ترس همراه با امید
از میان دو مدعی الیزه، سارکوزی از این که توانسته بالاترین درصد رأی به نامزد راستگرایان را از سال 1974 کسب کند به خود میبالد. امید این سیاستمدار 52 ساله این است که با شکستن تابوها، تغییر خطوط سیاسی و جذب آرای جبهه ملی، بر چپگرایان و راستگرایانی که او را خطرناک توصیف میکردند، پیروز شود. وی در دور دوم میخواهد آرای برخی از طرفداران پرجنب و جوش لوپن را به سوی خود جذب کند اما سگولن رویال علاوه بر طرفداران چپگرای خویش، به جمع کردن آرای سرگردان در دور دوم اطمینان دارد. اکنون در دور دوم انتخابات حزب سوسیالیست به شدت به نفع وی بسیج شده است. شاید در پایان جدل سخت روز 6 می، این دو نامزد نتوانند به اندازه اسمشان رأی جمع کنند اما با این همه، رأیدهندگان انتظاراتی بلند از نامزد مورد حمایتشان دارند دست کم میخواهند یقین داشته باشند فردی که به ریاست جمهوری فرانسه میرسد زندگیشان را تغییر خواهد داد.
در این میان طرفداران نامزدهای شکستخورده، هر چند از این که نتوانستند به دور دوم راه یابند دلسرد و ناامید شدهاند، اما میدانند که آرایشان در دور دوم تعیینکننده خواهد بود. به هر حال لحظهها برای دو اردوگاه راست و چپ فرانسه به سختی میگذرد.
بازار گمانهزنیها در پاریس بسیار داغ است، شرطبندی بزرگی در میان است. آیا به راستی پیروزی سارکوزی قطعی است و وزیر کشور شیراک بر آستانه الیزه منتظر یک آری فرانسویهاست یا آن که همانند گذشته، شاهد برگشتن تمایلات و آرا نسبت به دور اول خواهیم بود و حادثهای شگفت در انتخابات سال 2007 رخ خواهد داد؟
تحلیلگران پرآوازه رسانههای فرانسه با تکیه بر دادههای مراکز نظرسنجی تلاش زائدالوصفی را برای پاسخ به عطش مخاطبان به عمل میآورند.
پیشگویی جنجالی لوموند
در فضای غبار گرفته پاریس حرفهای میشل نوبلکور، سرمقالهنویس روزنامه لوموند و پاسخهای او به پرسشهای مهم شهروندان فرانسوی شنیدنی است. نظرهای او رشته تصور هواداران خوشبین سارکوزی را به هم ریخته است.
«به نظر من نباید تنها به آمار و احتمالات استدلال کرد. اگر انتخابات سال 1981 را نگاه کنید مشاهده میکنید که خانم سگولن رویال وضعیتی تقریباً برابر با میتران دارد که در دور اول 9/25 درصد آرا را به دست آورده بود و پشت سر ژیسکار دستن رئیسجمهور منتخب بود که حائز 3/28 درصد آرا شده بود، اما در انتخابات امسال فاصله بسیار زیادی میان دو نامزد اول وجود دارد زیرا سارکوزی بیش از 30 درصد آرا را به خود اختصاص داده است.
* نظر شما درباره سخنان آخرین میتینگ رویال چیست؟
** به نظر من نفس سخنان وی زیاد تأثیرگذار نبود و به نظر من رویال باید لیاقت خود را برای دور دوم نشان دهد. همین طور فکر میکنم که وی باید خیلی زودتر از اینها این سخنرانیها را انجام میداد، شاید هم این سخنان پیش مقدمه سخنرانیهای آینده وی باشد.
* آیا سگولن رویال میتواند تمام آرای چپگرایان را نصیب خود کند؟
** احتمالش هست، شما میبینید که به محض پایان یافتن انتخابات تمامی کاندیداهای چپگرا و چپگرایان افراطی بویژه آرلت لاگیه، بزان سونه و بووه از طرفدارانشان خواستهاند تا بر محور رویال صف اتحاد تاریخی تشکیل دهند تا راستگرایان را شکست دهند. فکر میکنم که واکنش ضدسارکوزی که در میان چپگرایان افراطی بسیار شدید است در دور دوم به نفع رویال موج آفرین باشد.
