قاسم غفوری
امروز نشست شرمالشیخ در حالی آغاز می گردد که ایالات متحده از آن به عنوان راهکاری جدید برای خروج آبرومندانه از بن بست عراق یاد میکند هر چند که اجلاسهای گذشته برای کمک عراق همچنان بینتیجه باقی ماندهاند.
شرم الشیخ مصر امروز میزبان اجلاس دو روزه کمک به عراق میباشد. در این نشست وزرای خارجه همسایگان عراق به علاوه مصر و اردن، سازمان ملل، پنج عضو دائم شورای امنیت، نماینده اتحادیه اروپا، سازمان کنفرانس اسلامی گردهم میآیند تا راهکارهای کمک به عراق را مورد ارزیابی قرار دهند. (این نشست بخش دیگری از نشست کمک به عراق است که 19 اسفند 85 در بغداد در سطح نمایندگان برگزار شده بود). هر چند که مقامات عراقی و آمریکایی و ناظران سیاسی این نشست را مهم ارزیابی میکنند اما همچنان ابهاماتی برای موفقیت آن وجود دارد. اولا پیش از این اجلاسهای بسیاری برای عراق برگزار شده اما هرگز نتیجهای از آن خارج نشده و عراق همچنان روندی بحرانی را ادامه میدهد چنانکه نشست مقدماتی کمک به عراق (اسفندماه در بغداد) نتوانست بحران آن را کاهش دهد. ثانیا حضور ایران و آمریکا و بررسی مشترک بحران عراق، عاملی است که بر اجلاس سایه افکنده لذا افکار عمومی و بازیگران اجلاس بیش از هر چیز به مذاکرات ایران و آمریکا توجه دارند تا رسیدگی به پرونده عراق (در حاشیه قرار گرفتن اصل نشست) با تمام این تفاسیر و به رغم آنکه از هم اکنون بسیاری عدم کارایی نشست مذکور را تا خروج کامل اشغالگران از عراق مورد تاکید قرار میدهند اما در حاشیه نشست چند نکته قابل تامل میباشد.
الف- میزبانی مصر: هر چند که بر اساس جدول اعلام شده میزبان نشست همسایگان یا بغداد و یا یکی ازکشورهای منطقه باید باشد، اما آمریکاییها با اعمال نفوذ میزبان را به مصر واگذار نمودند. این اقدام میتواند اهدافی را پیگیری نماید: اولا مصر به عنوان مجری طرح صلح اعراب و رژیم صهیونیستی فعال گردیدهاند. آمریکا با دادن امتیاز میزبانی به قاهره به نوعی، آن را به فعالیت بیشتر در طرح سازش به عنوان کشوری تاثیرگذار در معادلات خاورمیانه وادار میسازد. ثانیا عدم برگذاری نشست در یکی از کشورهای همسایه را میتوان برگرفته از تبلیغات آمریکا مبنی بر دخالت این کشورها در امور داخلی عراق دانست به عبارتی دیگر با این اقدام آمریکا به نوعی نارضایتی خود را از همسایگان عراق ابراز داشته در حالی که اتهامات خود را همچنان تکرار میکند. ثالثا نکته دیگر آنکه، عدم واگذاری اجلاس به بغداد (به رغم توافقات گذشته) به منزله ناتوانی عراق در تامین امنیت و برگزاری اجلاس میباشد. این رویکرد میتواند بهانهای برای اجرای طرح تغییر دولت مالکی و جایگزینی دولتی همسو با اهداف آمریکا با حضور بعثیها و برخی گروههای طرفدار غرب باشد.
ب-عملکردآمریکا: نکته دیگر در نشست شرمالشیخ اهداف و خواستههای ایالات متحده میباشد.
اولا : واشنگتن تلاش دارد تا ناکامیهای خود در عراق را به عوامل خارجی نسبت دهد. به عبارتی دیگر آنها در روند نشست (مانند نشست بغداد) برآنند تا با مطرح کردن دخالت همسایگان در امور عراق و لزوم لغو حمایت آنها از معارضین، ناکامیهای خود را به دیگر کشورها نسبت دهند. در همین حال آنها بخشهایی از پیروزی خود در مبارزه با تروریسم را نیز نشان میدهند که مرگ «ابوایوب المصری» رهبر القاعده بخشی از آن است. ثانیا آمریکا این حقیقت را دریافته است که به تنهایی توانایی خروج از بن بست عراق را ندارد لذا حضور مجامع جهانی و بازیگران جدید را راه برون رفت از بحران میداند. البته هدایت این جریان با آمریکاست و اختیاراتی به آنها واگذار نمیشود.
ثالثاً: آمریکا برای ادامه اشغالگری نیاز به تایید سازمانهای بین المللی دارد. این نشستها میتوان محلی برای ارائه سناریوهایی با محوریت حضور آمریکا برای برقراری امنیت باشد که حضور بلند مدت آنها را تضمین میکند.
رابعا: افکار عمومی ایالات متحده خواستار مذاکره با ایران و سوریه برای حل بحران عراق شده اند. نشست شرم الشیخ میتواند به منزله اجرای بخشی از خواست مردم آمریکا از سوی کاخ سفید باشد که حجم انتقادات به آنها می کاهد.
خامسا: از اهداف واشنگتن آوردن اعراب به جمع بازیگران صحنه عراق و در نهایت صلح خاورمیانه است. ایالات متحده امید دارد تا با برگزاری نشستهایی همچون شرم الشیخ بر نقش اعراب افزوده از سوی دیگر برخی خواستههای آنها مبنی بر بهبود جایگاه اهل سنت در ترکیب دولت (بعضاحضور بعثیها) را اجرایی نماید تا در نهایت آنها را در روند سازش با رژیم صهیونیستی قرار دهد.
در نهایت میتوان گفت که نشست شرم الشیخ، برگ دیگری از ناکامی آمریکا در اجرای اهدافش در عراق است که موجب گردیده تا برای فرار از بحران، دست نیاز به سایر کشورها دراز نماید. البته چنانکه ذکر شد آنها در حاشیه نشست با انتخاب مصر و ارائه برخی طرحها، سیاست های کلانی را علیه کشورهای منطقه، دولت مالکی و آینده عراق طراحی نمودهاند که محور آن را استمرار اشغالگری، کاهش اقتدار مالکی و انتقال قانونی تمام مسئولیت از دولت بغداد به نیروهای آمریکایی و تکرار اتهامات به همسایگان مبنی بر دخالت منفی در امور داخلی عراق و... تشکیل می دهد. با این وجود چنانکه در نشست بغداد تکرار شد، واگذاری امور به مردم و خروج اشغالگران از عراق تنها راهکار برای پایان بحران این کشور است چنانکه اجلاسهای گذشته نیز به دلیل حضور اشغالگران ناکام مانده و همچنان شاهد کشتار دسته جمعی در عراق میباشیم.