گروه بینالملل، سید عماد حسینی: شش وزیر وابسته به جریان مقتدا صدر روحانی جوان شیعه که در جو سیاسی عراق به تندروی شهره است روز گذشته به دستور وی با برگزاری کنفرانسی خبری اعلام کردند که از عضویت در دولت نوری مالکی کنارهگیری میکنند. کنارهگیری وزیران جریان مقتدا صدر از دولت عراق در پی نمایش قدرت این جریان در هفته گذشته صورت گرفت که طی آن راهپیماییهای بزرگی در دو شهر نجف و کربلا برگزار شد. این در حالی است که شخص مقتدا صدر طی ماههای گذشته به منظور همکاری با دولت عراق دستور آتشبس به جناح نظامی خود موسوم به سپاه مهدی را داده بود و شبه نظامیان تحت امر وی از هرگونه عملیات نظامی خودداری میکردند تا در جریاتن برقراری امنیت در عراق به عنوان مانع شناخته نشوند. وی خود نیز از هرگونه مصاحبه یا اقدام سیاسی خودداری میکرد. به اعتقاد برخی از تحلیلگران سکوت و آرامش سیاسی جریان مقتدا صدر روحانی جنجالی و جوان عراقی طی مدت گذشته بیش از مواضع جدیدش تعجبآور است. در بیانیهیی که نصار الربیعی رئیس فراکسیون صدرها در پارلمان عراق روز گذشته برای خبرنگاران قرائت کرد تأکید شده است که به دلیل بیتوجهی دولت مالکی به خواستههای مردم عراق و جریانهای سیاسی آن این جریان هر شش وزیر خود را از کابینه خارج میکند.
خواسته چه بود؟
1- اعلام جدول زمانبندی شده برای خروج نیروهای آمریکایی از عراق
2- بهبود شرایط خدماتی برای مردم عراق
نوری مالکی نخستوزیر عراق در واکنش به این خواسته تأکید کرد خروج نیروهای آمریکایی منوط به تقویت توانمندیهای دفاعی ارتش عراق است و در حالی که اکنون سازمانهای نظامی و انتظامی عراق با کمک نیروهای چند ملیتی هم قادر به کنترل اوضاع نیستند چگونه میتوان توقع داشت با خروج نیروهای آمریکایی بر اوضاع کشور حاکم شد. مالکی در بخش دیگری از بیانیه خود که برای رسانههای گروهی ارسال شد در مورد خواست دوم جریان صدریها هم تأکید کرد تا زمانی که شرایط امنیتی مناسب فراهم نشود، مسوولان سازندگی کشور قادر به انجام هیچ کاری نیستند و در نبود امنیت سازندگی امکانپذیر نیست. در این حال به اعتقاد صاحبنظران این اقدام صدریها چندان بر روند دولت عراق تأثیر نخواهد گذاشت و هرگز تهدیدی برای سقوط دولت مالکی محسوب نخواهد شد.
به خصوص که جریان مقتدا صدر بر ادامه حضور خود در پارلمان عراق تأکید و اعلام کرد از این موضع بر عملکرد دولت نظارت و با برخی از طرحهای آن مخالفت خواهد کرد.
خروج صدریها از دولت ائتلافی میتواند از نظر معنوی دولت مالکی را تحت تأثیر قرار دهد و به خودی خود بیانگر افزایش شکافهای سیاسی بین جریانهای مختلف سیاسی موجود در عراق است. اما سوالی که در اینجا همچنان بیپاسخ مانده چرایی این اقدام در این شرایط خاص؛ است: به اعتقاد تحلیلگران عوامل متعددی میتواند در اتخاذ چنین تصمیمی توسط این روحانی جوان و البته پرطرفدار شیعه عراقی دخیل بوده باشد.
دلیل اول: اولین دلیل الگوپذیری گروه صدر و شخص مقتدا صدر از حزبالله لبنان و سیدحسن نصرالله است.
