* آقا رئیسجمهور، دنیا در انتظار این است که شما با «بنیامین نتانیاهو» نخستوزیر اسرائیل برای مذاکره ملاقات کنید. آیا این اتفاق خواهد افتاد؟
** این بستگی به اسرائیل دارد. ما فلسطینیها همیشه گفتهایم که آماده مذاکره هستیم. اما این امر تنها در صورت توقف کامل شهرکسازیها و به رسمیت شناخت مرزهای 1967 از سوی اسرائیل امکانپذیر است.
* چرا با چنین پیششرطهایی امکان تحقق گفتوگوها را کاهش میدهید؟
** اینها پیششرط نیستند بلکه گامهایی هستند که پس از اولین فاز طرح بینالمللی نقشه راه باید برای صلح برداشته شوند. ما برخلاف اسرائیل به تعهداتمان عمل کردهایم، یعنی موجودیت اسرائیل را به رسمیت شناختهایم و با گروههای خشونتطلب فلسطینی مبارزه میکنیم. این مساله را آمریکاییها، اروپاییها و حتی خود اسرائیلیها تایید میکنند.
* نتانیاهو حداقل مدت زمان 10 ماهه را برای توقف شهرکسازی درنظر گرفته است در حالی که هیچ یک از نخستوزیران پیش از او چنین کاری نکردهاند. آیا شما نمیخواهید گامی به سوی وی بردارید؟
** این توقف واقعی و کامل نیست زیرا در حال حاضر چندین هزار واحد مسکونی در کرانه باختری همچنان در حال ساخت است و اورشلیم (بینالمقدس) هم از شمول برنامه توقف شهرکسازیها حذف شده است.
* شما با سلف نتانیاهو یعنی ایهود اولمرت با وجود ساخت بیوقفه شهرکهای یهودینشین در آن دوران مذاکره میکردید. آیا این معیاری دوگانه از سوی شما به شمار نمیآید؟
** بیتردید همینطور است. اما من در هر ملاقاتی با اولمرت از او میخواستم روند شهرکسازیها را متوقف کند. در همان دوران باراک اوباما هم به ریاست جمهوری آمریکا انتخاب شد و در سخرانیاش در قاهره خواهان توقف کامل شهرکسازیها شد. وقتی رئیسجمهور آمریکا چنین چیزی میخواهد من نمیتوانم به کمتر از آن رضایت بدهم.
* اما اوباما امروز تنها از «خودداری» اسرائیل از شهرکسازیها میگوید. شما به درخواست وی حتی حاضر شدید به صورت نمادین با نتانیاهو در نیویورک دست بدهید.
** پس از پیروزی اوباما در انتخابات من در وهله اول خیلی دچار خوشبینی شدم. فرستاده ویژه وی در امور خاورمیانه یعنی «جرج میچل» بارها پیش ما آمد و وعده داد برای توقف کامل شهرکسازیها به اسرائیل فشار میآورد. میچل گفت تنها پس از توقف کامل این روند، مذاکرات بار دیگر برگزار میشود. اما در ماه سپتامبر بود که دولت آمریکا ناگهان کنار کشید.
* یعنی آمریکاییها در مورد توقف مذاکرات تقصیر دارند؟
** طبیعتاً من با این تغییر خط مشی آمریکا موافق نیستم اما تسلیم نخواهم شد.
* چه انتظاری از اوباما دارید؟
** من همواره و هنوز امیدوارم که او روند صلح را احیا کند. اوباما حداقل باید اسرائیلیها را وادار کند که برای چند ماه شهرکسازیها در کرانه باختری و اورشلیم شرقی را کاملاً متوقف کنند. ادامه – اما فشارهایی که اوباما تا به امروز به اسرائیل وارد آورده آشکارا چندان اثری نداشته است.
