کشمکش پنهان در اوراسیا

نویسنده: جندراسینگ
مترجم: علی‌محمد سابقی
واگذارى پایگاه هاى نظامى در قلمرو شوروى سابق آسیاى مرکزى از نظر جغرافیایى منطقه حائلى میان جنوب آسیا، چین وروسیه است.بافروپاشى اتحاد جماهیر شوروى سابق، عصر رقابت هاى شدید میان قدرت هاى بزرگ آغازشد. درحالى که ایالات متحده آمریکا به صورت استراتژیک نیروهاى خودرا درسراسر جاده ابریشم مستقر مى کند، چین و روسیه سیاست هاى خود را هماهنگ مى کنند، منطقه را از سلطه انگلو- آمریکا حفظ کنند.ازاین تحولات هند نیز متأثر شده است.
به دنبال تصمیم دولت قرقیزستان مبنى بر اجازه دادن به نیروهاى آمریکایى براى استفاده ازپایگاه هوایى مناس، ایالات متحده به فاصله چند روز با یادداشت رسمى دولت ازبکستان به سفارت آمریکا درتاشکند مواجه شد که در آن خواسته شده بود، آمریکا در 180روز نیروهاى خود را از پایگاه نظامى کارشى درخان آباد درجنوب ازبکستان خارج سازد.برگزارى مانور مشترک روسیه وچین درماه اوت2005که درادامه ارسال یادداشت رسمى سازمان همکارى هاى شانگهاى در پنجم ژوئیه به آمریکا براى اعلام برنامه وتاریخ دقیق خروج نیروهاى نظامى ازآسیاى مرکزى صورت گرفت، حرکت استراتژیک دیگرى بود که روسیه با همکارى دیگرجمهورى هاى شوروى سابق و با همدستى چین، روى صفحه شطرنج اورآسیا پیاده کرد.
این حرکت درمخالفت با توسعه غرب به رهبرى آمریکا درسرزمین هاى شرقى ومرکزى اوراسیا به وقوع پیوست. در حال حاضر روسیه، سازمان قرارداد امنیت گروهى (CSTO) را ازکشورهاى استقلال یافته همسود(CIS) جدا و به گروهى تبدیل کرده که مى تواند بادرنظر گرفتن برنامه هاى پیشنهادى و پذیرش هند و ایران وپاکستان به عنوان عضو ناظردرآن دراجلاس ماه ژوئیه مسکو، به یک سازمان امنیتى گروهى تکامل یافته تغییرشکل دهد.
آمریکا، براى کنترل فضاهاى استراتژیک، منابع انرژى ومواد اولیه درقرن بیست ویکم، خط لوله انتقال روزانه یک میلیون بشکه نفت باکو ـ جیهان رابراى دورنگه داشتن روسیه وایران از مسیرخط انتقال انرژى به اروپا راه اندازى کرده است.استقرار نیرو درگرجستان وآذربایجان براى حفاظت ازاین خطوط، تهدیدى استراتژیک براى منطقه بویژه براى ایران، همسایه جنوبى آذربایجان که درلیست دشمنان آمریکا قرار دارد، است.
مانور مشترک غیرقابل پیش‌بینى چین و روسیه
چین و روسیه از هجدهم تا بیست وپنجم ماه اوت،2005مانور مشترکى را که قابل پیش بینى نبود، به عنوان پیامى روشن به ایالات متحده ودیگران برگزار کردند.این مانور ازنزدیکى شهر بندرى خاورى ولادى وستوک روسیه آغاز مى شد وتا استان ساحلى شندونگ چین درکناره هاى دریاى زرد ادامه مى یافت.دراین مانور علاوه بر 2000نیروى روسى، هواپیما هاى حمل ونقل 76-II روسى به همراه چتربازان، هواپیماهاى جنگى موشک انداز هوا به دریاى 95M - TU و جت هاى جنگنده سوخو 27پوشش نیروهاى زمینى را به صورت فرضى برعهده داشتند.
دراین تمرینات علاوه بر یورى بالویوسکى، فرمانده نیروهاى مشترک روسى وهمتاى چینى وى لیانگ گوانگ لیه، نمایندگان کشورهاى عضو SCO نیز حضور داشتند.
