سیدمحمدصادق خرازی
انتخابات ریاست جمهوری فرانسه در سال 2007 میلادی یکی از مهمترین وقایع سال جاری اروپا محسوب میشود. برای نخستین بار نسل دیگری پا به عرصه سیاسی فرانسه گذاردهاند تا سرشت و سرنوشت یکی از مهمترین ملتهای اروپا را رقم بزنند. نسلی جدید که با رهبران قدیم رابطهای توأم با عشق و نفرت برقرار کردهاند نه آنان را سمبل میشمارند و بر آرا و تصمیمات و سیاستهایشان پافشاری میکنند و نه اینکه مایل هستند نفرت خود را بیپروا و عریان عیان کنند. دیگر نامی از ناپلئون، شارل دوگل، ژرژپمیدو و فرانسوا میتران شنیده نمیشود. از ژاک شیراک، والری ژیسکاردستن، بالادور، ژوسپین دیگر خبری نیست.
فرانسه امروز در جستوجوی نسل دیگری است. ذهن کارتیزن فرانسوی جستجوگرانه در یک انتخاب بهتر است. انتخابی که هم هویت ملی فرانسوی را تقویت بخشد و ناسیونالیسم فرانسوی را فراموش نکند و همه در عصر بلوغ تکنولوژی، فرانسه را از میان شریکان، رقیبان و رفیقان جدا نسازد.
در آستانه انتخابات فردای فرانسه هیچ تحلیلگر سیاسی نمیتواند به صورت قطعی از پیروزی یکی از نامزدان سخن بگوید ولی آنچه مسلم است فرانسه در آستانه یک تحول است. انتخابات در فرانسه سایه خود را بر تمام ارکان فرانسه خواهد گذاشت. تأثیر بر انتخابات مجلس در ماه ژوئن، تأثیر بر فروریزی ساختار احزاب سیاسی امروز فرانسه و جدولبندیهای دیگر سیاسی، تأثیر بر معادلات و مناسبات اروپای واحد و تأثیر بر برخی معادلات خاورمیانه. اگر تعبیر برخی از سیاستمداران نومحافظهکار فعلی ایالات متحده آمریکا که بر کهنهبودن و قدیمی بودن فرانسه تأکید داشتند را بر نتابیم ولی میتوانیم شاهد این باشیم که اینک فرانسه در حال بیرون جهیدن از این پوسته ضخیم پیری و فرتوتی و رخوت است که این کشور را وارد دوران تازه و جوانی میکند و آن را در کنار دیگر کشورهای جوان و نوپای قاره سبز قرار میدهد که نسیم تحولات آن بر اروپا و حتی بر دیگر مناطق جهان را میتوان شاهد بود.
فرانسه در میان کشورهای توسعه یافته چپترین کشور محسوب میشود و انقلاب در خون مردم این کشور است. از میان 12 نامزد انتخابات، سه تروتسکیست، یک کمونیست و ژوزهبوو، یک کشاورز ضد جهانی سازی که به خاطر پرتاب زباله به رستوران مک دونالد زندانی شده بود، به چشم میخورند. بر اساس نظرسنجیها، این نامزدها در کل کمتر از 10 درصد آرای رأی دهندگان را به دست خواهند آورد که هر چند برای خودشان ناچیز خواهد بود، اما میتواند موجب بر هم خوردن تعادل آرا میان نامزدهای اصلی در دور اول انتخابات شود.
در بین 12 نامزدی که در این رقابتها وجود دارند تنها چهار نفر یعنی نیکلا سارکوزی (از حزب حاکم اکثریت موسوم به او ام پ) خانم سگولن رویال (از حزب سوسیالیست)، فرانسوا بایرو (از حزب راست میانه او د اف) و ژان ماری لوپن (از حزب راست افراطی جبهه ملی) بیش از دیگران در نتیجه این انتخابات تأثیر گذارند.
40 درصد از مردم این کشور هنوز تصمیم قطعی خود را برای اینکه روز یکشنبه به چه کسی رأی دهند، نگرفتهاند.
