مقدمه - ویکی لیکس چیست؟
ویکی لیکس یک مؤسسه غیرانتفاعی رسانهای است که از سال 2007 با راهاندازی وب سایتی شروع به فعالیت کرد. از بدو تأسیس، مؤسسان ویکی لیکس اعلام عمومی نمودند که اگر فردی، مدرکی را که جنبه خبری داشته باشد در اختیار سایت قرار دهد آن را بدون افشای نام آن فرد منتشر خواهند کرد. ویکی لیکس همچنین نام افرادی را که گمان می کند خطری جان آنها را تهدید خواهد کرد، از اسناد حذف میکند. مدارک و اسنادی که این سایت از آن پس منتشر کرد، نشانگر ماهیت ضد جنگ آن بود.
در آوریل 2010، ویکی لیکس اقدام به انتشار ویدئویی از سال 2007 کرد که نشان می داد سربازان آمریکایی در عراق افراد غیرنظامی و روزنامهنگاران را هدف قرار داده بودند. در پی آن در ماه جولای همان سال ویکی لیکس بیش از 76900 سند درباره جنگ افغانستان و در ماه اکتبر همان سال حدود 400 هزار سند مربوط به جنگ عراق را منتشر کرد.
ویکیلیکس در تاریخ 28 نوامبر 2010 بخشهایی از اسناد و گزارشهای وزارت امور خارجه آمریکا را که بالغ بر 251 هزار سند از مکاتبات دیپلماتیک 274 سفارتخانه و کنسولگری ایالات متحده با وزارت خارجه آمریکا در همه نقاط جهان است و حدود 15 هزار مورد آن محرمانه است، منتشر کرد. این اسناد که مربوط به سالهای 1966 تا فوریه سال جاری میشود به تدریج منتشر خواهد شد. تاکنون حدود 700 سند روی سایت قرار گرفته است که تعدادی از آنها نیز مربوط به سیاستهای آمریکا در قبال ایران میباشد. به نظر میرسد این اسناد از طریق فردی ناراضی در داخل وزارت خارجه آمریکا یا از طریق هک سایت این وزارتخانه به دست آمده باشد.
پایگاه اینترنتی ویکی لیکس ادعا میکند این مؤسسه به دقت، صحت مدارک و اسناد دریافتی را مورد بررسی قرار میدهد. برای مثال در مورد ویدئوی سربازان آمریکایی که از درون هلیکوپتر به سوی غیرنظامیان عراقی و روزنامهنگاران تیراندازی میکردند گروهی از ویکی لیکس به عراق سفر کردند و با مصاحبه با شاهدان عینی، مشاهده رکوردهای بیمارستانی و اسناد گواهی فوت مقتولین از صحت ویدئوها اطمینان حاصل کردند. به گفته این پایگاه، ویکی لیکس صحت و سقم هر سند دریافتی را طی مراحلی ارزیابی میکند تا احتمال جعل سند را به حداقل برساند.
همانطور که عرض شد این سایت به تحلیل بنده یک سایت ضدجنگ است و فاش شدن اسناد محرمانه وزارت امور خارجه آمریکا در روزهای اخیر، فاجعهآمیزترین اتفاق برای دستگاه دیپلماسی آمریکا در سالهای اخیر بوده است. نظریههای مختلفی راجع به آخرین اقدام این سازمان غیردولتی وجود دارد. یک نظریه این امر را کاری از درون دولت آمریکا میداند. این نظریه از آن رو نادرست است که صدمهای که آمریکا از افشای این مدارک میبیند به مراتب بیشتر از نفعی است که میتواند از آن حاصل شود. این موضوع در ادامه با ذکر نمونه ها بیشتر روشن میشود. با این حال، کمتر کسی در دنیا، اعم از دولت آمریکا یا سایر دولتها، اصالت این اسناد را مورد مناقشه قرار دادهاند.
پیتر کینگ، یکی از اعضای مجلس نمایندگان آمریکا و رئیس کمیته امنیت ملی مجلس از اقدام برای قرار دادن ویکی لیکس در لیست ارگانهای خارجی تروریستی اعلام حمایت کرده است. وی گفت: "ویکی لیکس خطر حاضر و مشهودی است که امنیت ملی آمریکا را تهدید می کند. " هیلاری کلینتون نیز در این رابطه اظهار داشت: "نتیجه این حمله ایجاد اختلاف بین کشورهای جهان خواهد بود. " این اقدام ویکی لیکس در مقابل مورد تحسین افرادی مانند آقای هوگو چاوز واقع شده است. پس از انتشار مدارک اخیر توسط ویکی لیکس که از جمله نشان می داد که دولت آمریکا در پی ایجاد همبستگی منطقهای برای به انزوا کشاندن ونزوئلا بوده است، آقای هوگو چاوز از ویکی لیکس اعلام حمایت کرد. وی گفت: "من به دستاندرکاران ویکی لیکس به خاطر شجاعت و جرأتشان تبریک می گویم. " جناب آقای دکتر احمدی نژاد تنها رئیس جمهوری بوده است که اعتبار سایت و اسناد منتشره از سوی آن را به چالش کشیده است.
