زندگی دانش آموخته مکتب گیدنز
تونی بلر که در جهان سیاست به عنوان شاگرد مکتب فیلسوف معروف انگلیس آنتونی گیدنز شناخته میشود در 1953 در اسکاتلند متولد شد و در رشته حقوق تحصیل کرد. وی در دهه 1970 به حزب کارگر پیوست و در سال 1983 نماینده مجلس عوام شد. او در انتخابات عمومی بعدی نیز به عضویت پارلمان انتخاب شد و به تدریج از چهرههای فعال حزب کارگر شناخته شد. با درگذشت رهبر حزب کارگر در سال 1994، تونی بلر رهبری حزب کارگر را که در آن زمان حزب اصلی مخالف در پارلمان بود، در دست گرفت. حزب کارگر به رهبری بلر توانست در انتخابات پارلمانی سال 1997 به پیروزی چشمگیری دست یابد و به حدود 18 سال زمامداری حزب محافظهکار خاتمه دهد. او همچنین توانست حزب کارگر را در انتخابات سالهای 2001 و 2005 نیز به پیروزی برساند. بلر هنگام ورود به پارلمان در سال 1983 از سیاست رهبری حزب کارگر که در آن زمان مانند بیشتر احزاب سوسیال دموکرات اروپا متمایل به چپ بود، پیروی میکرد، اما در سالهای بعد با گردشی به راست نماینده دیدگاهی شد که امروزه «نو ـ کارگری» خوانده میشود. بلر در قالب حزب کارگر نوین نظریه «راه سوم» گیدنز را پی گرفت. وی در سیاست خارجی نیز راهی در پیش گرفت که میتوان آن را همراهی روز افزون با سیاست خارجی ایالات متحده ارزیابی کرد. بریتانیا به رهبری تونی بلر متحد اصلی ایالات متحده در جنگ افغانستان و عراق بوده است.
گروه بینالملل ـ تندباد تغییر در کاخ نخستوزیری بریتانیا نیز وزیدن گرفت. روز پنجشنبه در گرماگرم خانه تکانی الیزه خبر رسید که خانه شماره 10 داونینگ استریت لندن نیز شاهد یک تحول مهم است و جنجالیترین سیاستمدار عصر حاضر اروپا کرسی رهبری انگلیس را ترک خواهد کرد.
بالاخره آخرین روز هفته، تونی بلر با نطق خداحافظی در جمع وزرا و یاران خویش حاضر شد. اگر چه همه چیز درباره خاتمه رهبری بلر از پیش مشخص شده بود و حتی رسانههای لندن ویژه نامههای مربوط به «پایان حیات بلر» را آماده چاپ کرده بودند اما خبر استعفای تنها متحد اروپایی بوش و رهبر حزب حاکم انگلیس چون واقعهای مهم در اروپا و جهان انعکاس پیدا کرد.
بر اساس آنچه در نطق بلر آمده است او 27 ژوئن (6 تیر) با تقدیم استعفای خود به ملکه بریتانیا از سمت خود کنارهگیری خواهد کرد.
بلر خبر کنارهگیری خود را ابتدا در جمع وزیرانش اعلام کرد و سپس در جمع هواداران حزب کارگر در «تریمدن» آن را به اطلاع عموم مردم رساند. نخستوزیر انگلیس از فرصت نطق خداحافظی خود برای دفاع از عملکرد دستاوردهای اقتصادی و اجتماعی دوره رهبری 10 ساله خود در حزب کارگر استفاده کرد. این متحد جهانی بوش در دو جنگ منطقه از همراهی با دولت آمریکا پس از 11 سپتامبر، و حمله نظامی به افغانستان و عراق دفاع کرد و خلع صدام از قدرت را تصمیمی صحیح اما «تلخ و جنجال انگیز» نامید که برای کشورش اتخاذ کرد. بلر با بیان اینکه انتظارات از وی هنگام پیروزی حزب کارگر در سال 1997 بسیار بالا بود، همچنین از ناکامیهای دولت خود عذرخواهی کرد.