اما آنچه مشخص است انتخابات ریاست جمهوری فرانسه در دور نخست برندهای نخواهد داشت و برگزاری دور دوم انتخابات در روز ششم می و با حضور دو نامزد برتر از میان 12 نامزد فعلی، قطعی خواهد بود. حضور نیکلا سارکوزی، نامزد حزب راستگرای او ام پ سگولن رویال نامزد حزب سوسیالیست، فرانسوا بایرو نامزد میانهرو و ژان ماری لوپن نامزد حزب راستگرای افراطی جبهه ملی رقابت سختی وجود دارد. مردم فرانسه همواره در لحظات پایانی تصمیم شگفتیآفرینی میگیرند و به همین دلیل نمیتوان به نظرسنجیها اعتماد نمود.
سگولن رویال در صورت موفقیت نخستین رئیسجمهور زن تاریخ فرانسه خواهد بود. او یک راز است. این صفتی است که خود او برای توصیف خودش به کار میبرد. سوسیالیستها در میان رقبایی همچون دومینیک استروس کان و لوران فابیوس او را انتخاب کردند. چرا که پیشنهادهای او (سازماندهی نظامی بزهکاریها و...) با روند متعارف چپگریان تفاوت داشت.
از طرفی احتمال دارد که فرانسوا بایرو با اتخاذ دیدگاههایی که هم برای چپها و هم برای راست ها جذابیت دارد، شمار زیادی از رأیدهندگان را به سوی خود بکشد. فرانسوا بایرو و گروهی از میانهروهای پارلمان به همراه اپوزیسیون به پیشنهاد سانسور علیه ویلپن برای تسلیم او در ماجرای کلیر استریم رأی دادند، به اوج خود رسید. این عملکرد آزادانه برای بایرو محبوبیتی در پی داشت. بایرو به شدت از سیاستهای دولت راستگرای فرانسه انتقاد میکند؛ او که طرفدار اروپای فدرالیستی است.
همچنین ژانماری لوپن که در سال 2002 و در کمال شگفتی با پشت سر گذاشتن لیونل ژوسپن سوسیالیست همراه با شیراک به دور دوم انتخابات راه پیدا کرد، امسال نیز میتواند شگفتی ساز باشد. به خاطر دیدگاههای افراطی لوپن، بسیاری از طرفداران او از اینکه در نظرسنجیها موضع خود را اعلام کنند، ابا دارند و به همین خاطر آرای نهایی لوپن همیشه از آنچه در نظرسنجیها پیشبینی میشود، بیشتر است.
با توجه به عدم وجود یک موضوع محوری در انتخابات امسال که تقابل آرای نامزدها و طرفدارانشان حول آن شکل بگیرد، بسیاری از نامزدها با موضعگیریهای بیسابقه تلاش کردهاند تا گروهی از طرفداران دیگر نامزدها را به سوی خود جذب کنند.
نیکولا سارکوزی محبوبترین نامزد در میان رأی دهندگان طرفدار حزب او. ام. پ است. سارکوزی ضد کمونیست و طرفدار اقتصاد بازار آزاد، از کاهش مالیاتها حرف میزند و از فلاسفه مارکسیست نقل قول میکند. به نقادی سیاست دولتها، کشاورزان و مهاجران میپردازد و از نگاه امنیت به بستر اجتماع و فرهنگ مینگرد. سگولن رویال سوسیالیست نیز با اعلام اینکه هر فرانسوی باید پرچم کشورش را در خانه داشته باشد و سرود ملی فرانسه را از بر باشد، دست راستگرایان افراطی را از پشت بسته است. اگر چه سارکوزی نامزد اصلی محافظهکاران است و