ویکی لیکس، اثبات نظرات سی ساله جمهوری اسلامی
سؤال اساسی این است که این مدارک چه تأثیری برای منافع جمهوری اسلامی دارد؟ نمونه هایی که در پی میآید نشان میدهد که این مدارک حاوی اسنادی است که مؤید مواضع جمهوری اسلامی ایران در سی سال گذشته نسبت به عملکرد آمریکا در جهان و سیاستهای آن در قبال ایران است. نمونههایی از این اسناد به قرار زیر است:
1.در نشست رئیس موساد، میر دیگن، با معاون سیاسی وزارت امور خارجه آمریکا، نیکولوس برنز، در آگوست 2007، حدود یک سال و نیم پیش از انتخابات 1388، دو دولت آمریکا و اسرائیل در مورد راهکارهای تغییر دولت ایران مذاکره کرده اند. در این جلسه رئیس موساد درباره ی استفاده از جنبشهای دانشجویی و اقلیت های قومی برای تغییر دولت ایران نام میبرد. از دیگر موارد افزایش برنامههای فارسی صدای آمریکا میباشد. رئیس موساد در این گفتوگو اظهار میدارد: "اگر دو کشور آمریکا و اسرائیل بیش از پیش در مورد تغییر دولت ایران تلاش کنند سرنگونی جمهوری اسلامی در زمان حیات ما ممکن است. "
2.رابرت گیتز، وزیر دفاع آمریکا، در مذاکرهای با فرانکو فراتینی، وزیر خارجه ایتالیا، اظهار میدارد که ایران به طالبان در افغانستان سلاح نمیدهد.
3.از یک سو اوباما در نطق پیروزی خود در انتخابات، ایران را دعوت به تعامل می کند و میگوید که ما دستمان را به سوی ایران دراز کردهایم و از سوی دیگر دو ماه پس از آن، یعنی در مارچ 2009 مقارن با پیام نوروزی اوباما برای ایران، دیپلمات های آمریکایی در نشستی با سران اروپایی بیان میکنند که آمریکا همچنان سیاست فشار را در قبال ایران دنبال میکند و صحبت از تعامل تنها برای ایجاد این وجهه است که آمریکا تلاش خود را برای گفتوگو با ایران کرد و ایران آن را رد کرد. بنابراین تنها راه موجود اعمال فشار است.
4.در دسامبر 2009 آموس گیلاد، یکی از مسئولان ارشد وزارت دفاع اسرائیل، در گفت و گویی با معاون وزیر امور خارجه آمریکا الن تاسچر ابراز می دارد که "وی مطمئن نیست که ایران تصمیم گرفته باشد که سلاح اتمی بسازد. "
5.سفارت آمریکا در اسرائیل در سال 2005 گزارش داده بود که برخی کارشناسان اسرائیلی نسبت به نظر سوء دیگر کارشناسان رژیم صهیونیستی درباره برنامه هسته ای ایران تردید دارند. از آن جمله یکی از مسئولین ارشد وزارت خارجه اسرائیل گفته است: "تحلیل اسرائیل از سال 1993 این بوده است که ایران دیگر تا سال 1998 حتما بمب اتم تولید میکند. " کارشناس آمریکایی اظهار میدارد که این این ادعای اسرائیل هر سال ادامه پیدا کرده است.
6.یکی از مسئولین وزارت خارجه انگلیس در جلسه خصوصی اذعان کرده که جناب آقای احمدینژاد برنده انتخابات سال 1388 بوده است.
7.تحلیل کارشناس آمریکایی درباره بنیامین نتانیاهو که وی "هیچ گاه به قولهایش عمل نمی کند. "
8.برنامه آمریکا برای خروج اورانیوم غنی شده از پاکستان
9.آگاهی کامل آمریکا از کمکهای عربستان سعودی به القاعده عراق
10.اعمال غیراخلاقی خانواده سلطنتی انگلیس
11.حمایت مالی آمریکا از پیکیکی همزمان با قرار دادن این گروه در لیست گروه های تروریستی وزارت خارجه
12.اقدام آمریکا به جاسوسی علیه همپیمانان خود و مدیران سازمان ملل.
13.دستور خانم کلینتون به دیپلماتهای آمریکایی برای جمع آوری دیانای، شماره کارتهای اعتباری و کلمه عبور سیستمهای کامپیوتری افراد خاصی که با آمریکا در ارتباط هستند (که البته خلاف عرف دیپلماتیک و قوانین بینالمللی است).
14.نادیده گرفتن فساد و نقض حقوق بشر در کشورهای وابسته به آمریکا
15.اقدام آمریکا به لابیگری برای کمپانیهای آمریکایی و رانت دادن به آنهایی که با دیپلماتهای آن در ارتباطند.
16.دخالت مستقیم آمریکا در امور داخلی کشورها از جمله حمایت از کودتای هاندوراس برخلاف موضع رسمی آن که عدم دخالت را ادعا می کرد.