سیر تحویل قدرت بلر (50 روز سرنوشتساز)
با کنارهگیری بلر از رهبری حزب کارگر نخستین مرحله برای تشکیل مجمع انتخاباتی این حزب با دستور کار گزینش یک رهبر جدید آغاز شد. این مجمع متشکل از نمایندگان حزب کارگر در مجلس عوام، اعضای حوزههای انتخابیه و اتحادیههای کارگری در دورهای 7 هفتهای روند انتخاب رهبر جدید این حزب که مسئولیت نخستوزیری انگلیس را نیز بر عهده خواهد داشت، به اجرا میگذارد. با این حال برخی منابع از تعیین نخستوزیر طی یک هفته آینده خبر دادهاند. روند 50 روزه انتخاب رهبر جدید حزب کارگر تا 21 جولای (30 تیر) به طول میانجامد و بلر تا آن زمان با وجود کنارهگیری از رهبری این حزب، همچنان نخستوزیر انگلیس باقی خواهد ماند. این فرصت زمانی به بلر که هنوز نخستوزیر خواهد بود، اجازه میدهد تا در همایش سران 8 کشور صنعتی جهان در آلمان با رهبران این کشورها وداع کرده، همچنین در نشست سران اتحادیه اروپا در بروکسل شرکت کند.
روزنامه «تایمز» چاپ لندن نوشت: بلر در هفتههای پایانی نخستوزیری خود قصد دارد 6 سفر خارجی از جمله به پاریس برای تبریک به نیکلاسارکوزی رئیسجمهوری منتخب فرانسه و به واشنگتن برای خداحافظی با جورج بوش رئیسجمهوری آمریکا انجام دهد. در همین راستا وی دیروز راهی فرانسه شد. اگر چه بلر روز پنجشنبه جانشن مورد نظر خود را برای رهبری حزب کارگر و نخستوزیری انگلیس معرفی نکرد، اما وی پیشتر گوردون بروان وزیر خزانهداری را برای جانشینی خود پیشنهاد کرده بود.
کارنامه بلر در معرض نقد
بلر در کارنامه 10 ساله نخستوزیری خود مجموعهای از عملکردهای مثبت و منفی را به ثبت رسانده است. مهمترین تصمیم او، کشاندن انگلیس به دو جنگ بزرگ عراق و افغانستان و همپیمانی با نومحافظهکاران بود که بزرگترین ضربه را بر موقعیت او وارد کرد. روزنامه «گاردین» با انتشار نتایج یک نظرسنجی درباره بلر نوشت: پرسش شوندگان به صورت کلی بلر را رهبری قوی میدانند که به وجهه خود اهمیت میداد اما سیاست خارجی، او را از مسیرش منحرف کرد. رسانههای لندن در توصیف ناکامیهای دیپلماسی بلر از اشتباهات او در قبال ایران به ویژه ماجرای ملوانان نیز به عنوان عامل مؤثر در تحقیر بلر یاد کردند. بر اساس این نظر سنجی، 64 درصد مردم و 59 درصد هواداران حزب کارگر اعلام کردند که بلر بیش از اندازه درگیر مسائل سیاست خارجی شده بود. نزدیک به 60 درصد نیز او را «قدرتی برای تغییر» در کشورشان توصیف کردند هر چند 58 درصد معتقد بودند که او آرزوهای آنان را در 10 سال اخیر برآورده نکرده است.
کنارهگیری تونی بلر از رهبری حزب کارگر با واکنش متفاوت احزاب و شخصیتهای سیاسی روبهرو شد. جوج گالووی رهبر حزب ریسپکت و از شخصیتهای ضد جنگ این کشور، گفت: اگر بلر با جنگ عراق به وجهه خود آسیب نرسانده بود، میتوانست تا پایان دوره سوم نخستوزیری، در قدرت باقی بماند.
یونایت بزرگترین اتحادیه کارگری انگلیس نیز در اظهار نظری دوگانه نسبت به عملکرد 10 ساله دولت بلر، از رهبری حزب کارگر خواست تا در سیاستهای آینده این کشور از قبیل جنگ عراق بازنگری کند. همچنین روآن ویلیامز سراسقف کلیسای کانتربری با انتشار بیانیهای با تمجید از عملکرد دولت بلر، بر اختلاف نظر خود با نخستوزیر بریتانیا بر سر جنگ عراق تأکید کرد. برتی اهرن نخستوزیر ایرلند جنوبی، نیز با تجلیل از بلر از وی به دلیل تلاش فراوانش در یک دهه اخیر برای ایجاد صلح پایدار در ایرلند شمالی تشکر کرد. در این میان، منزیس کمپبل و دیوید کامرون رهبران احزاب محافظهکار و لیبرال دموکرات اعلام کردند که دولت کارگری به علت استعفای بلر از مشروعیت ساقط است.