تصور میشود بیشترین شانس را دارد، اما بسیاری از فرانسویان از جمله جوانانی که با ایدههای راستگرایانه وی میانهای ندارند او را چهرهای محبوب نمیدانند و رقبایش او را «خطر جمهوری» میدانند. نیکولا سارکوزی نیز به عنوان سیاستمداری «مدرن» ظاهر شده است و تأکیدش بر این نکته که سیاست میتواند جهان را تغییر دهد از او سیاستمداری مدرن ساخته است. تمام اینها دست به دست هم داده است تا رأی دهندگان گیج شوند و قادر به تصمیمگیری نباشند. با این حال آمارها نشان میدهد که انتخابات ریاست جمهوری آتی فرانسه برای بسیاری از مردم این کشور اهمیت ویژهای دارد و احتمالاً از نظر آمار مشارکت، رکورد تازهای در ربع قرن اخیر بر جای خواهد گذاشت. رأی حومههایی که اکثر ساکنانش را مهاجران مسلمان و فرزندان فرانسوی و بیکارشان تشکیل میدهند رأی تعیین کننده خواهد بود اگر چه خیلی بعید است که این رأی در خدمت سارکوزی در مقام وزیر کشور دولت شیراک که برخورد سخت با این ناآرامیها داشته است قرار گیرد. آرایی که هر چند در دور اول ممکن است به خاطر پراکندگی تأثیر چندانی نداشته باشند، اما در دور دوم با تمام قوا پشت سر رقیب سارکوزی جمع خواهند شد. بر اساس نظرسنجیها، بیکاری و اشتغال و سیاست مهاجران دغدغه اصلی رأی دهندگان در سراسر فرانسه است. اما در هفتههای اخیر چیزی که به محور اصلی تبلیغات نامزدها بدل شده است نه بیکاری و اشتغال بلکه یکی از مهمترین شعارهای این دوره نامزدان انتخابات در فرانسه بحث هویت ملی است. سارکوزی پیشنهاد تشکیل وزارت «مهاجرت و هویت ملی» را مطرح کرده است. رویال نیز با تأکید بیش از حد بر پرچم و سرود ملی فرانسه، باعث ایجاد بحثی دامنهدار درباره معنای فرانسوی بودن در رسانهها شده است. برنامهها و شعارهای انتخاباتی این دوره همه نامزدان عموماً معطوف به مسائل داخلی (بیکاری، امنیت، افزایش نرخ رشد اقتصادی، اعمال تغییرات اساسی در سیاستها و ساختار کشور و مهاجرت، جهتگیریهای چندجانبه گرایی در سیاست خارجی فرانسه) بوده است. با این حال آنها در برنامههای خود از موضوعات بینالمللی نیز غافل نبوده و به ویژه با توجه به حساسیت برنامه هستهای ایران در شرایطی که شورای امنیت سازمان ملل متحد تحت فشار آمریکا و برخی همپیمانان اروپایی خود به تشدید فشار علیه ایران پرداخته، مواضعی اتخاد کردهاند. مهمترین پرونده خارجی هر کسی که رئیسجمهوری فرانسه شود مسأله ایران است. سارکوزی در خصوص برنامه هستهای ایران بتواند از انرژی هستهای صلحآمیز طبق معاهده انپیتی و تحت نظارت شدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی استفاده کند، مخالفت نکرده و آن را حق ایران میداند و تنها خواستار نظارت شدید برای جلوگیری از انحراف برنامههای هستهای ایران به سمت برنامه های نظامی است.
