به رغم آنکه اوباما معتقد است دولت آمریکا از بحران اقتصادی با موفقیت خارج خواهد شد، اما شواهد اخیر به خصوص در رابطه با وضعیت بیکاری این کشور و روند کند احیای اقتصادی آن نشان میدهد که دموکراتها در انتخابات میاندورهای سال جاری چشمانداز خوبی پیش رو نخواهند داشت. به نظر میرسد در حالی که مشکلات سیاسی و اقتصادی دولت اوباما هر روز دامنه گستردهتری مییابد، دموکراتها در انتخابات دوم نوامبر (11 آبان) نمیتوانند از اکثریت خود در مجلس نمایندگان حفاظت کنند. شرایط دولت اوباما به حدی بد است که حتی خود نمایندگان و اعضای حزب دموکرات نیز به اوضاع نه چندان مناسب این حزب اذعان میکنند. بیتوجهی دموکراتها به شعارهای انتخاباتی در کنار اوضاع بد اقتصادی و به ویژه بیکاریهای گسترده و تشدید بحران مصادره خانههای مردم باعث شده تا جمهوریخواهان که تنها 22 ماه قبل با رأی قاطع آمریکاییها کنار گذاشته شدند، جان تازهای بگیرند. خبر بدتر برای دموکراتها این است که عموم طیفهایی که سالها به طور سنتی مدافع دموکراتها بودند، اکنون به سمت جمهوریخواهان روی آوردهاند. سیاهپوستان، اسپانیایی تبارها، کارگران و دانشجویان از این جمله هستند.
به همین سبب نیز در حالی که نزدیک به دو هفته تا انتخابات میاندورهای مجلس آمریکا باقی مانده، باراک اوباما به آخرین تلاشهای خود برای حفظ اکثریت کرسیهای مجلس آمریکا برای حزب دموکرات شدت بخشیده است. در این راستا اوباما با سفرهای مداوم به سراسر آمریکا، دست به دامان آخرین حربههای انتخاباتی برای جلب نظر رأیدهندگانی شده است که او و حزب دموکرات را مقصر بدترین بحران اقتصادی این کشور از دهه 1930 تاکنون میدانند. با این حال به نظر میرسد وضعیت نابسامان اقتصادی آمریکا هرگونه تلاش اوباما در جمعآوری آرا را محکوم به شکست کند و به احتمال قریب به یقین، تلاشهای وی در واپسین لحظات باقیمانده نیز بیثمر شوند.
نظرسنجیها و گمانهزنیها
نتایج نظرسنجی جدیدی که کمتر از دو هفته به برگزاری انتخابات میاندوره کنگره آمریکا توسط مرکز نظرسنجی خبرگزاری آسوشیتدپرس برگزار شده است، از اخباری ناامیدکننده برای رئیسجمهور این کشور حکایت دارد. براساس این نظرسنجی باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا، دست کم یک چهارم از حامیان خود را که در رقابتهای انتخاباتی سال 2008 از وی حمایت کرده بودند، از دست داده است. این تعداد یا به جمهوریخواهان ملحق شدهاند یا در نظر دارند که علیه حزب وی در رأیگیری دوم نوامبر شرکت کنند. این نظرسنجی نشان میدهد که کارگران سفید از اوباما و حزب دموکرات ناامید شده و به جمهوریخواهان روی آوردهاند؛ به گونهای که اکنون نسبت هواداران جمهوریخواه در این طیف 56 به 36 است. همچنین آمار موجود نشان میدهد که همزمان با پیروزی اوباما در انتخابات ریاست جمهوری این کشور در سال 2008، فاصله میان طرفداران دو حزب از 11 درصد تجاوز نمیکرد و در سال 2006 نیز که دموکراتها توانستند در به دست آوردن اکثریت سنا و مجلس نمایندگان آمریکا به پیروزی برسند، این فاصله چیزی در حدود 9 درصد اعلام شد. این در حالی است که در حال حاضر 22 درصد فاصله میان طرفداران دو حزب، عاملی مؤثر در پیروزی احتمالی جمهوریخواهان برای به دست آوردن اکثریت در مجلس نمایندگان این کشور محسوب میشود.
