نگاهی به آمارها
انتقال 40 صفحه مطلب از ماداگاسکار به کشور ساحل عاج در آفریقا حدود 75 دلار هزینه در بردارد و 5 روز نیز بطول میانجامد در حالی که ارسال همین صفحات از طریق فاکس 45 دلار هزینه دربر خواهد داشت و حدود نیم ساعت زمان میخواهد. حال اگر همین تعداد صفحات را از طریق پست الکترونیکی (E.MAIL) توسط شبکههای اطلاعرسانی منتقل کنیم هزینه آن یک پنجم دلار و زمان آن 120 ثانیه خواهد بود. ضمناً ارسال همین مطالب برای میلیونها نفر در سراسر جهان هزینهای دربر نخواهد داشت. در حقیقت با مقایسه پروسه دوم یعنی فاکس با پروسه پستهای الکترونیکی درخواهیم یافت که هزینه انتقال 40 صفحه مطلب توسط شبکههای ارتباطی 0044/0 فاکس هزینه و یک پانزدهم آن زمان میبرد.
شمار رایانههایی که مستقیماً به شبکه جهانی اینترنت متصل هستند از 100 هزار رایانه متعلق به سال 1988 میلادی به میزان 36 میلیون رایانه در سال 1998 ارتقا یافته است. در حقیقت رقم مربوط به سال 1988 میلادی تا سال منتهی به 1998، 360 برابر شده است و این مورد نشان میدهد که هر ساله به طور متوسط، 5/3 میلیون نفر عضو شبکه جهانی اینترنت میشوند(1).
بر طبق محاسبات سازمان ملل متحد هماکنون بیش از 140 میلیون نفر مصرفکننده اینترنت میباشند که این رقم تا سال 2001 به میزان حدوداً 5 برابر یعنی 700 میلیون نفر خواهد رسید. در حقیقت در آغاز قرن بیست و یکم میلادی، تقریباً از هر 8 نفر در جهان، 1 نفر عضو شبکه جهانی اینترنت است. در سال 1996 میلادی تجارت الکترونیکی توسط شبکههای اطلاعرسانی بالغ بر 2/6 میلیارد دلار بوده است که پیشبینی میشود که با رشد فزاینده و قابلیتهای بسیار این فنآوری در امر تجارت، میزان صادرات جهانی توسط اینترنت از مرز 300 میلیارد دلار نیز فراتر رود.
به هر حال با اتکا به آمار فوق میتوان دریافت که وارد شدن کامل و بنیادین این فنآوری اطلاعرسانی در کلیه امور زندگی انسانهای هزاره سوم میلادی، امری غیرقابل اجتناب خواهد بود.
انحصارات فنآوری جدید
وجود قابلیتهای ممتازی در این فنآوری که منجر به کنار گذاشتن شیوههای سنتی قبلی خواهد شد به عقیده کارشناسان منجر به فراهم کردن انحصاراتی برای عده خاصی از انسانها میشود.
تکنولوژی ارتباطی نوین امروزی ممکن است منجر به ایجاد نوعی جنگ روانی و انحصار بر سر اطلاعات میان کسانی که میدانند و کسانی که نمیدانند گردد. هماکنون بیش از نیمی از انسانهای کره زمین، در طول زندگی خود از تلفن استفاده نکردهاند. در این حالت مفاهیم دموکراسی و برابری انسانها چگونه خواهد بود؟ (2)
در این وضعیت یعنی اوضاعی که آزادی اطلاعاتی و ارتباطی سریعتر و بهتر صورت میگیرد به همان میزان وجود دانشی برای جهتدهی و خارج کردن انحصارات لازم تصور میشود. در این خصوص نمیتوان از گردانندگان وسایل ارتباط جمعی به خاطر عدم ارائه یک چنین برنامههایی انتقاد کرد.
فاصله طبقاتی میان ملتهای پیشرفته، در حال توسعه وضعیت که هر روز با صورت وحشتناکی در حال افزایش و ترقی میباشد نمونهای است از یک وضعیت خطرناک برای بشر سده بیستم که در آستانه ورود به قرن طلایی 21 به سر میبرد. وجود انقلاب اطلاعرسانی گذشته از آنکه جهانی شدن و ارتباط بسیار افراد نسبت به یکدیگر را دربر دارد و منجر به نزدیکی بیش از پیش انسانها در جهت تبادل آنچه که در ذهنشان میگذرد با یکدیگر میشود، خطر قطبی شدن را نیز به همراه دارد.
