پرونده آمریکا در حالی در 14 آبان ماه در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد بررسی شد که این کشور با وجود ارتکاب موارد گسترده نقض حقوق انسانها در سطح داخلی و بینالمللی، خود را مدعی و متولی اصلی حقوق بشردوستانه میداند.
حقوق بشر مجموعهای از قواعد و مقررات حقوقی بینالمللی است که در همه زمانها و مکانها از مقام، منزلت و کرامت انسانی تمام افراد و یا گروهها در مقابل همه دولتها حمایت میکند. حقوق بشر از برجستهترین مفاهیمی است که در سالهای اخیر بیش از پیش مورد توجه سازمانهای بینالمللی از جمله سازمان ملل قرار گرفته است. سازمان ملل متحد به دنبال جنگ دوم جهانی براساس منشور ملل متحد به دست کشورهای پیروز در جنگ شکل گرفت تا مانع از تکرار جنگی دیگر شود.
براساس منشور ملل متحد، یکی از اهداف مهم این سازمان، ترویج و حمایت از حقوق بشر بیان شده است. از آنجایی که فرهنگ حاکم بر فضای ایجاد سازمان ملل فرهنگی غربی و لیبرالی بود، در تعریف شاخصههای حقوق بشر در اسناد بینالمللی، تنها فرهنگ غربی و لیبرالیسم مورد توجه واقع شد. بر همین اساس قدرتمندترین کشور غربی خود را به عنوان ملاک و معیار حقوق بشر معرفی کرد.
از اینرو آمریکا با وجود ارتکاب موارد گسترده نقض حقوق بشر، خود را بزرگترین مدعی حقوق بشر در دنیا میداند. اما نظریهپردازان آمریکایی اذعان دارند که تبلیغ حقوق بشر و دموکراسی در دنیا یکی از استراتژیهای آنان به شمار میرود. سردمداران آمریکا کشور خود را به عنوان مهد دموکراسی و آزادی معرفی میکنند ولی با بررسی تاریخ این کشور و بررسی لایههای عمیقتر سیاست و جامعه آمریکایی تصویر دیگری خودنمایی میکند.
استفاده ابزاری آمریکا از حقوق بشر
آمریکا با برجستهسازی ظواهر فریبنده و تبلیغات گسترده، خود را پرچمدار جریان حمایت از حقوق بشر معرفی میکند این در حالی است که طی شش دهه از تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر، این کشور هیچ گامی برای پیشبرد حقوق واقعی بشر در جهان برنداشته و به کرات به صورت سازمان یافته به نقض آن، هم در داخل و هم خارج از آن کشور پرداخته است. این کشور حتی با ادعای پیشتازی در حقوق بشر، تاکنون به معاهدات بینالمللی نظیر کنوانسیون حقوق کودک، حقوق اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی، مقابله با ناپدید شدن اجباری، عدم تبعیض در استخدام و... نپیوسته است. آمریکا در کنوانسیونهایی مانند منع شکنجه و میثاق حقوقی عضو نشده در حالی که ادعای بیشترین رعایت حقوق بشر در جهان را دارد، اما در سطح جهان کمترین عضویت در نهادهای حقوق بشری را دارد.
آمریکا و دولتهای غربی در موضوع حقوق بشر سیاست فرافکنی در پیش گرفتهاند؛ آنها دیگران را به رعایت نکردن موازین حقوق بشر متهم میکنند تا بر رفتارهای غیرقانونی و ناقض حقوق بشر در داخل کشورشان سرپوش بگذارند. با وجود این که حقوق بشر مقولهای اجتماعی - فرهنگی است اما آمریکا و دول غربی از مسأله حقوق بشر استفادههای سیاسی زیادی میکنند. اگر کشوری در زمره متحدان آنها باشد هر چند به اصول حقوق بشر پایبند نبوده و حتی آن را نقض کند، مورد قهر و انتقاد آنان قرار نمیگیرد اما اگر کشور نقضکننده حقوق بشر در دایره منافع تعریف شده آنها کشوری دردسرزا باشد، مورد تهاجم وسیع قرار میگیرد. این واقعیت، بیانگر استفاده سیاسی این کشورها از موضع حقوق بشر است.
در حالی که آمریکا از عبارت حقوق بشر با هدف فشار بر دولتهای مخالف سیاستهای بینالملل خود استفاده میکند، نهادهای بینالمللی و گروههای مستقل در گزارشهای خود از نقض گسترده و آشکار حقوق بشر توسط این کشور در عرصه داخلی و خارج از مرزهای جغرافیایی آن خبر میدهند. شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و سازمان عفو بینالملل، بارها از نقض حقوق بشر در داخل و خارج از آمریکا انتقاد کردهاند.
موارد نقض حقوق بشر در آمریکا
ایالات متحده آمریکا همواره به شیوهای نظاممند حقوق بشر را در داخل و خارج از مرزهای این کشور زیر پا میگذارد.
شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در نهمین نشست یوآرپی (بررسی دورهای و جهانی حقوق بشر) با انتشار گزارشی در خصوص نقض گسترده حقوق بشر در آمریکا، واشنگتن را به شدت به باد انتقاد گرفت.
کمیسر ارشد این شورا از نقض گسترده حقوق بشر در آمریکا از جمله شکنجه زندانیان، خشونت پلیس و تبعیض نژادی در این کشور ابراز نگرانی کرده و خواستار انجام اقداماتی برای بهبود این وضعیت شد.
در این گزارش تصریح شده است: نقض حقوق بشر از سوی دولت آمریکا، امری نظاممند است که بسیاری از موارد آن به تضییع حقوق آفریقاییها، آمریکاییها، اقلیتها، مسلمانان و مهاجران در داخل این کشور مربوط میشود.
