داشتن روحیه حماسی و انقلابی از ویژگیهای ممتاز یک انسان مؤمن است که در قرآن و روایات مورد تمجید بسیار قرار گرفته و از مردم خواسته شده تا چنین روحیهای را در خودشان ایجاد کنند. در مقابل، سستی و خمودگی نیز بسیار نکوهش گردیده است. قرآن مجید در آیات زیادی مؤمنان را به جهاد و مبارزه با کفر و نفاق فراخوانده و بر این نکته تأکید کرده است که «خداوند سرنوشت قومی را جز با اقدام خودشان تغییر نخواهد داد» در مواردی نیز با لحن توبیخی، مسلمانان را به سبب نداشتن چنین روحیهای سرزنش میکند و از آنها میخواهد برای قتال با دشمن و نجات مستضعفان به پا خیزند(نساء،75) امیرالمؤمنین(ع) نیز بارها از روحیه غیر انقلابی مردم کوفه گلایه و چنین روحیهای را نکوهش کرده، از آنها میخواستند انقلابی باشند: «بارها روز و شب و پنهان و آشکار شما را به جنگ با معاویه و لشکر شام فرا خواندم و به شما گفتم پیش از آنکه آنها با شما بجنگند با آنها بجنگید؛ زیرا هیچ قومی در خانه خود نجنگید مگر آن که ذلیل و خوار گردید. سپس فرمودند: به من خبر رسیده که مردی از آنها وارد خانه زن مسلمانی شده و فرد دیگری از آنها به خانه زن یهودیهای که در ذمه اسلام بوده است و گردن بند و.... آنها را کندهاند و هیچ کس در برابر آنها مقاومتی نداشته است؛ سپس بدون آن که کوچکترین زخمی به آنها وارد شود و یا قطره خونی از آنها به زمین بریزد به پایگاههای خودشان باز گشتهاند. آنگاه فرمودند: چنانچه مسلمانی از شنیدن این خبر بمیرد، حق دارد: سپس افزود:« بسیار جای تعجب است و به خدا سوگند دل انسان میمیرد از اینکه میبیند این گروه بر باطلشان اینگونه متحدند و شما در حقتان اینگونه پراکنده، زشت باد چهره شما که در برابر غیرت آنها از خود غیرتی به خرج نمیدهید. با شما میجنگند ولی شما با آنها نمیجنگید. از اینکه خداوند معصیت میشود خشنودید! زمانی که در ایام گرمی هوا شما را برای جهاد دعوت میکنم میگویید هوا گرم است، به ما مهلت بده تا گرمی هوا فرو نشیند؛ وقتی در زمستان شما را فرا میخوانم میگویید هوا سرد است؛ اجازه بدهید سرما کاهش پیدا کند! همه اینها فرار از گرما و سرما است. وقتی از سرما و گرما اینگونه فرار میکنید به خدا قسم از شمشیر فراریترید.» (صبحى صالح، ص69، خطبه27)
بنابراین داشتن روحیه انقلابی و حماسی، لازم و مورد تأکید پیامبران و امامان معصوم بوده و هست. امام خمینی(ره) نیز همواره بر داشتن چنین روحیهای تأکید میورزید و از بیتفاوتی و سستی افراد رنج میبرد. امام(ره) در همان دوران نهضت، از عدم برخورد انقلابى و فراگیر در اعتراض به تصویب لایحه انجمن هاى ایالتى و ولایتى به شدت انتقاد میکرد و از اینکه مرحوم آیت ا... آقای خوانساری به صرف صدور یک بیانیه، مردم را دعوت به برگزاری تجمع در مسجد سید عزیزا... کردهاند گلایه نموده و طی نامهای خطاب به مرحوم فلسفی فرمودند: «اصل اقدام ایشان بسیار به موقع و لازم است، لکن کیفیت آن خیلى نارسا و سست است. براى این مطلب دینى که اساس روحانیت و دیانت و ملیت در خطر است، مجلس روضه درست کردن و در ضمن آن، اساس دیانت را قرار دادن، بسیار موهن است