وظیفه من این نیست که برای آمریکاییها تعیین کنم که از چه ابزاری در مقابل اسرائیل استفاده کنند. اما آنها از انکاناتی برخوردارند و آمریکا همچنان قدرتمندترین قدرت جهانی به حساب میآید. اوباما گفته است تشکیل یک کشور فلسطینی از جمله منافع حیاتی آمریکا به شمار میرود. رئیسجمهور ایالات متحده وظیفه دارد برای صلح و تحقق رویای یک کشور فلسطینی همه توانش را به کار گیرد.
* و آیا بیاعتمادی شما به نتانیاهو دلیل واقعی سکون فعلی است؟
** اظهارات نتانیاهو تا به امروز موجب تردید من در این مورد شده که اصولاً وی خواهان یک راهحل باشد. نتانیاهو به صورت آشکار و روشن راهحل دو کشور و دو دولت را نپذیرفته است.
* نتانیاهو در سخنرانیاش در دانشگاه «بارایلان» در ژوئن 2009 گفت: «اگر فلسطینیها اسرائیل را به عنوان یک کشور یهودی به رسمیت بشناسند ما هم آمادگی داریم که یک کشور غیرنظامی فلسطینی را بپذیریم».
** حال خودتان قضاوت کنید که چه کسی پیششرط تعیین میکند. او میگوید اورشلیم (بیتالمقدس) «پایتخت ابدی و جدایناپذیر اسرائیل» باقی خواهد ماند. نتانیاهو نمیخواهد در مورد مساله پناهجویان و آوارگان فلسطینی بحث کند. او براین مساله پافشاری میکند که ما پشاپیش اسرئیل را به عنوان یک کشور یهودی بپذیریم.
* اصل راهحل دو دولت و دو کشور بر پایه یک کشور برای فلسطینیها و یک کشور برای یهودیها استوار است. چرا با رسمیت شناختن اسرائیل به عنوان یک کشور یهودی مشکل دارید؟
** ما اسرائیل را در چارچوب مرزهای 1967 به رسمیت شناختهایم، حال اینکه این کشور بخواهد یهودی، عبری یا صهیونیستی تعریف شود مساله ما نیست. از نظر من آنها هر اسمی بخواهند میتوانند انتخاب کنند اما نتانیاهو نمیتواند من را به قبول این تعریف مجبور کند.
* اما بدون یک اکثریت یهودی که اسرائیل دیگر اسرائیل نیست.
** اینکه اکثریت شهروندان اسرائیل یهودی هستند یک واقعیت است اما تعریف کاراکتر اسرائیل در حیطه قدرت و وظایف من نیست.
* چنین اظهاراتی موجب سوءظن اسرائیلیها در این مورد میشود که شما امید دارید زمانی بتوانید براین اکثریت یهودی غلبه کنید. آنچه از این هم بیشتر مایه نگرانی میشود اصرار شما بر حق بازگشت همه فلسطینیهایی است که در سال 1948 از اسرائیل رانده شدهاند.
** من این نگرانیها را درک میکنم. امروزه در مجموع پنج میلیون آواره و رانده شده فلسطینی وجود دارد. منظور من این نیست که همه آنها باید به اسرائیل بازگردید اما ما در این مورد به یک راهحل منصفانه نیاز داریم. برپایه قطعنامه 194 سازمان ملل که در یازدهم دسامبر 1348 تصویب شد باید به همه کسانی که از حق بازگشت صرفنظر میکنند خسارت پرداخت شود. به این ترتیب راهحل این مساله از 60 سال پیش وجود دارد و من نمیدانم مشکل در کجاست.
* پیشنهاد اولمرت به شما تا به آن زمان بهترین بود، یعنی تاسیس یک کشور فلسطینی در بیش از 90 درصد از خاک کرانه باختری به انضمام بخشی از اورشلیم (بیتالمقدس) و بازگشت چندین هزار آواره به اسرائیل. چرا این پیشنهاد را رد کردید؟
** من آن پیشنهاد را رد نکردم بلکه این اولمرت بود که به دلایل شخصی از نخستوزیری کنارهگیری کرد.
* یعنی انتظار داشتند اکثریت اسرائیلیها از اتهامات فساد اولمرت چشمپوشی کنند و او بر سر کار بماند.