پایگاه‌هاى آمریکا در آسیاى مرکزى
رهبران قرقیزستان پس از ملاقات با دونالد رامسفلد وزیردفاع آمریکا در 26ژوئیه 2005دربیشکک، متقاعد شدند، ازآنجا که افغانستان همچنان بى ثبات است، ادامه کار پایگاه نظامى مناس براى پشتیبانى ازنیروهاى آمریکایى مستقر دراین کشور موردنیازاست.اسماعیل اسحاق اف وزیردفاع قرقیزستان درمصاحبه مطبوعاتى مشترک با رامسفلدگفت : تازمانى که شرایط افغانستان ایجاب کند، این پایگاه به کارخود ادامه خواهد داد.
این دومین سفر رامسفلد درسال 2005به قرقیزستان بود.ضمن آنکه گزارش شده آمریکا ازسال 1991 که قرقیزستان استقلال یافته تاکنون، 750میلیون دلار به عنوان کمک دراختیار این کشور قرار داده است.
باقى اف نیز که پس از شورش عمومى ماه مارس بر ضد عسگرآقایف رئیس جمهورى برکنار شده، دهم ژوئیه 2005 به عنوان رئیس جمهور قرقیزستان برگزیده شد، یازدهم ژوئیه به خبرنگاران گفت : چون اوضاع افغانستان تغییر کرده، این موضوع دراجلاس سازمان همکارى هاى شانگهاى مطرح شد.وضع این کشور بزودى تثبیت خواهد شد.هم اکنون این کشور رئیس جمهورى منتخب دارد و بزودى پارلمان منتخب آن هم کارخودرا آغاز مى کند. از همین رو ضرورت ادامه کار پایگاه هاى نیروهاى ائتلاف درقرقیزستان مطرح شده است.
آمریکا ادعا مى کند، پایگاه هاى او در قرقیزستان گذرگاه مهمى براى ارائه خدمات انسان دوستانه وتجهیزات نظامى ارسالى به افغانستان هستند، اما واقعیت آن است که این پایگاه ها به عنوان بخشى ازتغییرات دراستراتژى پنتاگون مبنى بر ایجاد پایگاه درنزدیکى مناطق بحران خیز جهان است تا فورى دربحران ها مورد بهره بردارى قرار گیرند. رامسفلد درخلال سفر به بیشکک ودوشنبه، روشن ساخت که آمریکا قصد ندارد درآینده نزدیک پایگاه هاى خود را در آسیاى مرکزى ببندد و حتى یادآور شد، نیروهاى ایالات متحده براساس قراردادها ومنافع دوجانبه دراین پایگاه ها مستقر شده‌اند.
مشکل ازبکستان
اگرچه ایالات متحده انتظار چنین تصمیمى را از سوى ازبک ها داشت، ولى نحوه ارائه یاداشت تخلیه پایگاه K2 بدون ارائه هیچ گونه دلیل، پنتاگون را که در مقابل موضع درستى اتخاذ کرد، متعجب ساخت.
پس ازشورش اندیجان، آمریکا و متحد همیشه آماده اش، انگلیس ازشدت انتقادات خود نسبت به نحوه مقابله ازبکستان بااین درگیرى ها که درآن شورشیان تعداد زیادى ازنیروهاى امنیتى را به قتل رسانده و ساختمان هاى دولتى را اشغال کرده بودند، کاستند. براساس گزارش سازمان حقوق بشر، درعملیات سرکوب این شورش، بیش از 700نفرکشته شدند، البته تاشکند تعداد کشته شدگان را کمتر از 180نفراعلام کرد.
پایگاه K2 به عنوان مرکزى براى انتقال تجهیزات براى شمال افغانستان بویژه مزارشریف، تنهاگذرگاه قابل عبور درزمستان، به شمار مى آید.این پایگاه با باندپروازى طویل خود، همچنین به عنوان محلى براى سوختگیرى هواپیما هاى نظامى است که جایگزین ارزانى براى سوختگیرى هوایى گرانقیمت است.چندماه پیش برایان وایتمن، یکى از سخنگویان پنتاگون، این پایگاه هوایى را «پایگاهى که به صورت غیرقابل انکار براى حمایت از نیروهاى درحال عملیات مهم است» توصیف و اعلام کرد، واشنگتن ازسال 2001تاکنون براى آن 15میلیون دلار به ازبکستان پرداخته است. به هرجهت از زمان آغازشورش در اندیجان درماه مه، بین 2 دولت جنگ روانى به وجود آمده است.
