مترجم: یعقوب نعمتی وروجنی
تاریخ روابط 2 کشور چین و روسیه، بویژه از اواسط قرن 19 تا اواخر قرن 20 آمیزهای از دوران متناوب خصومت و تجدید رابطه بوده است. پس از فروپاشی اتحاد شوروی در سال 1991، دوران جدیدی از تجدید روابط میان 2 کشور آغاز شده است. در این دوران، روسیه و چین تاکنون 13 نشست مشترک برگزار کرده و بیش از 160 توافقنامه همکاریهای مشترک در زمینههای سیاسی، نظامی و اقتصادی منعقد کردهاند.
روابط سیاسی
با شروع دهه 1990 روابط 2 کشور به آهستگی شروع به بهبود گذاشت. در اواسط دهه 1990 با اعلام موضع سیاست خارجی روسیه در مورد نظم چند قطبی روابط بینالملل، روابط 2 کشور به میزان قابل ملاحظهای افزایش یافت؛ چرا که این امر با دیدگاه و منافع چین مطابقت داشت. در پی دیدار سال 1996 یلتسین و جیانگ زمین در پکن، رهبران 2 کشور، روابط دوجانبه را همکاری راهبردی نامیدند. این امر، بیشتر به این دلیل بود که طرفین میخواستند موضع سیاست خارجیشان را در تقابل با غرب و بویژه ایالات متحده تقویت کنند. در اواخر دهه 90، دو کشور تصمیم به حل اختلافات مرزی گرفتند و در سال 1998 در پی حمایت چین، روسیه به عضویت سازمان همکاریهای آسیا ـ پاسیفیک پذیرفته شد.در سال 2000 و در پی قدرت ولادیمیر پوتین، روسیه بنا به دلایل متعددی توجه بیشتری به ارتقای روابط خود با چین نمود. تأسیس سازمان همکاریهای شانگهای شامل روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان در سال 2001 عامل مهم دیگری در ارتقای روابط 2 کشور محسوب میشود. در کل، به نظر میرسد بزرگترین انگیزه 2 کشور برای ارتقای روابط دوجانبه، تلاش کشورهای مزبور برای ایجاد نظم جهانی چند قطبی و مقاومت در برابر اقدامات یکجانبهگرایانه و انحصارطلبانه ایالات متحده آمریکاست.
فناوری نظامی
همکاری در حوزه فناوری نظامی، یکی از مهمترین مؤلفههای روابط چین و روسیه است. بین سالهای 2005-1992 فروش تسلیحات نظامی روسی به چین، به 15 میلیارد دلار بالغ میشود که نزدیک 40 درصد درآمدهای فروش تسلیحات نظامی روسیه را شامل میشود. این تسلیحات شامل هواپیماهای نظامی، سیستمهای دفاع هوایی، کشتیهای جنگی و زیردریایی است. این همکاری برای روسیه، درآمد خوبی برای هزینه در صنایع نظامیاش ایجاد میکند که باعث توسعه تحقیقات نظامی و صنایع دفاعی آن کشور میشود. از سوی دیگر، این روابط باعث میشود چین بتواند بسرعت تجهیزات نظامی خود را ارتقاء بخشد.
روابط اقتصادی
روابط تجاری 2 کشور در دهه 1990 در سطح بسیار پایینی بود، اما از سال 2001 به بعد افزایش قابل توجهی یافته است. با این حال، مشارکت در سرمایهگذاری و تولید صنعتی عملاً در حد صفر است و چندان نشانهای از ارتقا در این موارد مشاهده نمیشود. طبق آمارهای رسمی روسیه میزان مبادلات 2 کشور در سال 2005، 8/45 درصد افزایش یافته و به 7/21 میلیارد دلار رسید. این رقم 9/5 درصد تجارت خارجی روسیه و حدود 4/1 درصد تجارت خارجی چین است. در مجموع میتوان گفت که همکاریهای اقتصادی 2 کشور به آهستگی تمام در حال گسترش است و حجم مبادلات تجاری دوجانبه، نقش مهمی در اقتصاد خارجی دو کشور ایفا نمیکند.
دورنمای آینده
با وجود مطالب گفته شده، روابط فعلی 2 کشور متناقض و پیچیده است. افزایش روابط سیاسی و نظامی دو کشور با رشد چشمگیر همکاریهای اقتصادی توأم نشده است. روابط اقتصادی جاری دو کشور نیز به تجارت و مبادله مواد خام روسی با محصولات تمام شده چینی منحصر میشود. باید اذعان کرد تجدید روابط سیاسی و رشد همکاریهای نظامی نمیتواند روابط مسالمتآمیز و بلندمدت را تضمین کند. اگر روابط اقتصادی 2 کشور راهی برای خروج از بنبست فعلی پیدا نکند، تمامی بیانیههای بلند پایه دو کشور درباره همکاریهای استراتژیک، چندان برای طرفین یسودمند نخواهد بود و کمک چندانی به دو کشور در مقابله با قدرتهای غربی نخواهد کرد.