آنان ضمن درخواست صدور دستور انحلال پارلمان توسط ملکه الیزابت دوم، خواستار برگزاری انتخابات زودرس پارلمانی شدند.
نگرانیهای کاخ سفید
فهرست نامزدهای جانشینی نخستوزیر بریتانیا دیروز منتشر شد این فهرست بیش از هر چیز از احتمال تغییراتی در روابط این کشور و آمریکا حکایت دارد.
انتظار میرود تعدادی از اعضای حزب کارگر نامزدی خود برای انتخای به رهبری حزب و تصدی سمت نخستوزیری را اعلام کنند در حالی که به گفته بیبیسی امکان موفقیت گوردون براون، وزیر خزانهداری، بیش از دیگران ارزیابی شده است. بلر در سخنانی که بامداد روز جمعه، 11 مه، ایراد کرد حمایت خود را از گوردون بروان به عنوان رهبر حزب کارگر اعلام داشت. البته تاکنون هیچیک از اعضای حزب رسماً نامزدی خود را اعلام نکرده است، اما مایکل میچر، از سیاستمداران قدیمی و وابسته به جناح چپ حزب کارگر، در ماه فوریه سال جاری تمایل خود را برای ورود به رقابت برای رهبری حزب ابراز داشته بود.
همچنین جان مک دانل، که همانند میچر با برخی از سیاستهای دولت بلر از جمله جنگ عراق مخالف بوده، سال گذشته گفت که در صورت کنارهگیری نخستوزیر برای احراز این سمت تلاش خواهد کرد.
داوطلبان ورود به رقابت برای رهبری حزب کارگر پس از کنارهگیری رهبر این حزب، باید از سوی دست کم 5/12 از نمایندگان حزب کارگر در پارلمان تأیید شوند و هنوز مشخص نیست که آقایان میچر و مک دانل موفق شوند تأییدیه این تعداد از نمایندگان را کسب کنند.
دیدگاههای نامزد رهبری کارگر
گوردون براون در خلال 10 سال زمامداری تونی بلر سمت مهم وزارت خزانهداری را برعهده داشت، نکته جالب در حضور براون این است که استراو سخنگویی غیر رسمی او را بر عهده گرفته است. جک استراو وزیر خارجه سابق و رهبر کنونی فراکسیون حزب کارگر در مجلس عوام که سرپرستی ستاد مبارزاتی گوردون براون را بر عهده دارد، گفته است که براون از ورود افراد دیگری به صحنه رقابت برای رهبری حزب حمایت میکند.
در اتفاقی دیگر، با اعلام تصمیم تونی بلر به کنارهگیری از قدرت، شعار «کارگر نو ـ بریتانیای نو» که منعکس کننده دیدگاه وی بود، از سایت اینترنتی حزب کارگر برداشته شد و جای خود را به شعاری در مورد رقابت برای رهبری داده است. جک استراو گفته است که شعار گوردون براون در مبارزات رهبری حاوی تعهدی برای بهتر و عادلانهتر ساختن بریتانیا» خواهد بود.
برخی از منتقدان تونی بلر در جناح چپ حزب کارگر او را به نادیده گرفتن ایدئولوژی سوسیالیستی حزب و اجرای سیاستهای دست راستی متهم میکردند، اما در مقایسه با وی، به نظر میرسد گوردون براون تمایل بیشتری به دیدگاههای سنتی حزب کارگر داشته باشد. گرچه حزب کارگر در دهه 1990 تأکید بر ملی کردن صنایع به عنوان یکی از اصول عقیدتی خود را کنار گذاشت، اما به گفته منتقدان بلر، حزب میبایست همچنان سیاستهایی مانند حمایت بیشتر از طبقات ضعیفتر جامعه از طریق توزیع عادلانهتر درآمد و گسترش خدمات اجتماعی را به شکلی مؤثرتر دنبال میکرد اما در دولت تونی بلر چنین نشد.
گفته میشود که در صورتی که گوردون براون رهبری دولت را در دست بگیرد، احتمالاً از گرمی روابط با بوش کاسته خواهد شد.
براون در مصاحبهای با هفتهنامه تایم چاپ آمریکا از تعهد بریتانیا به ادامه حمایت از تمامی سیاستهای دولت کنونی آمریکا خودداری ورزید و تنها از اشتراک ارزشها و علایق مشترک دو کشور سخن گفت.