طورى که اسلام کریم اف، رئیس جمهورى ازبکستان مانع پروازهاى شبانه و برخى پروازهاى بارى هواپیما هاى آمریکایى ازاین پایگاه شده و واشنگتن را وادار کرده است عملیات تجسسى وبرخى پروازهاى نقل وانتقال خودرا به پایگاه هوایى بگرام در افغانستان وپایگاه مناس درقرقیزستان منتقل کند.
برخى ازتحلیلگران حادثه اندیجان را آزمایشى مهم براى دولت بوش تلقى کردند که آیا تلاش هاى ضدتروریستى براى آنان بیشتر اولویت دارد یاگسترش دموکراسى. یکى از مقام هاى عالى رتبه که به خاطر حساسیت هاى سیاسى نخواست نامش فاش شود، اعلام کرد: «اصولاً همه ما براین باوریم که اگر بخواهیم از پایگاه ها استفاده کنیم، تنهاراه رسیدن به آن سکوت در مورد دموکراسى وچشم پوشى نسبت به موضوع رانده شدگان است.اگر مى خواستیم مى توانستیم پایگاه را حفظ کنیم.»
البته این یک ادعاى دروغین است که ممکن است تنها آمریکایى هاى مخالف با واقعیات آن را باورکنند. در واقع مقام هاى عالى رتبه ایالات متحده هرکارى که ازدستشان برمى آمد براى تغییر تصمیم رژیم تاشکند براى ادامه حضورنیروهایشان درمنطقه انجام دادند و حتى تلاش کردند ازفعالیت هایى که قصد داشت، قطعنامه اى ازسوى سازمان ملل صادر و به طور رسمى خواستار انجام تحقیقات بین المللى پیرامون قتل عام اندیجان شوند، جلوگیرى کنند.
کریاج مورى، سفیرسا بق انگلیس درتاشکند که به خاطر مخالفت صریحش با نحوه برخورد آمریکا و انگلیس با کریم اف ازکار برکنارشد، مى گوید : واشنگتن تنها تلاش مى کرد عقب نشینى خودرا درپس هاله اى ازگرد وغبار دیر هنگام نقض حقوق بشر درازبکستان پنهان کند، ولى ناگهان باوحشت وهراس متوجه شد، یکى ازمهمترین متحدان مخلص آن ،تبدیل به هراسى عظیم براى آمریکا شده است.
در نهایت اسلام کریم ا ف، درپایان سال گذشته، براى توسعه میدان هاى وسیع گازى ازبکستان، به جاى شرکت هاى آمریکایى، شرکت گازپروم روسى را برگزید. در نتیجه «حیات نقشه انتقال لوله هیدرو کربن آسیاى مرکزى ازطریق افغانستان به دریاى عرب که هدف مقدس ونهایى سیاست آمریکا درآسیاى مرکزى پیش از جنگ افغانستان بود را زیر سؤال برد».
انقلاب‌هاى به اصطلاح آزاد سازى آمریکا درجمهورى هاى سابق شوروى، به کریم اف کمک کرد ، تصمیم خودرا بگیرد. ادوارد شوارد نادزه عصبانى، پس ازبرکنارى کریم اف ازریاست جمهورى گرجستان، باوى ملاقات کرد و درمورد جورج سوروس، سرمایه دارآمریکایى و NGO هاى حمایت شده از سوى غرب، هشدارداد.کریم اف هم بى درنگ فعالیت مؤسسه جامعه آزاد را متوقف ودیگر NGO هارا زیرفشار ومنگنه قرارداد، و رودر روى دمکراسى پیشنهادى آمریکا ایستاد.همین امر موجب شد، را بطه وى با ولادیمیر پوتین ترمیم شود. ازنظر پوتین، کریم اف چهره نامطلوبى بود.
وى پس از استقلال، ایده هاى ملى گرایى ضدروسى را درازبکستان تقویت مى کرد.درچنین شرایطى بود که 80درصد جمعیت روس نژاد ساکن ازبکستان (حدود 2 میلیون نفر) از این کشور رفتند. به هرحال پوتین وکریم اف ایده ها و منافع مشترک زیادى دارند.
ازبکستان نیمى از جمعیت آسیاى مرکزى و موقعیت ژئو استراتژیک وبزرگترین ومجهزترین ارتش منطقه را دارد.ولى قزاقستان درشمال با ریاست جمهورى نظربایف ازنظر اقتصادى خیلى بهتر از کریم اف عمل کرده است.او نه تنها به خاطر داشتن بزرگترین منابع انرژى، بلکه درروابطش بین روسیه وآمریکا تعادل ایجاد کرده وازنظر اقتصادى تا حدودى بازتر عمل کرده وسرمایه هاى غربى بیشترى را جذب کرده است.