از سوی دیگر براساس آخرین آمار مؤسسه راسموسن، پیشبینی میشود که 48 درصد از رأیدهندگان به نمایندگان جمهوریخواه و 39 درصد به نمایندگان حزب دموکرات رأی دهند. این مؤسسه همچنین پیشبینی کرده که حزب دموکرات پس از انتخابات قادر به حفظ 48 کرسی از مجلس سنای آمریکا باشد. در حالی که نمایندگان جمهوریخواه 46 کرسی به دست خواهند آورد. ضمن اینکه شش ایالت کالیفرنیا، کلورادو، ایلینویز، نوادا، واشنگتن و ویرجینیای غربی، هنوز در وضعیت نامشخصی از لحاظ آرا قرار دارند.
بر این اساس انتظار میرود حزب دموکرات در انتخابات ماه نوامبر، اختلاف 82 کرسی کنونی را از دست داده و با 20 تا 25 کرسی کمتر، پشت سر حزب جمهوریخواه قرار گیرد. با توجه به گرایش رأیدهندگان آمریکایی در 50 ایالت آمریکا، تعداد 168 کرسی در حوزههای شناخته شده انتخاباتی قطعاً در اختیار جمهوریخواهان و به همین تعداد کرسی قطعاً در اختیار نامزدهای حزب دموکرات قرار خواهد گرفت. تعداد 100 کرسی باقی مانده متعلق به حوزههایی است که دو طرف تلاش میکنند در آنها حائز اکثریت بشوند. شایان ذکر است که مجلس نمایندگان آمریکا دارای 435 کرسی است. در انتخابات سال 2006 حزب دموکرات اکثریت را در مجلس سفلی به دست آورد. در حال حاضر حزب دموکرات در مجلس نمایندگان دارای 257 کرسی و حزب جمهوریخواه دارای 178 کرسی است.
از سوی دیگر در مجلس سنا، حزب دموکرات نسبت به حزب جمهوریخواه از موقعیت بهتری برخوردار است. سنای آمریکا دارای یکصد کرسی است. در حال حاضر 59 کرسی سنا (57 کرسی و حمایت دو کرسی مستقل) در اختیار حزب دموکرات و تنها 41 کرسی در اختیار حزب جمهوریخواه قرار دارد. برخلاف انتخابات کنگره که هر چهار سال در میاندوره ریاست جمهوری برگزار میشود، انتخابات سنا میاندوره ریاست جمهوری و هر دو سال یکبار برای دست یافتن به حدود 34 کرسی سنا برگزار میشود. در انتخابات دوم نوامبر آینده برای تعیین سناتورهای 37 ایالت و دو منطقه وابسته، اخذ رأی به عمل خواهد آمد. از مجموع 39 کرسی که باید در آنها انتخابات صورت گیرد، در حال حاضر 20 کرسی متعلق به حزب دموکرات و 19 کرسی متعلق به حزب جمهوریخواه است. با وجود اکثریت بزرگ کنونی دموکراتها در سنا و برگزاری انتخابات تنها برای 39 کرسی از 100 کرسی آن، حتی از دست دادن اکثریت دموکراتها در سنا نیز چندان دور از انتظار نخواهد بود. فرمانداران ایالتهای آمریکا در عمل رؤسای دولتهای محلی در آن کشور محسوب میروند. از 50 فرماندار کنونی آمریکا، 26 فرماندار از حزب دموکرات، 23 فرماندار منسوب به حزب جمهوریخواه هستند و یک فرماندار مستقل است. در انتخابات ماه نوامبر برای تعیین فرمانداران 39 ایالت اخذ رأی خواهد شد. از این تعداد 20 ایالت در اختیار دموکراتها و 19 ایالت در اختیار جمهوریخواهان است.