شبکههای اطلاعرسانی که در صدر آنها شبکه اینترنت قرار دارد در حال پدید آوردن نظامهای ارتباطی موازی است. یعنی نظامی برای انسانهای دارای درآمد مناسب و با تحصیلات و دانش بالا و یک نظام برای افرادی که بدون دسترسی به این شبکهاند، که موانع جدی زمان، هزینه و عدم قطعیت و وابستگی به اطلاعات نابهنگام راه پیشرفتشان را متوقف ساخته است.
ایالات متحده آمریکا کمتر از 5 درصد جمعیت جهان را در خود جای داده است. اما شمار رایانههایی که در این کشور میباشند، از مجموع رایانههایی که در سراسر جهان میباشد بیشتر است. بیش از 26 درصد از کاربران اینترنت متعلق به این کشور هست و تنها 1 درصد به جنوب آسیا، که نزدیک به 20 درصد جمعیت جهان را در خود جای داده است، متعلق است (3). علاوه بر این عمده و قویترین شرکتها و آژانسهای فعال سرویسدهی در اینترنت و فعال در زمینه نرمافزار و اطلاعرسانی که در اینترنت نیز مستقر هستند، متعلق به آمریکا و چند کشور بخش شمال قاره اروپا میباشد و در این بین نقش آسیا بسیار کمرنگ و نقش آفریقا تقریباً صفر است.
علاوه بر این آمارها نشان میدهد که بیش از 90 درصد صنعت نرمافزار و صنایعی که در تولید لوازم مورد نیاز ارتباطات الکترونیکی از قبیل اینترنت فعالیت میکنند، در اختیار کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی میباشد که در مقیاس با جمعیت و شمار کشورهای جهان رقمی غیرقابل قبول است و خطر ایجاد انحصارات و اطلاق فنآوری به قشر محدود را به همراه خواهد داشت.
در حقیقت هنوز اکثر کشورهای جهان در حال طی کردن موج دوم (انقلاب صنعت) میباشند و هنوز در ابتدا و یا میانه آن راهی هستند که اروپا و آمریکا آن را طی کرده و اکنون وارد عصر ارتباطات شدهاند. بیشک کمکهای کشورهای ثروتمند به چنین کشورهایی که نزدیک به 100 کشور میباشند، برای طی کردن آن راه گذشته و مجهز شدن به وسایل و فنآوریهای جدید متصور میشود. چرا که ارتباط و استفاده دولتهای پیشرفته از منابع و تواناییهای بالقوه و بالفعل کشورهای ضعیف و در حال توسعه منوط به تجهیز مناسب آنها به وسایل ارتباطی میباشد و انحصار این تکنولوژی در اختیار افراد خاص حتی به صلاحدارندگان نیز نمیباشد.
راهکارها
برای قرار دادن کشورهای فوقالذکر در راه دستیابی به نظامهای ارتباطی و اطلاعاتی منسجم و یکپارچه و خارج کردن تقریبی آنها از سیر نزولی به سمت فقر، راهکارهای بسیاری مدنظر کارشناسان و محققان قرار گرفته است که چند مورد آن میتواند موارد زیر باشد:
1ـ اختصاص مالیات بر اطلاعات از جمله راههایی است که میتوان عرضه کرد. بدین ترتیب که برای انتقال اطلاعات از طریق اینترنت مالیات دریافت شود و توسط مجمعی بینالمللی جمعآوری و به صندوق مالی سازمان ملل متحد واریز گردد و از اعتبارات این صندوق وسایل ارتباطی مجهز و مجهز نمودن کشورها به سیستمهای الکترونیکی و شبکههای اطلاعرسانی استفاده گردد.
2ـ اختصاص درصدی از رشد ناخالص ملی کشورهای ثروتمند به کشورهای در حال توسعه در جهت کمک به دستیابی به فنآوریهای نوین، با این روش میتوان سرمایهای بیشتر از بودجههای کمکرسانی که کشورهای ثروتمند اعطا میکند جمعآوری کرد.
به هر حال آنچه که میتوان از مطالب فوق دریافت حاکی از آن است که رسیدن به مرزهای دهکده جهانی زمانی امکانپذیر خواهد بود که اولا وجود یک سازمانهای بینالمللی واقعا بیطرف بر اکثر اعمال کشورهای عضو سازمان ملل متحد نظارت داشته و ثانیاً کشورهای مترقی و پیشرفته و ثروتمند، در جهت خارج شدن کشورهای فقیر از معضل فقر و بخشودگی بدهیهای آنها و ثالثاً در بسط و گسترش بهینه ارتباطات از طریق ابزارهایی چون شبکه اینترنت برمبنای اصول انسانی و ایدئولوژیک با یکدیگر، بکوشند.