* جدا شدن اریک بسون از جمع طرفداران رویال و ملحق شدن وی به نیکولا سارکوزی سندی بر این مدعاست که خانم رویال مشکلاتی جدی در بسیج سیاسی و جمع کردن هوادارنش دارد. آیا برخی از سوسیالیستهای قدیمی تمایل ندارند رویال به مشکل برخورد کند تا برای انتخابات سال 2012 آزادتر باشند؟
** در اشاره به اریک بسون فکر میکنم وی فردی بود که پس از معروف شدن به همقطارانش خیانت کرد، آنچه جالب خواهد بود این است که وی آیا خواهد توانست از کتاب کوچکی که در ماه ژانویه منتشر کرد و در آن نسبت به خطرات سارکوزی هشدار داد بهرهبرداری کند یا نه؟ درست است که برخی از سوسیالیستهای قدیمی از رویال در مبارزات دور اول پشتیبانی کردند و برخی دیگر در زمان ظهور رویال در میان چهرههای نامزد انتخابات ریاست جمهوری 2007 شرط بستند که رویال به مانع برخورد خواهد کرد، اما این طور نشد. من فکر میکنم با در نظر گرفتن آرای رویال، اوضاع برای آنان مشکلتر نیز خواهد شد و آنان مجبور هستند در مبارزات دور دوم انتخابات با هم متحد شوند. از سوی دیگر بعد از این، انتخابات مجلس نیز وجود دارد و سناریوی مناسبتر برای حزب سوسیالیست و برای نمایندگان این حزب که میخواهند دوباره به مجلس راه یابند و برای نامزدهایی که میخواهند انتخاب شوند پیروزی رویال است. به همین دلیل فکر میکنم که آنان محاسبات و ذهنیتهای خویش برای انتخابات ریاست جمهوری سال 2012 را موقتاً کنار خواهند گذاشت.
* نزدیکی و ائتلاف تاریخی میان حزب سوسیالیست و حزب راست میانه در 6 می بر چه اساسی میتواند باشد؟
** فرانسوا بایرو گفت: امروز کسانی هستند که نمیخواهند بپذیرند فرانسویها آنان را نمیخواهند ولی باید بدانند که این شکست نتیجه اقدامهای بد آنهاست.
شاید بزرگترین خوششانسی سارکوزی این بود که رئیس نمایندگان حزب راست میانه مجلس فرانسه به نفع او وارد میدان شد. هرووهمورن که ریاست نمایندگان حزب راست میانه را در مجلس فرانسه برعهده دارد، با اشاره به این که رویال در حد و اندازههای ریاست جمهوری فرانسه نیست و فقط درون یک نظام کهنه ائتلافی محبوس شده است، گفت: در جهت منافع کشور بدون تردید به سارکوزی رأی خواهد داد. قبل از وی سایر چهرههای شاخص این حزب در مجلس نیز به جمع طرفداران سارکوزی پیوسته بودند. وی در ادامه صحبتهای خود با بحرانی خواندن اوضاع فرانسه رأی دادن به رویال را اشتباهی تاریخی خواند.
اهرمهای تعیینکننده
دو مدعی الیزه در مبارزهای سخت هر کدام بر حمایت برخی نهادها به عنوان ابزاری دگرگونساز تکیه کردهاند، رویال روی جبهه کارگری و مهاجران حساب باز کرده است.
