گروه سیاست ـ سرگه بارسقیان: جدال ایران و کشورهای عربی درباره روند صلح خاورمیانه در پستترین مکان روی زمین اوج گرفت. نشست ویژه مجمع اقتصاد جهانی در ساحل بحر المیت که 392 متر پایینتر از دریاهای آزاد قرار دارد و از این لحاظ پستترین نقطه روی زمین به شمار میرود عرصه رویارویی ایران و کشورهای عرب بود که آن را میتوان نخستین نشانههای آشکار اختلاف نظر پیرامون طرح صلح عربی تعبیر کرد. منوچهر متکی وزیر خارجه ایران در سخنرانی خود در این مجمع با اشاره به طرح صلح ارائه شده از سوی عربستان سعودی گفت: از آنجا که رژیم اسرائیل قصد پذیرش قرارداد صلح را ندارد این طرح با مشکل مواجه میشود.
وی با تاکید بر اینکه هدف ایران، کمک به حل بحرانهای کنونی خاورمیانه است، گفت: تهران همیشه بخشی از راهحل بحران در منطقه است زیرا با دولتهای لبنان، عراق و افغانستان در ارتباط هستیم. متکی گفت: طی 30 سال گذشته، 130 طرح ارائه شده است اما به دلیل رویکرد رژیم اسرائیل هیچیک از آنها به رسمیت شناخته نشدند. علاوه بر این هیچ شانسی برای موفقیت ابتکار عمل صلح عربی نمیبینیم زیرا این طرح به مسائل سرنوشتساز نظیر پایتخت فلسطین و حق بازگشت 5 میلیون آواره فلسطینی اشاره نکرده است. اظهارات متکی با واکنش تند برخی کشورهای عربی روبهرو شد؛ این کشورها از نفوذ فزاینده ایران در خاورمیانه انتقاد کردند و خواستار عدم دخالت ایران در منازعه اسرائیل ـ فلسطین و شفافیت بیشتر درباره برنامه هستهای تهران شدند. به گزارش ایلنا، ترکی الفیصل سفیر سابق عربستان در آمریکا از ایران انتقاد کرد و گفت: طرح صلح اسرائیلی ـ فلسطینی به ایران ارتباطی ندارد. این مساله اعراب است و باید میان آنها حل و فصل شود. معروف البخیط نخستوزیر اردن با صراحت بیشتری این مساله را مطرح کرد و گفت: وزیر خارجه ایران اشتباه میکند زمانی که میگوید 130 طرح صلح اسرائیلی ـ فلسطینی وجود داشته است. طرح صلح اعراب اولین طرح در نوع خود است که مسیر مشروح و شفاف به سوی صلح را نشان میدهد. شیخ سلمان بن حمد آلخلیفه ولیعهد بحرین خواستار شفافیت ایران درباره برنامه هستهای خود شد و گفت: ایران میتواند به فناوری مسالمتآمیز هستهای دست یابد اما این اقدام باید به روشی شفاف و روشن باشد. عبدالعزیز ساغر رئیس مرکز تحقیقات خلیجفارس در دبی هم ادعا کرد: با دولت ایران در منطقه مشکلات جدی داریم. وی با بیان اینکه بهبود روابط در آینده نزدیک پیشبینی نمیشود، گفت: ما خواستار برقراری روابط عادی با ایران هستیم اما متاسفانه از زمانی که محمود احمدینژاد، رئیس جمهور ایران بر سر کار آمده است ایرانیها دائما سیگنالهای اشتباه ارسال میکنند. گرچه متکی در سخنرانی خود رسما اعلام کرد طرح صلح عربی با مشکل روبهرو خواهد شد اما در لابیهای اجلاس بحر المیت، صائب عریقات مذاکرهکننده ارشد فلسطینی با محمدجواد لاریجانی مشاور قوه قضاییه دیدار و ابتکار صلح عربی را برای وی تشریح کرد و گفت لاریجانی به وی گفته است کشورش در مسیر اجرای طرح صلح عربی مانعتراشی نخواهد کرد و با آن مخالف نیست.