دیگر پایگاه‌هاى منطقه
براساس گفته شبکه اورآسیا، وقتى رهبران تاجیک وقرقیز ادامه همکارى هاى استراتژیک با آمریکا را ارزشمند مى دانند، مسائل دیگرى هم وجود دارد که هر 2 کشور روسیه شریک اصلى امنیتى خود بدانند.
پس از این که رامسفلد بیشکک راترک کرد، خبرگزارى ایتارتاس در 26 ژوئیه مصاحبه اى را با «باقى اف» منتشر کرد که در آن اظهار داشته بود: «مسکو همیشه درسیاست خارجى قرقیزستان جایگاه ویژه اى داشته است. قرقیزستان درآینده نیز همکارى هاى استراتژیک خود با این کشور را توسعه خواهد داد. ما فکر مى کنیم حضور روسیه درآسیاى مرکزى تضمینى براى امنیت وثبات منطقه است.تروریسم بین الملل، بنیاد گرایى اسلامى، تجارت غیرقانونى موادمخدر وسلاح، جرایم سازمان یا فته و انواع تخلفات دیگر همگى ضرورت همکارى هاى نزدیکتر و عملیات مشترک مبتنى بر اعتماد کامل را مى‌طلبد.»
درهمین حال روابط استراتژیک واقتصادى تاجیکستان درچندسال گذشته باروسیه توسعه پیداکرده است.درخلال بازدید ماه اکتبرسال 2004پوتین ازتاجیکستان، روسیه توا فق کرد 350میلیون دلار بدهى تاجیکستان درقبال کسب مجوز نصب رادار اکتشا فى روسیه درمنطقه نورک، بخشیده شود.شرکت هاى روسى نیز قراردادهایى امضا کردند که براساس آن صدها میلیون دلار درساختار طرح هاى صنعتى تاجیکستان سرمایه گذارى کنند.دوشنبه هم استقرار پایگاه نظامیان روسیه را پس از این ملاقات دائمى کرد.
روسیه درباره بازدید رامسفلد از بیشکک ودوشنبه سکوت اختیارکرد، ولى برخى مطبوعات روسیه ادعا کردند، آمریکا تعهد کرده درقبال ادامه استفاده از پایگاه هوایى مناس 200میلیون دلار کمک اقتصادى دراختیار قرقیزستان بگذارد که البته این موضوع ازسوى مسئولان قرقیزستان تکذیب شد.به هرحال ناظران سیاسى عقیده دارند، مسکو براى زیر سؤال بردن موقعیت آمریکا در آسیاى مرکزى به استفاده از سازمان هاى چند جانبه منطقه اى ازجمله سازمان همکارى هاى شانگهاى و CSTO ادامه خواهد داد.
ژنرال عبدالرحیم وردک، وزیر دفاع افغانستان نیز درماه آوریل اظهارداشت که گفت و گو براى استقراردائمى نیروهاى آمریکایى دراین کشورادامه دارد.این گفت وگوها شامل ایجاد پایگاه هوایى دائمى واستقرار تسلیحات نظامى که بتواند درجریان بحران ها فورى مورد استفاده نیروها قرار گیرند نیز مى شود.وردک تلاش کرد به کشورهاى همسایه درمورد شرایط حضور بلند مدت نیروهاى آمریکایى بدین گونه تضمین دهدکه هرگونه قرارداد با واشنگتن بادرنظرگرفتن امنیت قدرت هاى منطقه امضا خواهدشد.
درخواست سازمان همکارى‌هاى شانگهاى
به احتمال زیاد درخواست خروج آمریکا از پایگاه هاى نظامى آسیاى مرکزى، درخلال ملاقات پوتین و هوجین تائو دراجلاسى که از30ژوئن تا سوم ژوئیه، پیش ازبرگزارى اجلاس سازمان همکارى هاى شانگهاى برگزار شد، اتخاذ گردید. در بیانیه مشترکى که دوم ژوئیه به وسیله چین و روسیه با عنوان «نظم جهانى درقرن بیست ویکم» منتشر شد، نسبت به یکجا نبه گرایى در روابط بین الملل هشدارداده شده و نقش بزرگترى براى سازمان ملل وثبات درجزیره کره درخواست شد. هوجین تائو پس از مذاکره باپوتین به خبرنگاران گفت: ما برمواضع مشترک خودپیرامون مسائل کلیدى همچون مسأله تایوان وچچن که مربوط به مسائل حیاتى ماست، تأکید کردیم.