اما در میان طرفداران سارکوزی، کارمندان بخش خصوصی در صدر قرار دارند، در حالی که بخش دولتی بیشتر طرفدار رویال بودهاند. سارکوزی حدود یک چهارم آرای کارمندان و مشاغل میانی را توانست به دست آورد. او محبوبیت بسیار کمی را در میان طبقات کارگری دارد اما توانست آرای بسیاری را از طرف دانشآموزان به دست آورد همچنین بیش از یک چهارم افرادی که در سال 2002 به لوپن رأی دادند این بار طرفدار سارکوزی شدهاند. متقابلاً رویال یک سوم آرای طرفداران محیط زیست و یک چهارم آرای کمونیستها را از آن خود کرده است و همچنین توانست آرایی را از چپگرایان افراطی به دست آورد. بدین ترتیب که 16 درصد افرادی که به وی رأی دادند، اولیویه بزانسونه را انتخاب دوم خود قلمداد کرده بودند.
در صفبندی احزاب، طرفداران حزب راست میانه به سارکوزی بیشتر اعتماد دارند تا رویال. براساس یک نظرسنجی انجام گرفته به وسیله روزنامه لوفیگارو، نیکولا سارکوزی نسبت به رویال در نزد هواداران بایرو قابل اعتمادتر است. در این نظرسنجی 51 درصد پرسششوندگان برای اصلاح کشور، اعتماد خود را به سارکوزی نشان دادهاند، در حالی که تنها 24 درصد این افراد رویال را ترجیح دادهاند. نزدیک به نیمی از طرفداران بایرو یعنی 42 درصد آنان و 51 درصد طرفداران لوپن اظهار داشتهاند که سارکوزی میتواند رئیسجمهور خوبی برای فرانسه باشد. این در حالی است که تنها 24 درصد طرفداران بایرو و 3 درصد طرفداران لوپن این عقیده را برای سگولن رویال دارند. همچنین سارکوزی از سوی فرانسویهای خارج از کشور دارای 55 درصد محبوبیت است، در حالی که این آمار برای رویال 31 درصد است.
جدال بر سر سیاست خارجی
رقابت بزرگ بر سر دیپلماسی میان دو رقیب جریان دارد و انتظار میرود در سرنوشت نهایی این بازی مواضع بینالمللی آنان نقشی بهسزا در موفقیت و یا ناکامیشان داشته باشد. جدال بر سر مسأله هستهای ایران کانون مبارزه است، پاسخ آنها به این سوال مهم را همه فرانسویها به خاطر سپردهاند.
* اگر آمریکا یا اسرائیل برای متوقف کردن فعالیتهای هستهای ایران دست به اقدام نظامی علیه تأسیسات هستهای این کشور بزنند آیا فرانسه با این تصمیم باید مخالفت کند؟ و چگونه؟
** سگولن رویال: من در فرانسه نخستین فردی بودم که موضع بسیار محکمی را درباره پرونده هستهای ایران گرفتم. ما باید حتماً از ایران بخواهیم که غنیسازی اورانیوم را متوقف کرده و به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه بازرسی از تأسیساتش را بدهد. البته به همین خاطر من مخالف هرگونه اقدام یکجانبه هستم فشار بر ایران باید از طریق قطعنامههای شورای امنیت و گروه 1+5 صورت گیرد و ایران باید بداند تنها در صورتی میتواند در منطقه استراتژیک و تاریخی خاورمیانه ایفای نقش کند که به قوانین بینالمللی احترام بگذارد.
نیکولا سارکوزی: من مطمئن هستم که اگر جامعه بینالمللی محکم بر روی اصول و خواستههایش بایستد راهحلی دیپلماتیک وجود دارد، در غیر این صورت مناقشهای تازه و بسیار شدید در منطقه به راه خواهد افتاد دستیابی ایران به سلاح هستهای غیرقابل قبول است، اما حل و فصل این بحران باید از راه مذاکره باشد. فرانسه نیز باید اقدامهایی را در جهت اتحاد جامعه بینالملل انجام دهد، یعنی همان کارهایی را که برای قطعنامههای 1737 و 1747 انجام داد.
