س. آدینهلو
از ابتدای سال جاری میلادی، آمریکا با ادعای مقابله با تهدیدهای احتمالی موشکی از سوی ایران و کره شمالی، به دو کشور لهستان و جمهوری چک «که پیشتر از اقمار اتحاد جماهیر شوروی سابق بودند و در حال حاضر از اعضای بلوک اتحادیه اروپایی و ناتو محسوب میشوند» پیشنهاد کرد تا یک سامانه دفاع ضدموشکی جدید شامل 10 موشک رهگیر در لهستان و یک سیستم پیشرفته راداری در جمهوری چک مستقر کند.
جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدا، ضمن رد ادعای مقامات آمریکا در مورد دلایل واهی ذکر شده برای استقرار و به کارگیری سامانه موشکی در دو کشور فوق، تاکید کرد، ایران طی سدههای گذشته هیچگاه کشوری را تهدید نکرده و تمامی تجهیزات نظامی موجود در ردههای رزمی و ساختارهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران جنبه تدافعی دارد.
مقامات روسیه هم که از جمله مخالفان اصلی استقرار چنین سامانهای هستند، معتقدند، تهران و پیونگ یانگ فاقد چنان توان موشکی هستند که بتوانند منافع واشنگتن را مورد هدف قرار دهند. لذا به باور کرملین هدف استقرار چنین سامانهای از سوی آمریکا در اروپای شرقی، اعمال کنترل و تسلط بر سیستمهای موشکی روسیه است. از این رو آنها با بررسی، ارزیابی و تحلیل منطقی ابعاد مخاطرات ناشی از نصب و تکمیل چنین پروژه به هم پیوستهای مخالفت جدی و صریح خود را در عالیترین سطوح با مقامات آمریکا مطرح کردهاند؛ نگرانیهایی که از سوی فرمانده نیروهای راهبردی موشکی روسیه، ژنرال نیکلای سولوتسف جدی توصیف شده است. وی در این خصوص تصریح کرده است، روسیه نگرانیهای جدی درباره طرح آمریکا برای پایهگذاری سپر ضدموشکی در جمهوری چک و لهستان دارد. این ژنرال با اشاره به این نکته که روسیه طی هفتههای اخیر اعتراضات علنی فزایندهای را علیه سیاست آمریکا ابراز کرده است، معتقد است سامانه جدید آمریکا، به دلیل تضعیف تواناییهای بازدارندگی موشکی روسیه، یک تهدید استراتژیک محسوب میشود.
این نگرانیها به روسیه منحصر نمیشود، بلکه هماکنون بسیاری از مقامات ارشد اروپا و آمریکا نیز نگران این تصمیم مخاطرهآمیز برای صلح و امنیت بینالملل هستند. بویژه این که مقامات کنگره آمریکا در واکنش به تدابیر دولت بوش، چهارشنبه گذشته، این تصمیم را مورد انتقاد قرار دادند. این نمایندگان معتقدند در سایه اجرای چنین پروژهای، قطعاً روابط آمریکا و روسیه رو به وخامت میگذارد.
در این میان، بنا به اظهار دانیل فراید، معاون وزیر امور خارجه آمریکا قرار است، بزودی دور جدید گفتگو میان مقامات دو کشور، در قالب نشست 2+2، با مشارکت وزیران امور خارجه و دفاع روسیه و آمریکا، در اروپا برگزار شود که جهتیابی تهدیدات، هزینههایی که برای رفع نگرانی روسیه لازم است و منافع استقرار چنین پروژهای محورهای اصلی گفتگوها خواهد بود. دراین شرایط بسیاری بر این باورند که به دلیل بالا بودن سطح مخاطرات و مجموعه هزینهها، بوش نه قادر به توجیه منتقدان داخلی است و نه میتواند روسیه را به تسلیم و پذیرش چنین تهدید استراتژیکی مجاب کند. به این ترتیب این دور از مذاکرات هم موفقیت چندانی در پی ندارد.