ممکن است روسیه نگران گسترش نفوذ و ورودچین به آسیاى مرکزى و چین هم به دنبال تضعیف کنترل روسیه برکشورهاى منطقه ازطریق تقویت ارتباطات اقتصادى خود با آنان باشد، ولى بادرنظر گرفتن آنچه آمریکادرمنطقه به دنبال آن است، آنها وادار به نزدیک شدن به یکدیگرشده اند.
یکى ازدستاورد هاى اجلاس سازمان همکارى هاى شانگهاى، پذیرش ایران، هند وپاکستان به عنوان عضو ناظر دراین سازمان است.هند با تروریسمى که ازسوى پاکستان به این کشورگسیل مى شود، رو به روست و مانند دیگر اعضا علاقه مند بود، به عضویت این سازمان درآید ولى این تقاضا با مخالفت چین روبه رو شد.پکن درنظرداشت پاکستان هم به عضویت درآید.
همکارى‌هاى چین و روسیه
پس از شکل گیرى « روابط استراتژیک » تبادل تجارى بین روسیه وچین درسال 2004به 2/21 میلیارد دلار رسید که درسال 2005، 20درصد افزایش داشت و احتمال مى رود تاسال 2020بالغ بر 60تا 80میلیارد دلار شود. درسال 2005میزان واردات نفت چین از روسیه 50درصد افزایش یافته و به 70میلیون بشکه رسید. کمپانى هاى چینى به دنبال سرمایه گذارى هاى کلان در بخش انرژى روسیه هستند.شرکت « رزنفت» روسى که اصلى ترین شرکت دولتى روسیه درزمینه صدورنفت به چین است، موفق شده بیش از 6 میلیارد دلار ازچین وام دریافت کند.
به نظر مى رسد توجه اصلى چین به تأمین انرژى ازمنطقه سیبرى است که نیمى ازتمام منابع نفتى مورد تأیید قرار گرفته اتحاد جماهیر شوروى سابق و 70درصد منبع زغال سنگ را درخود جاى داده است.چین اصلى ترین مشترى 140شرکت بزرگ از 200شرکت فعال درصنایع تسلیحاتى سیبرى است.
چین همچنین با ازبکستان در زمینه توسعه منابع گازى در دره فرغانه همکارى ودرتاجیکستان وقرقیزستان در طرح هاى هیدروالکتریک سرمایه گذارى کرده است.این کشور بشدت به بازارهاى آسیاى مرکزى براى فروش تولیدات خود علاقه مند است.آسیاى مرکزى بى ثبات، مجرایى براى ناآرامى سین کیانگ سرکش خواهد شد. لذا پکن بیش از هر عضو دیگر براى توسعه قلمروى سازمان همکارى هاى شانگهاى منابع و انرژى سرمایه گذارى کرده است.
حضور آمریکا درآسیاى مرکزى، چالش وخطرى براى انرژى، امنیت وثبات چین است که درحال انعقاد قرارداد ا نرژى نه تنها با ایران، بلکه با آفریقا و آمریکاى لاتین که حیات خلوت شرکت هاى نفتى آمریکا به حساب مى آید، است.این کشور درسال 2001حتى تلاش ناموفقى براى خرید غول نفتى آمریکا «UNOCAL» براى انتقال انرژى ازآسیاى مرکزى به دریاى عرب کرد.
سازمان قرارداد امنیت جمعى براى مقابله با تجاوز و دخالت
براساس اطلاعیه منتشره در روزنامه نووستى مسکو، سازمان «CSTO» متن پروتکلى را تهیه کرده که طبق آن این سازمان درمواقع اضطرارى به کشورهاى عضو کمک هاى تسلیحاتى ونظامى کند.کشورهاى ارمنستان، روسیه سفید، قزاقستان، قرقیزستان، روسیه وتاجیکستان عضو این سازمان هستند.
نیکلاى بوردیوجا، دبیرکل CSTO توضیح دادکه این پروتکل درمواقعى همچون آماده شدن براى تجاوز واقعى، توطئه براى حملات تروریستى بین المللى وتهدید امنیت و یکپارچگى و یا منازعات سرزمینى با یک یا چندعضو به مورد اجرا گذاشته خواهدشد.این پروتکل همچنین در مواقع حساس ودرگیرى هاى داخلى بین اعضاى سازمان، وارد عمل مى شود.