* اگر ایران به قطعنامههای شورای امنیت عمل نکند آیا شما موافق هستید که قدرتهای بزرگ فروش محصولات نفتی تصفیه شده به این کشور را تحریم کنند؟ آیا شما مجازاتهای تصویب شده در خارج از سازمان ملل و از سوی به اصطلاح جامعه جهانی را قبول دارید؟
** رویال: اگر ایران به وظایفش عمل نکند باید مجازاتها را افزایش دهیم، اما من ایده جامعه جهانی که دولت بوش برای حمله به عراق دستاویز خود قرار داد را قبول ندارم، همچنین نتایج این حمله را که همه از آن آگاه هستیم.
سارکوزی: اگر ایران به اقدامهای خود در جهت عدم اجرای قطعنامههای شورای امنیت ادامه دهد، باید مجازاتها را افزایش دهیم آنچه مهم است تأثیرگذاری این قطعنامههاست و تصویب مجازاتها در خارج از شورای امنیت مشکل اساسی برای ما نیست، اما مطمئناً قطعنامههای شورای امنیت در اولویت هستند.
* آیا شما موافق خواهید بود که ایران این اجازه را داشته باشد که تحت کنترل کامل آژانس فعالیتهای تحقیقاتی غنیسازی اورانیوم را در خاک خود به عنوان توافق احتمالی برای خروج از بنبست دیپلماتیک انجام دهد؟
** رویال: امروزه مسأله این است که ایران روند غنیسازی بدون کنترل را متوقف کند تنها از این راه است که اعتماد لازم برای کاربرد مناسب معاهده انپیتی برخواهد گشت و باز میگویم که بهترین راهحل به نظر من پیشنهاد روسیه مبنی بر تأمین اورانیوم غنی شده برای ایران است که موجب دوری از تکثیر سلاحهای هستهای میشود و به ایران این امکان را میدهد که از نیروگاههای برق هستهای استفاده کند.
** سارکوزی: برنامه غنیسازی اورانیوم ایران غیرقابل قبول است زیرا استفاده مشخصی ندارد. شورای امنیت از ایران خواست تا فعالیتهای تحقیقاتی خود را به حالت تعلیق درآورد. ایران باید به طور کامل با آژانس همکاری کند و فعالیتهای هستهای خود را به طور شفاف اعلام کند. جامعه بینالملل پیشنهادهای بلندپروازانهای را ارائه داده است، بویژه امکان توسعه برنامه هستهای غیرنظامی، اما برای این منظور، ایران باید اهداف صلحآمیز خود را اثبات کند.
مسأله اسرائیل و فلسطین
* اما جنجالیترین دیدگاه دو کاندیدا پس از مسأله ایران در زمینه صلح خاورمیانه مطرح شده است، این سؤال مهم که آنها درباره همکاری فرانسه و اسرائیل چه نظری دارند؟
** رویال: نباید همکاری اقتصادی میان شرکتهای فرانسوی و اسرائیلی که در این مورد بهرهبرداری از یک خط تراموای در حال ساخت است، تشدید یا مشروعیت بخشیدن به مستعمرات اسرائیل در سرزمینهای اشغالی تلقی شود. سرنوشت این مستعمرات باید از سوی دو طرف و در مذاکراتی برای دستیابی به صلحی واقعی و ایجاد دولتی فلسطینی تعیین شود.
* سارکوزی از پاسخ به این سؤال طفره رفته و مواضع خود را در این باره اعلام نکرد.
تا چه حدی فکر میکنید باید در اتحادیه اروپایی وساطت کرد تا این اتحادیه کمکهای خود به مقامهای فلسطینی را از سر بگیرد و این کشور بتواند بدین ترتیب دوباره پرداخت حقوق و خدمات پایهای به مردمش را تأمین کند؟
** رویال: کمکهای اتحادیه اروپا به مقامهای فلسطین در واقع پس از پیروزی انتخاباتی حماس در انتخابات مجلس در ژانویه 2006 به حالت تعلیق درآمد. من موضع حماس که هرگز اسرائیل را به رسمیت نشناخته و از مبارزه مسلحانه نیز چشمپوشی نکرده است را قبول ندارم. با این حال ارزیابی من این است تعلیق کمکها که به شدت به مردم فلسطین ضربه میزند، به پیشرفت صلح کمک نخواهد کرد و من ارسال دوباره کمکهای را خواستارم.