«آباابان» وزیر خارجه اسبق اسرائیل یکبار گفته است فلسطینیها هرگز از فرصتها استفاده نمیکنند.
** استفاده از فرصت؟ بله من هم این جمله را شنیدهام اما ما از این فرصت در دوران اولمرت استفاده کردیم.
به طور جدی با وی مذاکره و حتی نقشههای مرزی را مبادله کردیم ولی کمی بعد از اولمرت کنارهگیری کرد و جانشینش یعنی «تزیپی لیونی» هم در انتخابات شکست خورد. من نمیدانم که ما کدام فرصت را هدر دادیم.
* اگر شما به موقع پیشنهادات اولمرت را قبول کرده بودید آنگاه کسانی به قدرت میرسیدند که موافق روند صلح بودند اما به جای آن حالا شما باید به افرادی چون نتانیاهو و لیبرمن رضایت بدهید.
** درست است. ما برای رسیدن به یک راهحل باید با زمان مسابقه میدادیم. اما این من نبودم که مانع تفاهم شدم بلکه اولمرت بود که قبل از رسیدن به خط پایان کنارهگیری کرد.
* آقای رئیسجمهور، فلسطینیها به شدت دچار گسست هستند. جنبش فتح به رهبری شما نتوانست مانع از تسلط حماس بر نوار غزه در سال 2007 شود. چه تضمینی میدهید که این مساله در کرانه باختری نشود؟
** دستگاههای امنیتی در کرانه باختری کاملاً تحت کنترل ما قرار دارند و موقعیت در آنجا صدردرصد پایدار است. ما اجازه نخواهیم داد که داستان غزه در کرانه باختری تکرار شود.
* تا زمانی که حماس بر غزه حکومت میکند اسرائیل با تشکیل یک کشور فلسطینی موافقت نخواهد کرد.
** ما به مدت دو سال و با سرپرستی دولت مصر گفتوگوهای آشتیجویانهیی را با حماس انجام دادیم. در پایان هم در اکتبر 2009 فتح سندی را امضا کرد که تا به امروز حماس آن را امضا نکرده است.
* اصولاً امکان آشتی فتح سکولار با جهانبینی اسلامی حماس وجود دارد؟
** ما ملتی با عقاید مذهبی و سیاسی گوناگون هستیم. برخی به شدت مذهبی، برخی به شدت سکولار و برخی دیگر معتدل هستند اما از 60 سال پیش به زندگی در کنار هم خو گرفتهایم و همه این جریانهای سیاسی در سازمان آزادیبخش فلسطین حضور داشتهاند.
* آیا «مروان برغوثی» یعنی همان قهرمان انتفاضه دوم که در اسرائیل زندانی است، همان کسی است که میتواند بین فتح و حماس آشتی برقرار کند؟
** برغوثی یکی از رهبران فتح و عضو کمیته مرکزی این جنبش است. اگر او آزاد شود بیتردید این مساله برای ما یک پیروزی بزرگ به حساب میآید. اما برغوثی هم به تنهایی قادر به برقراری آشتی نیست. اینکه حماس تفاهمنامه را امضا نمیکند دلیل مهم دیگری دارد.
* منظور شما ایران است.
** شما این را میگویید.
* آقای رئیسجمهور شما اعلام کردید قصد کاندیداتوری مجدد برای ریاست تشکیلات خودگردان را ندارید. آیا این تصمیم اعتراف به ناتوانی برای تحقق رویای تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی نیست؟
** کاملاً درست است. راه رسیدن به یک راهحل سیاسی مسدود شده و به همین خاطر من دلیلی برای باقیماندن در پست ریاست تشکیلات خودگردان نمیبینم و به دنیا اخطار میکنم ما فلسطینیها را به نقطه ناامیدی کامل سوق ندهید.