پیش از نشست روسیه وچین در دوم ژوئیه ،2005مسکو میزبان اجلاسى متشکل از رؤساى( CSTO) (که همگى عضو کشورهاى مستقل مشترک المنافع هستند ) بودکه در ارتباط با نشست وزراى خارجه، دفاع و رؤساى شوراى امنیت کشورهاى CSTO برگزار شد. در این نشست چارچوبى درباره توسعه CSTO در 2 مرحله تا سال 2010تصویب کردند که برنامه اى براى به روز کردن استقرار سریع دسته جمعى نیروها در آسیاى مرکزى و ایجاد کمیسیون داخلى براى رسیدگى به نحوه خدمات رسانى و ارائه تجهیزات نظامى به قیمت هاى ترجیحى بود.
اجلاس به دنبال اجراى به اصطلاح آزاد سازى «انقلاب لاله اى» در قرقیزستان و شورش شکست خورده در اندیجان ازبکستان، تصمیم گرفت سیستم دفاع هوایى CIS ( که به صورت اسمى شامل 10کشورمى شود) ازسیستم دفاع دسته جمعىCSTO که فقط شامل 6 کشور مى شود را از هم جدا کند.در حالى که سیستم دفاع دسته جمعى به نیروهاى هرکشورى اجازه مى دهدکه با فرماندهى ملى و با تمرینات مشترکى که ازسوى روسیه هماهنگ مى شود و فضاى هرکشورى به صورت مجزا و مستقل باقى مى ما ند، عمل کند.
در سیستم پیشنهادى جدید، همه نیروها با برنامه ریزى واحدى زیر نظر فرماندهى روسیه قرار مى گیرند.این سیستم همچنین فضاى همه کشورها را دراختیار مى گیرد. مسئولان روسى در این مورد توضیح دادند که برخى از کشورهاى عضو مشتاق پیوستن به ناتو هستند.
رهبران و مسئولان روسیه ازجمله پوتین، ائتلاف به رهبرى آمریکا در افغانستان را به خاطر ناکارآمدى درسرکوب (پایگاه هاى آموزشى تروریستى ازجمله آنهاست که از سوى نیروهاى امنیتى کشورمشخصى حمایت مى شوند) و همچنین گسترش صدور مواد مخدر افغانى به روسیه و اروپا مورد نکوهش قرار دادند. گفته مى شود CSTO اعلام آمادگى کرده بود، با افغان ها براى تشکیل گروه عملیاتى با فرماندهى واحد براى مبارزه با قاچاق مواد مخدر، همکارى کنند.
به هرحال ژنرال مختارآلتین بایف، وزیر دفاع قزاقستان، با ابتکار روسیه درباره ایجاد یک نیروى آماده رسمى در چارچوب CSTO درآسیاى مرکزى مخالفت کرده و به خبرنگاران گفت : ایجاد یک نیروى پر زحمت وپر هزینه براى استقرار دائمى ضرورت ندارد. بنابراین تصمیم گیرى پیرامون این موضوع به اجلاس بعدى موکول شد. اختلافات پیرامون بودجه و هزینه هاى اداره CSTO ، فرماندهى وکنترل سیستم ها وچگونگى استقرار نیروهاى واکنش سریع؛ هنوز به صورت کامل برطرف نشده است.
کوچاریان، رئیس جمهورى ارمنستان نیز (که باروسیه بر ضد آذربایجان طرفدار آمریکا، متحدشده) به صراحت اعلام کرد: «در زمینه سازمان CSTO ما با هم اختلافى نداریم؛ ولى براى به دست آوردن نتایج با هم درستیزیم.» این درحالى است که الکساندر لوکاشنکف، رئیس جمهورى روسیه سفید که به موى دماغ جدید غرب درمنطقه معروف شده، از CSTO به عنوان موازنه قوا در مقابل «دیکتاتورى تک قطبى ابرقدرت واحد جهانى» ستایش کرد.
ارتش روسیه هم اکنون براى نخستین بار درحال تدارک اجراى مانورمشترک درسطح فرماند هى ونیرو درمنطقه غرب وجنوب غرب کشورهاى عضو CSTO یعنى روسیه سفید وارمنستان درسال 2006است. بتازگى پوتین هم ریاست شوراى امنیت جمعى (بالاترین مسئولیت سیاسى CSTO) را از نظربایف قزاقستان تحویل گرفت.