** سارکوزی: من میخواهم به دوستان فلسطینی بگویم که وجود و امنیت دولت اسرائیل قابل معامله نیست و هیچ چیزی نمیتواند خشونت را توجیه کند. فرانسه همراه با جامعه بینالملل سه شرط را برای از سرگیری دوباره گفتوگوها با دولت فلسطین گذاشته است که عبارتند از به رسمیت شناختن اسرائیل، دست برداشتن از خشونت و رعایت توافقهای پیشین. در این میان فرانسه نقش مهمی را میتواند ایفا کند اما طرحی برای ارائه به آنان ندارد و روشن است که نمیتواند جانشین اسرائیلیها و فلسطینیها برای برقراری صلح باشد و به جای آنها برای آیندهشان تصمیم بگیرد. نقش ما چه به لحاظ ملی و چه از طرف اتحادیه اروپا قبل از هر چیز باید تسهیلکننده باشد مثلاً با استفاده از روابط خوبمان با دو طرف آنان را به تغییر رفتار برای اعتمادسازی و در ادامه واگذاری امتیازات به یکدیگر برای رسیدن به راهحلی مناسب تشویق کنیم.
لبنان
فرانسویها، لبنان را خانه دوم خویش میشناسند از همین رو همه شهروندان و سیاستمداران این کشور نظرات سارکوزی و رویال درباره مناقشه لبنان را با نگرانی مرور میکنند.
* اما به راستی در بحث و رقابت سیاست خارجی کدام نامزد پیش افتاده است؟
** فرانسوا فیون، مشاور سیاسی سارکوزی گفته است عقاید جهانی سگولن رویال نوعی حماقت است. وی گفت: شعارهای او رأیدهندگان را به سمت سارکوزی میبرد. اما رأیدهندگان از هماکنون تا روز انتخابات روی شخصیت این دو نامزد فکر خواهند کرد و باید به این سؤال خود پاسخ دهند که کدام یک از این دو نفر با تجربهتر و با تدبیرتر در دیپلماسی هستند و اراده لازم برای هدایت دولت را دارد. فیون که به نظر میرسد در صورت موفقیت سارکوزی به عنوان نخستوزیر معرفی شود، گفت: فکر میکنم ضعف چپیها نداشتن طرح برای به روز کردن ایدههایشان و نداشتن خود انتقادی کافی است در حالی که ما مرحله خود انتقادی را سپری کردهایم.
اما ژانمارکآیرو، رئیس سوسیالیستهای مجلس ملی فرانسه هم میگوید: در حال حاضر نماد این نظام سارکوزی و دوستانش در حزب جنبش مردمی هستند و رویال میتواند برای این افراد یعنی طرفداران بایرو مظهر یک تجدیدنظر واقعی در سیاست باشد، در حالی که سارکوزی نماینده اولیگارشی و بورسبازی در فرانسه است، بدین جهت کاندیدای سوسیالیست یعنی سگولن رویال شانس زیادی برای برنده شدن در انتخابات روز 6 مه دارد. در فرانسه یک جریان نیرومند برای ممانعت از رئیسجمهور شدن سارکوزی وجود دارد که در این جریان، همزمان چپگرایان، مدافعان محیط زیست و بخش عمدهای از طرفداران فرانسوا بایرو وجود دارند و میتوان گفت همه چیز تازه شروع شده و این انتخابات دیگری است.
