*علی باقری
در عرصه روابط بینالملل، فراوانی فرصتها به مراتب فزونتر از تهدیدهاست. هر چند خلق فرصت یکی از کار ویژههای دستگاه دیپلماسی کشور است، اما برنامهریزی و تلاش برای بهرهگیری از فرصتهای موجود، دستور کار اولیه کارگزاران سیاست خارجی است. یافتن دریچههای مشترک نگرش به پدیدهها، تحولات منطقهای و بینالمللی و کوشش برای همسوسازی دیدگاههای مشترک در چارچوب رویهها و قواعد پذیرفته شده بینالمللی، یکی از ویژگیهای دیپلماسی فعال است که دولت جمهوری اسلامی ایران مدعی داشتن چنین رویکردی در عرصه تعاملات خارجی است.
تحولات و مسائل گوناگون اخیر در منطقه که اوج آن در حاشیه و متن حضور جمهوری اسلامی ایران در نشست شرمالشیخ متبلور شد، شرایط را به گونهای رقم زد که حتی رسانههای غربی نیز به ایجاد اقناع بینالمللی در خصوص اراده واقعی و عملی ایران برای برقراری صلح و ثبات در منطقه بویژه عراق اعتراف کردند. از سوی دیگر، عدم اثربخشی تحریمهای اعلامی و اعمالی برخی کشورهای غربی و قرار داشتن در آستانه دور جدید مذاکرات هستهای دبیر شورای عالی امنیت ملی و نماینده 1 + 5 بستر بسیار مثبت و سازنده بینالمللی را برای سفر وزیر خارجه کشورمان به منطقه اسکاندیناوی شکل داد و در کنار ابعاد دوجانبه این سفر، ابعاد منطقهای و بینالمللی نیز به تور دیپلماتیک شمال اروپا بخشید.
با وجود این که به طور کلی کشورهای اسکاندیناوی عضو اتحادیه اروپا و ناتو بوده و این دو نهاد اروپایی و فرااروپایی دیدگاههای ویژهای پیرامون برخی پدیدهها و تحولات جهانی دارند که همسو با مواضع ایران نیست، اما نزدیکی و قرابت نگرش کشورهای شمال اروپا با مواضع و سیاستهای کشورمان در بسیاری از مسائل منطقهای و بینالمللی برکسی پوشیده نیست. مخالفت با اشغالگری و تجاوز، تلاش برای خلع سلاح جهانی، مقابله با رویکرد یکجانبهگرایی و... از جمله محورهایی است که دو طرف دیدگاههای نزدیکی دارند. از این رو منوچهر متکی وزیر امور خارجه در این سفر «تشکیل گروه تماس خلع سلاح جهانی» با مشارکت ایران و سوئد را به وزیر خارجه سوئد پیشنهاد کرد که مورد استقبال طرف سوئدی قرار گرفت. تبادل هیأتهای حقوق بشری بین ایران و هر یک از 3 کشور سوئد، نروژ و دانمارک با هدف شناخت بهتر از وضعیت حقوق بشر دو طرف از دیگر محورهایی بود که در این سفر مورد تأکید طرفین قرار گرفت.
اعلام سیاست جدید اقتصادی جمهوری اسلامی ایران برای پایان دادن به انحصار تعاملات اقتصادی خود با اروپا در 3 کشور غرب اروپا و متنوعسازی طرفهای اقتصادی و تجاری خود در گستره اروپا با تأکید بر توانمندیهای بسیار خوب سخت و نرمافزاری کشورهای اسکاندیناوی از دیگر ابتکارهای وزیر خارجه ایران بود که مورد توجه طرفهای سوئدی، نروژی و دانمارکی قرار گرفت. تبیین آخرین تحولات اقتصادی کشور و نیز تشریح چشمانداز فراروی سرمایهگذاران خارجی در پی اجرای سیاستهای اجرایی مربوط به اصل 44 قانون اساسی از جمله محورهای قابل توجه مقامهای دولتی و نیز تجار و صاحبان صنایع بخش خصوصی این کشورها بود.
حضور تعداد زیادی از هموطنان در این کشورها بویژه اقامت 100 هزار ایرانی در سوئد ـ که یک درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهد ـ ظرفیت بسیار مناسبی را برای پیوندهای اقتصادی و اجتماعی میان ایران و این کشورها فراهم کرده است. دیدار متکی با ایرانیان مقیم و نشست ویژه با نخبگان ایرانی در سوئد، نروژ و دانمارک و تبادلنظر با ایشان پیرامون موضوعات مختلف داخلی و خارجی از جلوههای اثربخش تور شمال اروپا بود که بر نگرش ایرانیان و نیز نوع تعامل آنها با سرزمین مادری تأثیر مثبتی داشت.
وزیر خارجه کشورمان در این سفر حامل بیش از 15 ابتکار در عرصههای سیاسی و اقتصادی بود که در صورت نهایی شدن آنها جهش مهمی در روابط دوجانبه با این کشورها به وجود خواهد آمد. استقبال گرم و ویژه از متکی در این تور منطقهای ـ که به گفته ناظرات سیاسی کمنظیر بوده است ـ سابقه درخشان روابط دوجانبه و نیز عزم جدی ایران برای تعامل مؤثر با این کشورها، بهار پرباری را در روابط دوجانبه، منطقهای و بینالمللی با این کشورها نوید میدهد.