کره زمین زیر چشم ماهواره‌ها

ماهواره های جاسوسی امروز به یکی از مهمترین ابزارهای سرویس های اطلاعاتی کشورهای توسعه یافته مبدل گردیده اند، به گونه ای که حدود 95 درصد اطلاعات محرمانه رده بندی شده از این ماهواره ها به دست می آید.
در واقع، ماهواره ها در انواع گوناگون خود انقلابی در زندگی افراد بشر پدید آورده اند. به عنوان مثال، ماهواره های ارتباطاتی جهان مان را به «دهکده ای جهانی» مبدل ساخته اند که هر آنچه در آن رخ می دهد بلافاصله به چهار گوشه جهان انتشار می یابد. پخش نخستین برنامه های تلویزیونی از قاره ای به قاره دیگر در اواسط سال های دهه 1960 انجام پذیرفته است. امروز، روزانه گزارش هایی از دور افتاده ترین نقاط کره زمین دریافت می داریم که به وسیله ماهواره ها انتقال یافته اند. انتقال های ماهواره ای نه تنها به کار اطلاع رسانی می آید، بلکه تأثیری عمده و گاه سرنوشت ساز بر جریان رویدادها دارد. بدین سان، در بسیاری منازعات مخابره اخبار از سوی گزارشگران به سراسر جهان اغلب سران سیاسی و نظامی را به «خویشتنداری» واداشته است.
دراین حال، ماهواره های هواشناسی ما را در پیش بینی تغییرات آب و هوایی یاری داده، همچنین به ما اجازه می دهند روند تولد و یا جابه جایی توفان ها و گردبادها و نیز تحولات حاصل در پدیده های طبیعی مانند سیل ها، آتشفشان ها و... را پیگیری کنیم. ماهواره هایی دیگر به مشاهده جو زمین، اقیانوس ها و زمین، پیگیری روند ذوب یخ ها و غیره اختصاص یافته اند.
از جنگ سرد تا جنگ ستارگان
می توان گفت که سرویس های اطلاعاتی احتمالا به اندازه تاریخ جهان عمر دارند. در واقع، از همان آغاز انسان پیوسته در جست وجوی آن بوده که بداند چه کسانی در جوار سرزمین وی سکونت دارند، چگونه و با چه هدفی زندگی می کنند، سرگرم کار خود هستند یا درصدد وارد آوردن ضربه ای به همسایه، و... و چنانچه این همسایگان به قبیله و یا نژادی دیگر تعلق داشتند، اطلاعات به دست آمده نیز می توانست برای بقای افرادی که جامعه ای را در سرزمین خود تشکیل می دادند، بسیار حیاتی باشد.
ژنرال های نامداری چون «ژول سزار»، «ناپلئون بناپارت» و یا «جرج واشنگتن» به منظور شناخت مقاصد دشمنان خود، پیروزی بر آنها و یا به بند کشیدن استقلال شان، به عملیات مخفی متعدد دست زده اند. در سال های دهه 1930، «اف بی آی» که در آن زمان سرویس های جاسوسی را نیز دربرمی گرفت، با حمله به سرویس های ضدجاسوسی آلمانی و ژاپنی ده ها مأمور مخفی را که با نفوذ به سرویس های غربی اقدام به خرابکاری کرده بودند، دستگیر کرد. پلیس فدرال آمریکا همچنین موفق گردید شوروی ها را که سعی در نفوذ به دولت و نهادهای اقتصادی آمریکا را داشتند، سرکوب کند.
در سال 1941، همان هنگام که «هنری سیمسون»، وزیر خارجه آمریکا، همه جا داد سخن می داد که: «اشخاص محترم نامه های یکدیگر را نمی خوانند»، آمریکا خود شبکه اطلاعاتی جهانی بسیار پیشرفته ای تأسیس کرده و آن را «ورلد کلاس» نامیده بود. در فاصله میان دو جنگ جهانی، نیروی دریایی آمریکا نخستین سیستم های کدگذاری دیپلماتیک ژاپن- «ماشین سرخ» معروف- را مختل کرد.