نسبت به مقصد. و از آن بدتر آن که مسجد سید عزیزاللَّه را که چهار هزار جمعیت مقدس بازارى در آن مجتمع مىشود و البته مىدانید دولت از دیانت نمىترسد، تا از بازارى متدین و دعاى اینها یا نفرین آنها وحشت کند؛ دولت از مردم فعال و جوان و احزاب و دانشگاه ملاحظه مىکند. باید یک اجتماع دینى که آقاى فلسفى سخنگوى دیانت اسلام صحبت مىکند و آقاى خوانسارى از مراجع وقت مىخواهد صحبت کند در مسجد سید عزیزاللَّه که حکم یک صندوقخانه را دارد، نباشد، من نمىدانم این چه فداکارى است؟ باید این امر به توسط یک کرور اعلامیه به تهران و حومه تهران حتى قزوین، قم و بلاد نزدیک و دور منتشر شود و گفته شود و نوشته شود که چون براى این اجتماع، جایى در تهران نیست، خارج تهران در بیابان مىرویم. در این صورت از دو حال خارج نیست، یا آنکه با سرنیزه جلوگیرى مىکنند و آن خیلى بعید است. آن وقت تکلیف یکسره مىشود و ما غالب مىشویم و سقوط دولت حتمى است، و یا نمىکنند، تمام ناراضیها به شما ملحق مىشوند و غوغا مىکنند و عظمت مطلب، آنها را از پا درمىآورد و طرفین مطلب به نفع مسلمین است" (صحیفه نور، ج1، ص86)
امام(ره) با همین روحیه در برابر شاه و عمال و اربابانش ایستاد و با ایجاد روحیهای حماسی، انقلاب بزرگ تاریخ را در کشور رقم زد. ایشان پس از پیروزی نیز بر حفظ این روحیه تأکید میورزیدند و میفرمودند: «من از این روحیهاى که در جوانهاى ما در همه نقاط کشور حاصل شده است خیلى متشکرم و خیلى امیدوار. ما امیدمان به شما جوانهاست، ما آن مقاصدى که داریم و حالا در آستانه آن مقاصد هستیم، ان شاء ا... بتوانیم اجرا کنیم. لکن دو جهت باید؛ یعنى دو شرط دارد: یک شرط اینکه این روح نهضتى و انقلابى را حفظش کنید ولو به اینکه هر چند وقت یک دفعه در شهر خودتان اینها راهپیمایى کنید که این انقلاب، روح انقلابى محفوظ باشد. و یکى که از این بالاتر است، روح ایمانى است. انقلاب تنها ما را به مقصد نرساند، ایمان ما را به مقصد رساند؛ خدا ما را به مقصد رساند.» (صحیفه نور، ج9، ص152)
امام(ره) بارها بر این نکته تأکید میورزید «لازم است همه شما برادرهاى عزیز در هر جا که هستید و با هر شغلى که هستید، همان انقلاب اوّلى و شور انقلابى اوّلى را که داشتند حفظ کنید که امروز احتیاج به آن شور انقلابى از دیروز بیشتر است. ما به منزل نرسیدهایم و در بین منزل و در گردنههاى این منزل طولانى، دزدهایى هستند که مىخواهند ما را نگذارند به منزل برسیم. باید به دست شما جوان هاى غیور و همه قشرهاى ملت توطئهها شکسته شود.» (صحیفه نور، ج12، ص82)
مقام معظم رهبری نیز همواره بر حفظ روحیه انقلابی تأکید دارند و از جوانان میخواهند این روحیه را حفظ کنند. معظم له در جمع طلاب و فضلای قم بر حفظ این روحیه تأکید فراوانی داشتند و در عین حال فرمودند باید مراقب بود که نتوانند به فرزندان انقلابی اتهام افراطیگری و تندروی بزنند. از این رو باید مرز میان تندروی و انقلابیگری را شناخت و از افتادن در دام افراط و تفریط پرهیز کرد. در شماره آینده موارد تندروی و کندروی را بیان و مرز آن را با انقلابیگری روشن خواهیم ساخت.