موارد نادیده گرفتن حقوق بشر در بعد داخلی را میتوان در چند مورد کلی برشمرد:
1- نقض حقوق اقلیتهای مذهبی و نژادی
2- نقض حقوق زندانیها و اعمال خشونت علیه آنها
3- نقض حقوق مطبوعات و آزادی بیان
4- نقض حقوق گروههای آسیبپذیر مانند زنان، کودکان، مهاجران و پناهجویان
شورای حقوق بشر سازمان ملل در گزارش خود موارد نقض حقوق بشر در آمریکا در سطح بینالمللی را هم در نظر گرفته و اعمال خشونت ماموران این کشور و آزار و اذیت متهمان زندانی در پایگاه آمریکایی گوانتانامو و بازداشتگاههای عراق و افغانستان را محکوم کرده است. اعطای مصونیت به پیمانکاران خصوصی و سازمانهای اطلاعاتی آمریکا که در خارج از این کشور در کشتار مردم بیگناه در عراق، افغانستان و دیگر نقاط جهان دخالت دارند نیز از موارد مطرح در این گزارش است.
براساس این گزارش، آمریکا هم اکنون بیش از 380 هزار تبعه خارجی را در 300 بازداشتگاه زندانی کرده است.
رفتارهای ضدحقوق بشری دولت آمریکا چیزی نیست که فقط در گزارش شورای حقوق بشر مطرح شده باشد. چندی پیش اسنادی از جنایات آمریکا در جریان اشغال افغانستان و عراق فاش شد که نشان میدهد واشنگتن در حالی که به بهانه دموکراسی و دفاع از حقوق مردم به این کشورها یورش برد و آنها را اشغال کرد، جان ساکنان این سرزمینها را گرفته و به حداقل حقوق انسانی آنها کوچکترین اعتنایی نداشت.
انتشار 400 هزار سند در رابطه با جنگ عراق با پرده برداشتن از زوایای جنایتهای آمریکا در جریان اشغال این کشور، بیانگر آن است که از زمان حمله به عراق از سال 2003 تا اواخر سال 2009 حدود 285 هزار نفر کشته و یا زخمی شدهاند که 63 درصد از آنها افراد غیرنظامی بودهاند. این آمار، شمار قربانیان حملات آمریکا را 109 هزار نفر و مجروحان را 176 هزار نفر برشمرده است.
از نظر بینالمللی نیز موارد نقض حقوق بشر از سوی آمریکا را میتوان چنین طبقهبندی کرد:
1- حمایت از گروههای تروریستی در کشورهای دیگر
2- مداخله مستقیم در امور داخلی کشورها از طریق کودتا و انقلابهای رنگی
3- حمله نظامی به دیگر کشورها به بهانه مبارزه با تروریسم و اعمال خشونتهای جنگی
4- حمایت از تروریسم دولتی رژیم صهیونیستی
5- تشکیل زندانها و شکنجهگاههای مخفی در اروپا و آسیا
6- اعمال تحریمهای یکجانبه علیه کشورهای مخالف سیاستهای آمریکا
موارد بیاحترامی به حقوق بشر در آمریکا به دلیل انحصار و سلطه رسانهای این کشور در داخل و خارج از مرزها، کمتر مورد توجه جامعه بینالملل قرار گرفته است. با وجودی که آمریکا خود را مدعی حقوق بشر میداند، با روحیه برتریجویی و استیلاطلبی همواره گزارش نقض حقوق بشر در کشورهای دیگر را منتشر کرده، اما از وضعیت حقوق بشر خود گزارشی ارایه نکرده است. این در حالی است که این کشور خود بزرگترین ناقض حقوق بشر است که تاکنون هیچ محکمهای علیه آن تشکیل نشده است.
آمریکا برای اولین بار پذیرفت به عنوان عضوی از شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد گزارش وضعیت حقوق بشر کشورش را در ژنو ارایه دهد و مورد نقد قرار گیرد به همین منظور گزارش ملی آمریکا به بهانه ارایه به یوپیآر، در سایت وزارت امور خارجه این کشور منتشر شده است. در این گزارش رویکرد آمریکا نسبت به حقوق بشر مدعیگرایانه بوده و این کشور خود را به عنوان دارنده نقش محوری در جهانیسازی و حقوق بشر معرفی کرده است اما شورای حقوق بشر در بررسی پرونده آمریکا با ذکر موارد نقض حقوق بشر، این کشور را به چالش کشید.
بررسی دورهای و جهانی حقوق بشر
مکانیسم بررسی دورهای حقوق بشر، یکی از سازوکارهایی است که برای انجام وظایف شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد مبنی بر نظارت بر اجرای مفاد منشور حقوق بشر در کشورهای عضو این سازمان پیشبینی شده است. براساس پیشبینی به عمل آمده کلیه سازوکارهای جدید حقوق بشری ملل متحد به نحوی تنظیم شده است تا شفاف، قابل پیشبینی، بیطرفانه، براساس گفتوگوهای واقعی و ارزشیابی بر مبنای «میزان حصول به اهداف» باشد.
حال شورای حقوق بشر، در 14 آبان ماه، فرصتی بدیع یافت تا با بررسی وضعیت حقوق بشر آمریکا در چارچوب طرح یوپیآر، برای ملزمسازی این کشور به تغییر رویههای مجرمانه و جنایتکارانه مجرایی جهانی فراهم سازد و بدینترتیب در راستای مسوولیت خود در حمایت جهانی از حقوق بشر گامی بردارد.