حوزه دریاى خزر
اهداف مورد نظر آمریکا ازایجاد پایگاه درمنطقه این بود که مانع جریان مواد مخدر، مواد هسته اى و نقل وانتقال غیر قانونى سلاح از مرزها شود. ولى حوزه دریاى خزر ازنظر منابع انرژى هم غنى است.این مسأله موجب شد آمریکا متهم شود که در واقع به دنبال نفت منطقه است. این کشور با یک تیر 2 نشان مى زند، مبارزه با تروریسم و در عین حال به دست آوردن انرژى.
درآذربایجان، الهام على اف پسر حیدرعلى‌اف (پدرملت آذرى) که عضو پولیت بورو و رئیس سابق KGB درمسکو بود، دریک انتخابات پر درد سر درسال 2005اجازه یافت جانشین پدرش شود و چنانچه نتواند نقشه هاى آمریکا درمنطقه را براى تضمین امنیت ونقل و انتقال نفت و هماهنگى با اهداف کاخ سفید براى حمله یا نا امن کردن ایران ازطریق آذربایجان را عملى کند، برکنارشود.
آسیاى مرکزى، تاسال آینده به صورت کامل و به طور مستقیم با بازار انرژى غرب مرتبط خواهد شد، چون عملیات انتقال هر 2 خط لوله گاز ونفت دریاى خزر به ترکیه از این منطقه آغاز به کار خواهد کرد. این سرمایه هاى استراتژیک کلیدى «کریدور انتقال انرژى شرق به غرب» ازمسیر ترکیه، آذربایجان وگرجستان عبور مى کند و نفت قزاقستان هم ازاین طریق منتقل خواهد شد.
آمریکا، استقرار نیروهاى نظامى خود در آذربایجان را انکار، ولى تصدیق مى کند، براى حضور آینده آنان درمنطقه، این کشور نقش حیاتى دارد. سایت اینترنتى Stratfort درماه آوریل 2005گزارش داد، درحال حاضر تعدادى هواپیماى جنگى و نیرو و تسلیحات در این کشورمستقرشده وبزودى نیرو وهواپیماى بیشترى به این کشور منتقل خواهد شد. این گزارش ادعاکرد منابع دولت آذربایجان هم تأیید کردند بین باکو و واشنگتن قراردادى پیرامون استقرار نیروهاى متحرک در ملاقات دونالد رامسفلد و آرتور رئیس زاده نخست وزیر و صفر ابیف، وزیردفاع به نمایندگى از الهام على اف که درآن تاریخ درخارج از کشوربه سر مى برد، درفرودگاه باکو به امضا رسید.
جان کلستن، معاون دبیر کل ناتو بتازگى درباره برنامه ریزى دفاعى و عملیاتى، از باکو دیدار کرد وگزارش داد: «بزودى گزارش ویژه اى که خطوط اصلى همکارى بین متحدان وآذربایجان را مشخص مى کند، ارائه خواهدشد» انتظار مى رود آذربایجان درسال 2006براى عضویت درناتو آماده شود. به نظر مى رسد تنها موضوع اختلافى حساس موجود در این زمینه، مسأله ناگورنوقره باغ آذربایجان باشد که درحال حاضر درکنترل ارمنستان است.
گرجستان هم به عنوان پاداش 64میلیون دلار به عنوان بخشى از 2 سال مأموریت آموزش و تجهیز دریافت کرد که در آن نیروهاى ویژه آمریکا، 2000هزار نفر از نیروهاى ضد تروریستى گرجى که منطقه پانکى سى جرج، محل اختفاى شورشیان چچن و القاعده است را حفاظت مى کنند، آموزش دهند.به راحتى این کمک ها ازمیزان درآمد کارگران گرجى خارج ازکشور و گردشگرى آن بیشتراست.شرکت سازنده پادگان ها و دیگر تأسیسات مورد نیاز نیروهاى آموزش دهنده آمریکا درمنطقه، یک شرکت وا بسته به صنایع هالیبورتون است که متعلق به دیک چنى معاون رئیس جمهورى آمریکا است که تأسیسات زیادى در منطقه و عراق در دست ساخت دارد.
برخى ازاین تأسیسات کاملاً پیشرفته هستند. از جمله تأسیساتى که درآذربایجان، اوکراین، گرجستان و مولداوى که همگى عضو سازمان گوام (Guam) که درسال 1996به وجود آمد و شبیه سازمان نیروهاى رسمى دراروپاست، درحال ساخت هستند.