این الگوپذیری به حدی است که لباس جنگجویان ارتش مهدی دقیقاً به شکل لباسهایی که مبارزان حزبالله به تن میکنند. همچنین این جریان بارها و بارها در شهرک صدر و حتی در شهر کوفه و نجف اقدام به برگزاری مراسمهای سان و رژه نظامی همانند حزبالله کرده است. جالب اینجاست که پس از آنکه سیدحسن نصرالله به دلایل امنیتی از حضور مستمر در جمع مردم امتناع کرد، مقتدا صدر هم به همین شکل اکنون از انظار پنهان شده و از طریق بیانیه و سخنگویان خود با مردم در ارتباط است. همچنین نباید فراموش کرد که وزرای حزبالله و امل هم از کابینه سنیوره خارج شدهاند.
در حالی که برخی از نزدیکان به صدر از آرزوهای وی برای تبدیل شدن به سیدحسن نصرالله عراق هر از چندگاهی پرده بر میدارند. به هر شکل نمیتوان این همه تشابه را تصادف محض دانست.
دلیل دوم: دومین دلیلی که میتوان برای چنین اقدامی یافت درگیریهای داخلی دو جریان افراطی و میانهرو فعال در جریان صدریها است. این درگیریها که ظاهراً با پیروزی تندروها به پایان رسیده تا مرز همکاری با نیروهای آمریکایی که این جریان خواهان عقبنشینی آنهاست هم رسید. برای نمونه هر یک از این دو جریان انبارهای مهمات جریان دیگر را به نیروهای آمریکایی لو دادند؛ مسألهیی که منجر به درگیریهای سختی بین نیروهای آمریکایی و برخی از جنگجویان مقتدا صدر در شهرک صدر و استان ناصریه در جنوب عراق شد.
دلیل سوم: خبرهای رسیده حکایت از آن دارد که استانهای جنوبی عراق خود را برای خودمختاری آماده میکنند و حتی نظرسنجیهایی هم در مورد نحوه اداره این مناطق از مردم صورت گرفته است.
استانهای جنوبی عراق که اکثراً شیعهنشین هستند یکی از پایگاههای مهم جریان صدر و البته مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق به رهبری سیدعبدالعزیز حکیم رئیس ائتلاف عراق یکپارچه است، از این رو این اقدام مقتدا صدر نوعی پیشدستی برای گرفتن امتیازات بیشتر در این مناطق نفتخیز محسوب میشود به خصوص که صدریها با ادامه حضور خود در پارلمان راه را برای رایزنی و توافق باز گذاردهاند تا با دریافت بهای مورد نیازشان به دولت ائتلافی بازگردند.
فشارهای خارجی را هم نباید از این دلایل دور داشت و البته این اتهامی است که برخی از طرفهای ائتلاف به مقتدا صدر میزنند و معتقدند با شکرآب شدن روابط ایران با دولت مالکی و نیز ناکامی طرح امنیت بغداد وی از فرصت استفاده کرده تا در این میان معارضه خود را با دولت مالکی نمایان سازد. مقتدا صدر بهترین اهرم فشار علیه دولت مالکی محسوب میشود. گرچه دولت عراق فوراً به این مسئله واکنش نشان داد اما نزدیکان به مالکی معتقدند وی در صورت پافشاری صدریها بر مواضعشان جانشینانی را برای آنها تعیین و با توجه به اکثریتی که حتی بدون 30 عضو جریان صدری در پارلمان از آن برخوردار است رأی اعتماد آنها را هم خواهد گرفت.
به هر شکل عراق اکنون در آتش چند دستگیهای رو به گسترش میسوزد در حالی که جریانهای عراقی نه تنها راهی برای اتحاد و همسویی با یکدیگر نمییابند بلکه شاهد تقسیم خود هم هستند.
این اولین باری نیست که مقتدا صدر دولت عراق را به چالش کشیده است و به طور حتم آخرین بار هم نخواهد بود اما در شرایط فعلی که عراق در تب ناامنی میسوزد تبعات منفی این اقدام بیش از آثار مثبت آن خواهد بود زیرا نیروهای آمریکایی با وجود تمامی تلفات خود همچنان مجبور به ادامه حضور در خاک عراق هستند. بوش و محافظهکاران جدید نمیخواهند نامشان با یک ویتنام دیگر همراه شود و اگر هم این حادثه رخ دهد به طور حتم مقتدا صدر سیدحسن نصرالله دیگری نخواهد شد و هرگز به این جایگاه نخواهد رسید.