بخش علوم و تکنولوژی سازمان «سیا»- که در سال 1947 با هدف هماهنگ ساختن فعالیت های اطلاعاتی آمریکا و در عین حال، برآورد و انتشار اطلاعاتی که ممکن بود امنیت ملی را به خطر اندازند، تأسیس گردید- نیز در تدوین روش های جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات سهم بسزایی داشته است. همچنین، سازمان «سیا» است که مهمترین ماهواره های جاسوسی آمریکا (از نوع «کی هول») و نیز هواپیماهای جاسوسی «یو-2»، «ای-12»، «اورورا» و... طراحی کرده است. ماهواره ها و فعالیت های اطلاعاتی به آمریکایی ها اجازه داده اند تجارب خود را در زمینه سلاح هایی چون موشک ها و سیستم های فضایی گسترش دهند. بسیاری از برنامه های آمریکا در زمینه جمع آوری اطلاعات به طور مستقیم از نخستین سیستم های راه اندازی شده توسط «سیا» منشأ گرفته است.
این نکته را نیز باید متذکر شد که تلاش های تکنولوژیک «سیا» گاه به حوادثی جبران ناپذیر انجامیده است. به عنوان مثال، آزمایش های انجام گرفته به کمک «ال اس دی» که با کد «امکوکترا» شناخته می شود، به خودکشی «فرانک اولسون»، «دانشمند نظامی» در سال 1953 انجامید. صرفا 22 سال بعد بود که خانواده وی به حقیقت مرگ او پی بردند. همچنین، خودنویس های سمی و صدف های انفجاری متعدد با انگیزه به قتل رساندن «فیدل کاسترو»، رهبر کوبا، ساخته شد. «سیا» حتی از گربه ها و پرندگان نیز با کار گذاردن ابزار جاسوسی در سر و بدن آنها برای جمع آوری اطلاعات استفاده کرده است. امروز نیز انواع «جاسوس های پرنده» الکترونیک با اهداف جاسوسی و یا نظامی به کار گرفته می شوند. باید گفت که قتل رئیس جمهور «کندی»، «رابرت کندی»، «مارتین لوترکینگ» و نیز، میلیون ها قربانی ویتنام، السالوادور و غیره بر دوش سازمان «سیا» سنگینی می کند. و البته، اقدامات نظامی این سازمان در کویت و یا عراق نیز نباید به فراموشی سپرده شود. آرشیوهای از رده بندی خارج شده دانشگاه «جرج واشنگتن» اطلاعات گسترده ای در این زمینه در اختیار علاقه مندان قرار می دهد.
به هر شکل، معاهده سال 1967 در باره فضا و بهره برداری از آن، قرار دادن هرگونه سلاح هسته ای و یا کشتار جمعی در مدار زمین را ممنوع می سازد، اما به هیچ وجه مانع از استفاده از ماهواره های جاسوسی و یا بهره گیری نیروهای نظامی مستقر در زمین از کمک های این ماهواره ها نمی شود. امروز، مدرن ترین ارتش ها بیش و کم به مجموعه ای از ماهواره های نظامی، به ویژه جاسوسی، ارتباطی و موقعیت یاب وابسته اند. اما، هیچ یک از این ماهواره ها تاکنون به توانایی های تهاجمی مجهز نگردیده است.
یک «ماهواره جاسوسی» ماهواره ای ساخته دست بشر است که هدف آن جمع آوری اطلاعات نظامی و یا امنیتی پیرامون کشورهای مختلف جهان و یا شناسایی استعدادها و تأسیسات نظامی و غیرنظامی کشورهاست، و این کار غالبا بدون اطلاع این کشورها صورت می پذیرد. ماهواره های جاسوسی به پیشرفته ترین وسایل شناسایی مانند رادارها و دوربین های عکاسی و مادون قرمز با لنزهایی بسیار قدرتمند مجهز و قادرند از ارتفاع 200 کیلومتری زمین اشیایی به طول 10 سانتیمتر را مشاهده کنند، به همین دلیل نیز در انواع فعالیت نظامی جاسوسی مانند عکسبرداری، استراق سمع و ضبط ارتباطات رادیویی مورد استفاده قرار می گیرند. بدین سان، حاصل کار ماهواره های جاسوسی نظامی و یا «تجاری» دریافت اطلاعاتی است که می توانند به اتخاذ تصمیمات استراتژیک کمک کنند. تصاویر به کمک ارتباطات هرتزی به زمین ارسال گردیده و یا در شکل فیلم هایی قرار دارند که در کپسول های مخصوص گنجانده شده اند. البته، باید گفت که روش دوم بسیار قدیمی است و به ندرت مورد استفاده قرار می گیرد.