کشورهاى عضو گوام، براى هماهنگى سیاست هاى دفاعى و منابع دیپلماتیک براى ایستادگى در برا بر روسیه تشکیل شده اند، ولى همه آنها غیر از آذربایجان به نفت روسیه و یا لوله هاى نفتى که از خاک این کشور عبور مى کنند وابسته هستند، که به روسیه امکان مى دهد، در مواقع لزوم از تاکتیک توقف عرضه نفت یا تغییر مسیر انتقال آن براى کنترل سیاست هاى داخلى و خارجى این کشورها استفاده کند. دولت بوش درماه مارس 2003موفق نشد ترکیه متحد خود را متقاعد کند، اجازه دهد نیروهاى آمریکایى درجنوب شرقى این کشور جبهه جدیدى علیه عراق بگشایند.
به روز کردن آمادگى جهانى آمریکا
آمریکادرحال حاضر، به عنوان بخشى از سازماندهى مجدد پایگاه هاى نظامى خود در ما وراى اروپا وشرق دور، به دنبال اتحاد با کشورهایى ازجنوب شرق آسیا تا شاخ آفریقاست، که بتواند دسترسى سریع این کشور به دورافتاده ترین مناطق جهان را تسهیل کند. رابرت ورک، تحلیلگر مرکز استراتژیک و برآورد بود جه آمریکا مى گوید: ما مى خواهیم دراین جنگ جهانى علیه نیروهاى نامنظم، درمناطق مختلفى غیر ازمحل هایى که درگذشته با آنان درگیر بودیم، بجنگیم و دراین مناطق متحدان قابل اعتماد دربلند مدت نداریم.
تغییر ودگرگونى، بخشى از بازنگرى در وضع جهانى پنتاگون است، در این بازنگرى، پایگاه هاى خارج به همان میزان اهمیت دارند که پایگا ههاى داخلى ونزدیک دارند. پنتاگون معتقد است شبکه پایگاه هاى داخلى وخارجى موجود، میراث برجاى مانده ازدوران جنگ سرد است که نیازبه سازماندهى مجدد دارد تا بتواند براى مواجهه بانیازهاى پیش بینى نشده، ا نعطاف داشته باشد.
ریان هنرى، معاون سیاسى پنتاگون درسخنرانى سالانه خود گفت : ما دردوران جنگ سرد، نیروهاى مستقر پیشرو درجنگ، درنزدیکى هاى پایگاه هاى خود داشتیم، امروزه نمى توا نیم پیش بینى کنیم که نیروهاى ما در کجا؟ چه وقت؟ و در چه شرایطى براى جنگیدن فرا خوانده خواهند شد.چارلزپنا تحلیلگر دفاعى مؤسسه کاتو یکى از مؤسسات بنیادى محافظه کاران آمریکایى مى گوید : سازماندهى مجدد نوعى بازسازى دکور است.
ورود نیروهاى آمریکایى به دروازه روسیه وچین پس از واقعه یازدهم سپتامبر، این کشورها را با نگرانى هاى زیادى مواجه کرد، ولى هیچ کدام به صورت جدى بابرپایى پایگاه هاى آمریکایى در ازبکستان و قرقیزستان مخالفتى نکردند. ولى به محض این که مشخص شد، کاخ سفید به منظور کنترل نفت عراق براى اشغال این کشور برنامه ریزى کرده، ایجاد پایگاه درآسیاى مرکزى نیز بخشى از نقشه دولت جمهوریخواهان براى به دست آوردن نفت و دیگر منابع آسیاى مرکزى به حساب آمد.
هم اکنون به طور کامل روشن شده که «مبارزه با تروریسم» که از افغانستان آغازشده از سوى واشنگتن طراحى شد تا نیروهاى خودرا براى فتح مناطق استراتژیک آن گونه که به عنوان طرح قرن جدید آمریکا (PNAC) مطرح شده، دراین منطقه مستقرکند.
ایده کنترل منابع نفت وگاز و تروریسم آسیاى مرکزى، ابتدا دردهه 1970به وسیله برژینسکى مطرح وتبلیغ شد که بعدها وى درکتاب خود با عنوان «صفحه بزرگ شطرنج» از این ایده دفاع کرد. ولى پس از مشاهده مصیبت هاى اشغال عرا ق، سازجدیدى را دراین باره کوک کرده است.