پدیدهای در فضای سیاسی اروپا
مانند همیشه انتخابات ریاست جمهوری اتفاق سیاسی بزرگی در فرانسه است و این بار علاوه بر فرانسه این انتخابات برای اتحادیه اروپا نیز به همان اندازه دارای اهمیت است. اروپاییها میدانند که بدون حضور فعال فرانسه و بخصوص رئیسجمهور جدید آن، اتحادیه اروپا نمیتواند از حداکثر توان خود استفاده کند و چنین شکست و ناکامی برای اتحادیه اروپا بسیار گران تمام شده و موجب رکود، سرخوردگی و کاهش اقتدار آن در نظر شهروندان اروپایی و سایر کشورهای دنیا خواهد شد. از سوی دیگر عدم حضور فعال فرانسه و رئیسجمهور آن در اتحادیه اروپا خسارت بسیار زیادی نیز برای خود فرانسه به بار خواهد آورد و آن کاهش نفوذ این کشور در اتحادیه و بدین ترتیب کاهش نفوذ آن در تصمیمگیریهای جهانی است. نظر کارشناسان این است که فرانسویها در این دوره از انتخابات علاوه بر سرنوشت کشورشان، برای سرنوشت اروپا نیز تصمیمگیری میکنند. از نظر این کارشناسان آنچه در درجه اول اهمیت قرار دارد تلاش و تدبیر رئیسجمهور منتخب برای تحقق اصلاحات ضروری یعنی همان کارهایی است که در اسپانیا، انگلستان، ایتالیا، کشورهای اسکاندیناوی و اکثر اعضای جدید اتحادیه اروپا انجام شد. از این رو نوعی پویایی اقتصادی و سیاسی برای فرانسه لازم است تا به نوبه خود انگیزهای تازه به اتحادیه اروپا دهد. در مقابل اگر این تلاش با ناکامی مواجه شود نه تنها به اقتصاد فرانسه، بلکه به اعتماد به نفس فرانسویها، جایگاه این کشور در اتحادیه اروپا و ظرفیت این کشور برای تعریف آینده اروپا ضربه بزرگی خواهد زد.
از سوی دیگر فرانسه اگر میخواهد در چالشهای سیاسی و اقتصادی جهان امروز موفق باشد نیازمند آن است که رئیسجمهوری نقش خود را در رهبری اتحادیه اروپا ایفا کند. چپهای اروپا برای پیروزی نامزد سوسیالیستها بسیج شدهاند، در همین راستا رومانو پرودی، نخستوزیر ایتالیا که در گردهمایی سوسیالیستهای طرفدار رویال سخنرانی میکرد، از طرفداران بایرو خواست تا به سگولن رویال رأی دهند. وی به شهروندان فرانسوی توصیه کرد برای مشارکت در نوسازی حیات سیاسی فرانسه و فراتر از آن حیات سیاسی اتحادیه اروپا زمان آن رسیده است تا برای آینده مشترکشان با سایر اروپاییها متحد شوند و برای این امر بهترین گزینه رویال است. با این اوصاف کارشناسان بر این باورند که برای پیروزی در انتخابات باید بر روی نکاتی تأکید کرد که موجب برتری بر دیگری شود. برتری واقعی سگولن رویال این است که در ذهن مردم فرانسه وی نماد تغییر و تحول است در حالی که موقعیت برای سارکوزی اینگونه نیست در واقع سارکوزی یکی از اعضای دولت فعلی بوده و احتمالاً ادامه راه شیرک خواهد بود. مردم فرانسه چنین فکر میکنند که وی تغییرات کمتری را نسبت به رویال میتواند انجام دهد. بدین خاطر است که سارکوزی باید تمام تلاش خود را به کار گیرد تا مردم فراموش کنند که وی ادامهدهنده راه دولت کنونی است. اما اتفاق عجیب این است که بسیاری از نمایندگان طرفدار بایرو اکنون به سارکوزی پیوستهاند، زیرا برخی از سیاستهای مدنظر بایرو به سیاستهای سارکوزی نزدیکتر است. همچنین در چارچوب برنامهها فرانسوا بایرو و رویال درباره ساعات کار و اشتغال به توافق نرسیدند، همین طور آنها درباره مالیات، بازنشستگی و نقش دولت در اقتصاد نیز دارای نظرات متفاوتی هستند.