از جمله تبعات افشای این مدارک عکسالعمل پوتین نسبت به گفته آقای گیتز در مورد عدم وجود دموکراسی در روسیه بود که پوتین گفته بود "آقای گیتز به شدت به بیراهه میرود. "
یکی دیگر از این تبعات اخراج رئیس دفتر وزیر امور خارجه آلمان بود که به علت همکاری وی با وزارت خارجه آمریکا انجام شد.
آیا مدارک منتشر شده در مجموع به نفع آمریکاست یا به ضرر آمریکا؟
بزرگترین ضربهای که این مدارک به آمریکا وارد میکند ضربه به وجهه آمریکاست.
کشوری که نمیتواند اسرار دیپلماتیک خود را نگه دارد سختتر مورد اعتماد قرار می گیرد. افشای آنچه برخی از مقامات رسمی کشورها پشت درهای بسته به آمریکاییها گفتهاند و با مواضع رسمی آنها همخوانی ندارد برای این مقامات گران تمام خواهد شد؛ بنابراین دور از ذهن نیست که آنها در آینده در تعاملات خود با طرفهای آمریکایی احتیاط بیشتری به خرج دهند. افرادی که میخواهند با آمریکا همکاری کنند نیز خوف این را خواهند داشت که ارتباطات آنها برملا شود.
قابل درک است که مسئولین دولتی نگران این هستند که در آینده مدرکی علیه جمهوری اسلامی در سایت ویکی لیکس قرار بگیرد. درست است که باید با احتیاط با این سایت برخورد کرد اما احتیاط بهمعنای رد یا تأیید کلی مطالب سایت نیست. باید در نظر داشت که آمریکا منتظر یا محتاج ویکی لیکس برای هجمه تبلیغاتی علیه ایران نیست.
در عین حال اگر ما خودمان مستقلا این مدارک را بررسی نکنیم و آشنایی کامل با بخشهایی که مرتبط به ایران است نداشته باشیم این خطر وجود دارد که رسانه های مغرض آمریکایی و صهیونیستی با استفاده ابزاری و گزینشی از برخی مطالب و به خصوص بخشهای تحلیلی آن اقدام به اتهام زنی علیه ایران کنند چنانکه در هفته گذشته این اتفاق افتاد و نیویورک تایمز ادعا کرد که بنا بر مدرکی که به توصیه دولت اوباما آن را منتشر نخواهد کرد ایران از کره شمالی موشک وارد کرده است. این ادعا متعاقباً توسط آقای گرت پورتر، خبرنگار خبرگزاری اینتر پرس سرویس، با استناد به اصل مدرک رد شد.
بنابراین دانشگاهها و رسانهها باید این مطالب را خوب بررسی کنند. بهخصوص که، به خاطر گستره تاریخی اسناد از سال 1966 تاکنون، احتمال اینکه اسنادی راجع به مسائل بعد از انتخابات ایران وجود داشته باشد نیز هست. مدارک مربوط به سالهای انقلاب هم می تواند حاوی مطالب مهمی باشد.
بخشی از مدارک که ایجاد حساسیت کرده است مربوط به اظهارات پادشاه عربستان بوده است که آمریکا باید به ایران حمله کند. دستگاه دیپلماسی ما نباید عجله میکرد و اصل مدرک را رد می کرد آنهم در زمانی که تنها یک هزارم مدارک منتشر شده بود. وقتی که ما صورت مسئله را پاک می کنیم، طرف مقابل نیازی نمیبیند که واکنشی نسبت به این اخبار داشته باشد. باید عمل را زیر سؤال می بردیم نه مدرک را. باید گفته میشد که این مسئله تحت بررسی است و ما بعید میدانیم که چنین اظهاراتی توسط کشورهایی که ما با آنها روابط دوستانه داریم صورت گرفته باشد. همچنین باید انگشت اتهام به سوی شیطنتهای آمریکا نشانه میرفت که این مدارک نشانگر آن است که آمریکا مستمرا در پی ایجاد اختلاف میان کشورهای منطقه بوده است.
فرق بین تحلیل و خبر
باید توجه داشت که مدارک موجود را میتوان به دو دسته تقسیم کرد: بخشهای تحلیلی که در آن مقامات و کارشناسان آمریکایی یا خارجی تحلیلی از مسائل ایران و منطقه ارائه میدهند. چنین تحلیلهای مغرضانهای که زیربنای اظهارات مقامات آمریکایی نیز میباشد سندی علیه جمهوری اسلامی نیست. گروه دیگر، مدارکی است که جنبه خبری دارند و پرده از اقدامات آمریکا و اهداف آن ها برمیدارد. نمونههایی که در بالا ارائه شد از این دست مدارک هستند. مثلاً دستوری که خانم کلینتون به دیپلماتهای آمریکایی میدهد برای جمعآوری دیانای برخی از افرادی که با آنها معاشرت داشتهاند، یک خبر است که نشان میدهد آمریکا در عمل ناقض این مسئله است که دیپلماتها نباید جاسوسی کنند. در مجموع، افشای اسناد ویکی لیکس میتواند فرصت مهمی برای جمهوری اسلامی باشد.