طرح صلح عربی چیست؟
طرح صلح عربی ابتکار ملک عبدا... پادشاه عربستان در نشست سال 2002 بیروت ـ در زمان ولیعهدیاش ـ بود که طبق آن توافق شد در صورت عقبنشینی اسرائیل از سرزمینهای اشغالی سال 1967، حل عادلانه موضوع بازگشت پناهندگان فلسطینی و تشکیل کشور مستقل فلسطین به پایتختی قدس، کشورهای عربی نیز رژیم صهیونیستی را به رسمیت بشناسند. این طرح چند سالی در بایگانی ماند تا اینکه اوایل فروردین بار دیگر در نشست ریاض احیا شد. اسرائیل از ابتدا با گنجاندن بند بازگشت آوارگان فلسطینی به موطنشان در بسته صلح مخالفت کرد و خواستار تعدیل در آن شد. ایهود اولمرت نخستوزیر اسرائیل گفت: حل مساله پناهندگان فلسطینی بازگشت آنها به اسرائیل نیست بلکه به دولت فلسطین است زمانی که تشکیل شود. اما اعراب با اعمال تغییرات و تعدیلات در این طرح مخالفت کردند. حتی سعود الفیصل وزیر خارجه هشدار داد در صورتی که طرح صلح عربی با شکست روبهرو شود، منطقه با خطر درگیریهای مداوم روبهرو خواهد بود. فیصل هشدار داد در صورتی که اسرائیل طرح صلح عربی را رد کند به منزله آن است که خواهان صلح نیست، در این صورت اسرائیلیها آیندهشان را به دست سازندگان صلح نمیسپارند بلکه به دست سازماندهندگان جنگ میسپارند. این کش و قوسها همچنان ادامه داشت تا اینکه نخستوزیر اسرائیل هفته پیش در اردن اعلام کرد آماده دیدار با 22 رهبر کشورهای عربی برای مذاکره درباره توافق صلح است. اولمرت گفت: «من از این 22 رهبر کشورهای عربی که آماده صلح با اسرائیل هستند، دعوت میکنم در هر جایی که بخواهند با ما سر میز مذاکره بنشینند و گفتوگو کرده و عقاید خود را بیان کنند.» وی در جمع برندگان جایزه صلح نوبل در شهر پترا و پیش از گفتوگو با عبدا... دوم پادشاه اردن گفت: «اگر این دشوار است و آنها آماده دعوت از من به هر مکانی که این 22 رهبر جمع میشوند، من نیز آماده رفتن هستم.» پس از آن دبیرکل اتحادیه عرب از پذیرش درخواست نخستوزیر اسرائیل مبنی بر دیدار با رهبران کشورهای عرب خودداری کرد. عمرو موسی گفت این پیشنهاد چیزی بیشتر از یک حیله نیست و افزود: «یک گام جدی میتواند درهای مذاکره جدی را بگشاید. من 22 رهبر عرب که خواهان صلح با اسرائیل هستند را دعوت میکنم تا بیایند و بنشیند و درباره ایدههای کنونیشان مذاکره کنند.» سکوت ایران در خصوص طرح صلح عربی در حالی در نشست اردن شکست که پیشتر خبرگزاری رسمی عربستان سعودی از موافقت محمود احمدینژاد رئیس جمهوری ایران با «طرح صلح عربی» در دیدار اخیرش با ملک عبدا...، پادشاه سعودی در ریاض خبر داده بود؛ خبری که هیچگاه تایید نشد. آنچه در نشست مجمع اقتصاد جهانی رخ داد مخالفت ایران با نسخه عربی صلح خاورمیانه بود که حتی سوریه هم به آن پیوسته و ائتلافی چون مصر، اردن و عربستان سعودی از پیشقراولان آن به شمار میروند. تهران راه خود را از اعراب جدا کرد؛ چنانکه نخستوزیر اردن میگوید طرح صلح اعراب مسیر شفاف صلح را نشان میدهد اما متکی معتقد است هیچ شانسی برای موفقیت طرح صلح عربی نمیبینیم.
گفتم فلسطین حذفشدنی نیست نه اسرائیل
متکی روز شنبه در میزگرد همایش مجمع اقتصاد جهانی در سخنانی که برخی خبرگزاریها آن را مخالف موضعگیریهای احمدینژاد تلقی کردند گفت که هیچ کشوری را نمیتوان از نقشه جهان حذف کرد. متکی پس از آن در گفتوگو با ایرنا تاکید کرد که منظورش اسرائیل نبوده، بلکه اشاره به فلسطینیان داشته است. وی افزود: من در این نشست مطرح کردم که هر دانشآموز دبستانی میداند که ملتی مثل ملت فلسطین، از نقشه جغرافیا حذفشدنی نیست.