تقوایی
امروز هفتم ذیحجةالحرام مصادف با شهادت پنجمین اختر ولایت حضرت محمد بن علی امام باقر علیهالسلام است آن حضرت در چنین روزی در سال 114 هجری به دست ابراهیم بن ولید و به دستور هشام بن عبدالملک مسموم و شهید گردید و جهان شیعه را با شهادت خود عزادار کرد آنچه که در وصف و فضلیت ائمه علیهمالسلام گفتنی میباشد این است که اگرچه همه آنها (کلهم نور واحد) بودند ولی بنا به مقتضیات و شرایط زمان، دوران هر یک از ائمه از ویژگیها و برجستگیهای خاصی برخوردار بودند که در مجموع یک رسالت کامل و جامعه از آنها به پیروان مکتب شیعه ارائه گردید بر همین اساس امام باقر علیهالسلام از دو ویژگی خاص برخوردار بود:
الف: جد پدرش امام حسین و جد مادریش امام حسن میباشد. که از نظر نسب امتیاز فوقالعادهای دارد؛ خصوصاً مادر ایشان فاطمه دختر امام حسین(ع) زنی بسیار عالمه و مقدسه بود.
ب: امتیاز و ویژگی دوم امام باقرر علیهالسلام این بود که آن حضرت پایهگذار انقلاب فرهنگی شیعه محسوب میشود؛ اگرچه باید گفت: انتشار معارف و تفکر و فرهنگ شیعه توسط امام باقر(ع) بنا گردید. دوران امامت آن حضرت همزمان با رو به زوال نهادن دولت بینامیه بود و عملکرد آنها در مردم حالت تنفر و انزجار به وجود آورده بود. و به علت وجود کسی چون عمر بن عبدالعزیز علاوه بر اینکه نفعی برای شیعه نداشت ضرر بزرگی برای بنیامیه داشت و اختلاف شدیدی در ممالک اسلامی پدید آورده بود.
به طوری که از هر گوشه و کنار ممالک اسلامی فردی قیام میکرد و خلفا به سرعت تغییر میکردند چنانکه در دوران آن حضرت پنج خلیفه روی کار آمدند و این اختلاف و دگرگونی در خلفا موجب گردید که امام از فرصت مناسب برای توسعه فرهنگ اسلام دست به کار شود و از گوشه و کنار جهان آن روزگار شخصیتهای متنفذی از خاصه و عامه در اطراف خود جمع نماید و همچنین به ترتیب شاگردانی بپردازد و با این کار حقایق اسلام که تا آن زمان یعنی بعد از امیرالمؤمنین علیهالسلام فرصتی پیش نیامده بود منتشر و عرضه نماید و چهره بیپیرایه اسلام ولایی را به معنای حقیقی خود مطرج سازد.
به همین جهت پیامبر اسلام به ایشان لقب باقر داد. در لسانالعرب آمده است به این جهت امام(ع) به باقر ملقب شده چون شکافنده علم است یعنی پایه و اصول اساسی و فروغ آن را در دنیای آن روز توسعه داد و لسانالعرب وجه تسمیه باقر را از تبقر به معنای توسعه معنا کرده و از این جهت آن حضرت را باقر نامیدهاند چون انتشار تفکر دینی و معارف اسلامی را آن امام همام شالودهریزی کرد شخصیت و جایگاه امام باقر به حدی است که بسیاری از علماء اهل سنت اقرار دارند که آن حضرت بزرگترین عالم زمان خویش بوده است.
ابن حجر که فردی متعصب است درباره شخصیت و جایگاه امام باقر میگوید: «او جامع علوم و شکافنده و توسعهدهنده علم بود. او طاهر و مطهر بود خلق او عالی بود و عمر او در اطاعت خداوند صرف میشد تبحری در عرفان داشت. سخنان او در عرفان و سیر و سلوکش به حدی بود که اکثر اوقات صرف اطاعت خدا میشد از خوف خدا میگریست و بسیار متواضع بود تمام روزها به مزارع میرفت و کار میکرد و آنچه به دست میآورد در راه خدا صرف مینمود. سخیترین مردم بود. تمام علما نزدش میآمدند، علمشان قطرهای در مقابل دریا بود. او نظیر امیرالمؤمنین علیهالسلام چشمهای از حکمت در اطرافش میجوشید و در مقابل جلالتش هر جلیلی کوچک بود.»