از سال 1958 (پرتاب «اسپوتنیک»)، شوروی/ روسیه و آمریکا حدود 3هزار ماهواره نظامی به فضا پرتاب کرده اند که 80درصد این ماهواره ها صرفا به شوروی تعلق داشته است. آمریکایی ها از ماهواره هایی با ابعاد بزرگتر و طول عمر بیشتر استفاده می کنند. امتیاز عمده ماهواره ها این است که از مانع «حاکمیت ملی» عبور کرده، قادرند کل خاک کشورهای مدنظر را پوشش دهند.
ساختن یک ماهواره زمان (5تا 8سال) و هزینه بسیار می طلبد و به پایگاه پرتاب و تأسیسات زیربنایی گسترده برای تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده نیازمند است. به همین دلیل نیز، ماهواره ها به بهترین وسیله جاسوسی قدرت های بزرگ که از توانایی های فضایی برخوردار بوده، قادرند شبکه ای از ایستگاه های زمینی برای خود به وجود آورند، تبدیل گردیده اند.
از هنگام پایان جنگ سرد، حدود پانزده کشور از جمله چین، انگلیس، فرانسه، هند، ژاپن، آلمان، ایتالیا، پاکستان، مصر، تایلند، مالزی، تایوان، آفریقای جنوبی، عربستان سعودی، کره جنوبی و نیز رژیم صهیونیستی خود به تنهایی و یا به کمک دیگر کشورها ماهواره جاسوسی با هدف نظامی و یا غیرنظامی در مدار زمین قرار داده اند که آنها را به لحاظ اطلاعاتی «خودکفا» می سازد. به عنوان مثال، اسرائیل به منظور جاسوسی از همسایگان خود به این گونه توانایی بسیار نیازمند و وابسته است. هند به پاکستان و چین چشم دوخته، و چین نیز در زیرنگاه های تایوان قراردارد. در حالی که، ژاپن سعی در برآورد تهدیدهای هسته ای و موشک های بالستیک کره شمالی دارد.
به عبارت دیگر، پایه های قدرت «جاسوسی فضایی» آمریکا و روسیه که در طول جنگ سرد بسیار بارز بود، با پیدایش این کشورهای «نوظهور» سست گردیده است. علاوه بر این، در حالی که ماهواره های نظامی درگذشته صرفاً از سوی کشور دارنده این گونه ماهواره ها پرتاب می شد، امروز وضعیت کاملا تغییر یافته است. به عنوان نمونه، ماهواره های نظامی آلمان و یا دیگر کشورها از سوی روسیه و از پایگاه فضایی «بایکونور» قزاقستان به فضا پرتاب می گردد.
بدین ترتیب، ارتش های مدرن امروز دیگر قادر به چشم پوشی از خدمات ماهواره ها نیستند و روز به روز نیز بیشتر به فضا وابسته می شوند. در واقع، باید گفت که فضای نظامی اهمیتی فزاینده در عملیات نظامی استراتژیک و یا تاکتیک یافته است.