جنبش چای و جمهوریخواهان
چشمانداز سیاسی آمریکا اکنون در حال کاستن از امتیازات حزب دموکرات است؛ زیرا باعث نارضایتی رأیدهندگان این کشور شرایط اقتصادی و راهبرد کلی آن شده است. با این حال به نظر میرسد تنها حامیان دموکراتها نیستند که تمایل خود را به شرکت در انتخابات یا رأی دادن به رهبران سیاسی این حزب از دست دادهاند؛ چنانکه مطابق با نظرسنجیها، حتی حامیان جمهوریخواهان در رقابتهای انتخاباتی سال 2008 نیز اعلام کردند که هیچ تمایلی به حمایت از جمهوریخواهان ندارند یا در خصوص موضوع شرکت در انتخابات آتی این کشور هنوز تصمیم قطعی نگرفتهاند. این نتایج نشان میدهد که مردم آمریکا به هیچ عنوان از شرایط موجود حاکم بر این کشور رضایت ندارند و بیشتر مایلند تا این اوضاع تغییر کند و شاید حزب سومی روی کار آید. به خصوص که اکثر نظرسنجیهای پیشین نشان داده بود که مردم آمریکا معتقدند نه جمهوریخواهان و نه دموکراتها صلاحیت اداره کنگره را ندارند.
توسعه نارضایتی رأیدهندگان از سیاستهای جاری دولت و قوه مقننه که هردو در کنترل حزب دموکرات است، طی یکسال گذشته به شکل گرفتن جنبشی انجامیده که از آن به عنوان «جنبش چای» نام برده میشود. اکثریت طرفداران جنبش چای را به صورت مشخص سفیدپوستان مسیحی تشکیل میدهند و میانگین سنی آنها از 55 سال بیشتر است. این گروه بازگرداندن ارزشهای سنتی را به جامعه وعده میدهند و از جمله با سرمایهگذاری در تحقیقات سلولی و بازسازی آزمایشگاهی موجودات زنده مخالفت میورزند. ظهور این گروه در آمریکا، حزب جمهوریخواه را که تا چند ماه پیش به شکست حزب دموکرات در کنگره امیدوار بود، تا حدود زیادی نگران ساخته است. نگرانی عمده رهبران حزب جمهوریخواه، تقسیم شدن آرای حزب و ضعیف شدن در مقابل حزب دموکرات است. علاوه بر این به نظر میرسد سیاستهای اقتصادی نیز به صورت عامل تعیینکنندهای در انتخابات آتی درآمدهاند. چنانکه این سیاستها در بسیاری از حوزهها حتی شخصیت فردی نامزدها را پشت سر نهاده است. در حال حاضر به دلیل کاهش روند رشد اقتصادی (1/7 درصد) در آمریکا و بالا ماندن نرخ بیکاری (حدود 9/7 درصد) و در نتیجه ادامه رکود اقتصادی، بسیاری از مردم دلبستگی خود را نسبت به سیاستهای اقتصادی اوباما از دست دادهاند. حتی قانون بیمههای اجتماعی نیز که سال گذشته با جنجال فراوان از تصویب کنگره گذشت، اینک تنها از حمایت 50 درصد مردم آمریکا برخوردار است. همچنین در حال حاضر دولت اوباما دارای 1/3 تریلیون دلار بدهکاری است. با این وجود سرمایهگذاری نجومی دولت برای بازگرداندن رشد اقتصادی و افزایش اشتغال هنوز به نتیجه دلخواه نرسیده است. تمام اینها در شرایطی است که ظاهراً دو جنگ عراق و افغانستان که تاکنون بیش از یک تریلیون دلار هزینه داشته، جان بیش از پنج هزار سرباز آمریکایی را گرفته و چالش تعامل با خشم اسلامی ناشی از این جنگها را لاینحل گذارده است، هیچ جایگاهی در مبارزات انتخاباتی نامزدهای انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا ندارد. در واقع اولویت نخست همه موضوعات قابل طرح در مبارزات انتخاباتی، فقط مسائل اقتصادی و معضلاتی مانند اشتغال و میزان مالیاتهاست.
در نتیجه، رشد حمایت افکار عمومی آمریکا از جنبش چای و حزب جمهوریخواه، عملاً نتیجه نارضایتی مردم از عملکرد اقتصادی دولت اوباما طی دو سال گذشته است. به عبارت دیگر در شرایطی که محبوبیت اوباما به علت رکود اقتصادی به شدت پایین آمده است، مردم آمریکا به نشانه اعتراض، به جبهه مخالف او در انتخابات میاندورهای آمریکا رأی میدهند. بنابراین بحران اقتصاد آمریکا به عنوان مشکل دولت اوباما تلقی شده و نتیجه نظرسنجیهای آرای مردم این کشور بیش از انتخابات همین موضوع را اثبات میکند. چنانکه در پاسخ به سؤال مطرح در نظرسنجی مؤسسه گالوپ درخصوص مهمترین مسئله پیش روی آمریکا، 33 درصد از شرکتکنندگان به وضعیت اقتصادی و 28 درصد از آنان به بیکاری اشاره کردهاند. بر همین اساس، نارضایتی از عملکرد دولت 11 درصد، مشکل کسری بودجه 7 درصد و مشکلات درمانی شش درصد از نگرانیهای مردم را در این نظرسنجی به خود اختصاص داده که همه مرتبط با سیاستهای کنونی دولت اوباما بوده است.