اما خانم رویال که مهمترین نامزد جناح چپ در این انتخابات میباشد. در دو سفر خارجی که در اواخر سال گذشته به منطقه خاورمیانه (لبنان و اسرائیل) انجام داد نشان داد که از ضعف نگاه و شناخت مسائل بینالمللی رنج میبرد. موضعگیریهای متناقص در این سفر (مانند محکوم کردن پروازهای هواپیماهای اسرائیلی بر فراز لبنان در مقر نیروهای یونیفیل و تغییر موضع وی در تلآویو یا ملاقات با نمایندگان حزبا... در پارلمان لبنان و محکوم کردن اظهارات نماینده این گروه در تلآویو) موجب شد تحلیلگران و ناظران سیاسی مهمترین نقیضه خانم رویال را ضعف وی در مسائل بینالمللی ذکر کنند. خانم رویال در خصوص برنامه هستهای ایران بدون توجه به مواضع رسمی فرانسه حتی از دیگر کشورهایی که امروز خود از مخالفان برنامه هستهای ایران هستند، پا را فراتر گذاشته و بر خلاف دیگر کاندیداها موضع بدیعی اتخاذ کرده به گونهای که با هرگونه برنامه هستهای ایران مخالفت دارد و معتقد است که ایران حتی در زمینه صلحآمیز نباید فعالیت هستهای داشته باشد. نامزدهای جناح چپ مانند خانم ماری ژرژبوفه، نامزد حزب کمونیست یا ژوزه بووه، نامزد چپ ضد جهانی شدن نیز به موضعگیری پرداختند و در اظهارات خود به صراحت برنامه هستهای صلحآمیز تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی را حق ایران دانستند. در فرانسه نیز یکی از موارد مهم و مورد تأکید کاندیداهای ریاست جمهوری آن کشور در سخنرانیهای تبلیغاتیشان در خصوص لبنان و شرایط آن است چرا که در کشمکشهای بینالمللی فرانسه به صورت سنتی لبنان را در برابر فلسطین و عربستان که جایگاه انگلیس و آمریکا به شمار میرود، حیاط خلوت خود تلقی کرده است. سارکوزی در سخنرانیهای تبلیغاتی خود اعلام داشت دولت لبنان و کابینه فواد سنیوره نخست وزیر این کشور توسط فرانسه و جامعه جهانی مورد تأیید بوده و حمایت خواهند شد چرا که به صورت دموکراتیک برگزیده شدهاند. سارکوزی در خصوص جنگ اخیر اسرائیل علیه لبنان مدعی شد که حزبا... متجاوز بوده و اسرائیل حق دفاع از خود را داشته است. سارکوزی خلع سلاح حزبا... را خواستار شده است.
سگولن رویال کاندیدای مطرح زن انتخابات ریاست جمهوری فرانسه روابط گستردهای نیز با لابی یهودی دارد در سخنان تبلیغاتی خویش اعلام کرد حزبا... یک حزب سیاسی ـ نظامی است. رویال تأکید کرد حزبا... یک رکن سیاسی در لبنان بوده و نماینده در پالمان و وزیر در کابینه و هوادار در بین مردم دارد و نمیتوان آن را بخشی از حیات سیاسی لبنان ندانست. با این حال وی اعلام کرد با نظرات این حزب موافق نمیباشد. وی کابینه لبنان را مورد حمایت فرانسه دانست و گفت این کابینه در روندی دموکراتیک انتخاب شده است. وی اسرائیل را در خصوص جنگ اخیر متجاوز به قوانین بینالمللی خطاب کرد. ژان ماری لوپن بر جایگاه محکم حزبا... در لبنان تأکید کرد و گفت حزبا... بخش مهمی از قدرت شیعیان است که قدرت سیاسی زیادی نیز دارد. وی گفت با این حال کابینه کنونی لبنان مورد حمایت فرانسه است. وی در خصوص خلع سلاح حزبا... این نکته را مسألهای صرفاً داخلی دانست که در لبنان باید بررسی گردد.
دمینیک فوانی از حزب خضر دیگر نامزد پست ریاست جمهوری فرانسه حزبا... را حزبی مقاوم دانست که مردم لبنان بر این ویژگی آن آگاهند. وی خلع سلاح حزبا... را مسألهای داخلی قلمداد و آن را در راستای معاهدات 1559 و 1701 ارزیابی کرد. با این حال فوانی مسأله خلع سلاح حزبا.... را مسألهای داخلی در لبنان و نه بینالمللی ارزیابی کرد. وی در خصوص جنگ اخیر، اسرائیل را متجاوز به حقوق بینالمللی دانست و گفت باید با فشارهای اقتصادی و دیپلماتیک اسرائیل را جریمه کرد. ماری ژرژ بوفه دیگر کاندیدای احراز پست ریاست جمهوری فرانسه، دولت این کشور را از دخالت در امور داخلی لبنان بر حذر داشت و اعلام کرد اسرائیل هم اینک به خاک لبنان تجاوز میکند که این تجاوز به حقوق بینالملل به شمار میرود. وی حزبا... را سازمانی ملی ـ اسلامی قلمداد کرد و مسأله خلع سلاح آن را موضوعی درون کشوری و مختص لبنانیها خواند.