در این خصوص دارای سندیت و اعتبار مناسب و به دور از گمانهزنیهایی باشد که موضوع بازرسیهای تسلیحاتی سازمان ملل در عراق در ماههای پایانی سال 2002 به شدت گریبانگیر آن بود.
گروه همکاران البرادعی با استفاده از بهترین کارشناسان و امکانات تکنیکی خود و تهیه هزاران نمونه آزمایشگاهی از مواد موجود در تاسیسات اتمی ایران یکی از بهترین ماموریتهای خود در طول حیات این نهاد را سازماندهی و اجرا کردهاند. اما چه عاملی میتواند باعث توقف این روند مثبت شود؟
هاینونن میگوید: بدترین سناریویی که این روزها بر سر IAEA سایه انداخته این است که ایالات متحده بتواند با هل دادن شورای امنیت به سمت وضع تحریمهایی هر چند آسان علیه ایران، مقامات آن کشور را در مقام پاسخگویی و نمایش قدرت قرار دهد و بدیهی است که یکی از سادهترین کارهایی که ممکن است تهران نسبت به انجام آن اقدام ورزند اخراج بازرسان IAEA از ایران و قطع همکاری با آژانس باشد.
اگر بازی تحریمها شدیدتر شود هم ممکن است به این نتیجه فاجعهبار منتهی شود که تهران راه کره شمالی را در پیش گرفته و اقدام به خروج کامل از معاهده منع گسترش تسلیحات اتمی نماید.
کابوس از همین جا شروع میشود، بدون داشتن دوربین و بازرسیهای 24 ساعته همه چیز به حدس و گمان منتهی شده و جدا از اینکه واقعا چه اتفاقی ممکن است در تاسیسات اتمی ایران بیفتد تندروهای آمریکایی این شانس را پیدا میکنند که سناریوی عراق را یک بار دیگر تکرار کنند. به یاد بیاورید که سناریوی عراق از پاییز 1998 و زمانی که صدام اقدام به اخراج بازرسان IAEA نمود آغاز شد. بازها یا همان عناصر تندروی کاخ سفید این شانس را پیدا کردند که به بزرگنمایی گذشته تاریک رژیم عراق در استفاده از تسلیحات شیمیایی پرداخته و یا تکرار ادعاهای بیپایه و نادرست افکار عمومی را برای حمله به این کشور آماده کنند.
تکرار این سناریو درباره ایران کاملا متحمل است. گزارش ماه گذشته کمیته اطلاعاتی کنگره در مورد برنامه اتمی ایران پر از دروغهایی بود که خشم مقامات IAEA را برانگیخت. این گزارش محمد البرادعی، رئیس آژانس، را متهم ساخته بود که کارشکنیهای ایران در روند بازرسیها را مخفی کرده و به حفظ روابط با ایران بیشتر از انجام درست کار بها میدهد. اما این تنها شاهکار این گزارش نبود، در حالی که بازرسان آژانس غلظت اورانیوم غنی شده در ایران را حدود 5/3 درصد تعیین کردهاند گزارش کمیته اطلاعاتی کنگره به احتمال وجود اورانیوم با غلظت 90 درصد اشاره کرده بود.
با توجه به سوابق آمریکاییها نحوه تنظیم این گزارش را صرفا نمیتوان به سبب بیبرنامگی و ناآگاهی قلمداد کرد. دیود آلبرایت، یک کارشناس عالی تسلیحات اتمی، در این باره میگوید: «آنها به روشنی در حال تکرار داستان عراق هستند با تکیه بر اطلاعاتی که هیچ وقت یک منبع موثق برای آن پیدا نمیشود.» در مورد ایران تا زمانی که این کشور فرآیند غنیسازی اورانیوم را تنها در ابعاد آزمایشگاهی دنبال میکند به هیچ وجه نمیتوان این ادعا را مطرح کرد که احتمال دستیابی این کشور به بمب اتم یا چیزی شبیه آن وجود دارد. این موضوع به قدری روشن است که گروه بازها نیز تاکنون نتوانستهاند از احتمال مداخله نظامی ایالات متحده سخن بگویند.