وضعیت نامناسب اقتصادی آمریکا در شرایطی ادامه پیدا میکند که مؤسسهای مستقل موسوم به «مرکز سیاستهای پاسخگو» که درباره نفوذ پول در عرصه سیاسی آمریکا تحقیق میکند، هزینه احتمالی فرآیند انتخابات میان دورهای کنگره را دست کم حدود 3/4 میلیارد دلار تخمین زده که اگر با رقم 2/9 میلیارد دلار سال 2006 مقایسه شود، از رشد قابل توجهی برخوردار است. بنابر اعلام مرکز سیاستهای پاسخگو، نامزدهای دموکرات مجلس نمایندگان و سنا در مجموع به ترتیب 362 میلیون و 229 میلیون دلار گرد آوردهاند و این در حالی است که کمکهای واریز شده برای نامزدهای جمهوریخواه این دو مجلس به ترتیب 365 میلیون و 239 میلیون دلار بوده است. نکته جالب توجه این است که جمهوریخواهان در این دوره از انتخابات، از منابع مالی قابل توجهی برخوردارند که در مجموع به 50 میلیون دلار میرسد و با این حساب 16 میلیون دلار از رقبای دموکرات خود در مجلس سنا جلوتر هستند. شاید به همین دلیل باشد که اوباما حزب رقیب را متهم کرده که از کشورهای خارج برای پیروزی در انتخابات، پول گرفته است.
دموکراتهای قربانی
به نظر میرسد چنانچه دموکراتها در انتخابات آتی حائز اکثریت آرا نشوند، نانسی پلوسی، رئیس مجلس نمایندگان و حامی قدرتمند اوباما نخستین قربانی بزرگ انتخابات خواهد بود. زیرا در صورت از دست دادن اکثریت، خانم پلوسی از ریاست مجلس کنار گذاشته شده و جای او را جان بوهنر، رهبر کنونی اقلیت از حزب جمهوریخواه خواهد گرفت. پلوسی 70 ساله اولین زنی در تاریخ آمریکا محسوب میشود که به عنوان رئیس مجلس نمایندگان انتخاب شده است. او در مقام رهبری مجلس، از خود چهره قدرتمندی را به نمایش گذاشت و در پیشبرد و تصویب قانون بیمههای اجتماعی آمریکا که مورد علاقه خاص اوباما بود، نقش بسیار مؤثری ایفا کرد.
ظاهراً دومین قربانی بزرگ دموکراتها، «هری رید» رهبر کنونی مجلس سنا از ایالت نوادا است. زیرا هری رید که از همکاران و حامیان بسیار نزدیک اوباما به شمار میرود، ممکن است در انتخابات آینده از نامزد حزب جمهوریخواه شکست خورده و از راه یافتن به سنا محروم بماند.
سرانجام به نظر میرسد سومین و البته مهمترین قربانی دموکراتها خود باراک اوباما باشد. زیرا در صورت شکست قابل انتظار حزب دموکرات در انتخابات ماه نوامبر، بیتردید دولت اوباما ضعیفتر از امروز خواهد شد و از دست دادن حمایت کنگره تصویب لوایح دولت را در قوه مقننه با مشکلات زیادی رو به رو خواهد ساخت. در شرایطی که سیاست خارجی دولت آمریکا تاکنون پیروزی مشخصی را به جز توافق با روسیه برای کاهش تعداد سلاحهای هستهای به ثبت نرسانده، بنابراین ادامه شرایط جاری اقتصادی و از دست رفتن اکثریت در کنگره میتواند وضعیت تجدید انتخاب اوباما را برای دور دوم بسیار دشوار ساخته و در عمل او را به همان سرنوشتی دچار سازد که در سال 1980 جیمی کارتر دچار آن شد.