دقت یک ماهواره جاسوسی نظامی رازی است که به خوبی از آن محافظت می شود. تحلیلگران آن را 15تا 30 سانتیمتر برای ماهواره های آمریکایی و روس و یک متر برای ماهواره های فرانسوی برآورد می کنند. این میزان دقت سبب می گردد تا صرفا سطحی کوچک توسط دوربین های ماهواره پوشش داده شود. به عنوان مثال، پوشش منطقه عملیات در طول جنگ خلیج فارس به 1500 تصویر ماهواره ای و سه روز وقت نیاز پیدا کرد. بنابراین، ماهواره های نظامی باید که به بهترین وجه سازش لازم را میان «دقت مورد نیاز» (که خواسته فرماندهان یگان های زمینی برای کشف تله ها و ترفندهای دشمن است) و «تازگی» اطلاعات برقرار سازند. توانایی جذب و تجزیه و تحلیل ایستگاه های زمینی (یک ماهواره جاسوسی به راحتی 2گیگااوکتت تصویر در دقیقه ارسال می دارد) و نیز مهارت تحلیلگران آن به اندازه توانایی های خود ماهواره حائز اهمیت است. ماهواره های جاسوسی که غالباً در ارتفاعات پایین تر قرار داده می شوند، قادرند ظرف کمتر از 2ساعت به دور زمین گردش و تصاویری دقیق از اهداف مورد نظر تهیه کنند.
در واقع، از اوت 1945 بود که نظامیان آمریکایی به این فکر افتادند که ماهواره ها می توانند در هدایت عملیات نظامی به ویژه در زمینه اطلاعاتی بسیار مؤثر واقع گردند. با این حال، باید منتظر پرتاب نخستین ماهواره (4اکتبر 1957) از سوی شوروی بمانیم تا «فضای نظامی» شکل بگیرد و به یکی از موضوعات عمده جنگ سرد مبدل گردد.
در سال 1958، آمریکا که در برابر افزایش تهدید شوروی در زمینه موشک های استراتژیک مستأصل مانده، قادر به برآورد وسعت این تهدید نیز نبود، تصمیم گرفت در کنار هواپیماهای جاسوسی خود (یو-2) ماهواره های جاسوسی را نیز به کار گیرد (برنامه «کورونا»).بدین شکل، بین سال های 1960 تا 1972 تعداد 145 ماهواره «کی هول» به فضا پرتاب گردید و این ماهواره ها 866 هزار تصویر را که معادل 88 بار کل خاک شوروی را با دقتی که به تدریج از 10متر به 60سانتیمتر کاهش یافت پوشش می دادند، به زمین ارسال کردند. از اواسط دهه بعد، آمریکا ماهواره هایی پیشرفته تر در مدار زمین قرار داد که وزن آنها بین 15 تا 18تن بود و ذخیره سوخت شان به آنها اجازه می داد از مدار «پارکینگ» خود واقع در ارتفاع حدود 400کیلومتری، تا ارتفاع 160کیلومتری زمین پایین آمده، و پس از تهیه تصاویر مورد نیاز با دقتی معادل 10سانتیمتر، به موقعیت پیشین خود بازگردند. این ماهواره ها قادر بودند در پرتوهای مرئی مادون قرمز و امواج رادار به خوبی «ببینند». نتیجه آن که، آمریکا از 30سال پیش دورافتاده ترین نقاط کره زمین را نیز زیر چشمان جاسوسان فضایی خود دارد.
به موازات آن، از سال 1958 ماهواره هایی در مدار زمین قرار گرفته اند که قادرند پرتاب موشک های بالستیک دشمن را بلافاصله ردیابی کنند. همچنین، ماهواره های جاسوسی استراق سمع (مانند «مرکوری») هر یک ماهانه نزدیک به 100میلیون ارتباط رادیوالکتریک را شنود می کنند. به جمع این ماهواره ها، ماهواره های ارتباطی تاکتیک و استراتژیک، ردیاب انفجارهای هسته ای، نظارت هوایی و دریایی، نقشه برداری، هواشناسی، هدایت مهمات و مطالعه بر روی شکل و ابعاد کره زمین نیز افزوده می شوند. در طول جنگ سرد، به ترتیب 77 و 60درصد ماهواره های پرتاب شده از سوی شوروی و آمریکا، نظامی بودند. بین سال های 1962 تا 1987، اتحاد شوروی 712 ماهواره جاسوسی- به عبارت دیگر، به طور متوسط 28 ماهواره در سال- به فضا پرتاب کرده است.
بنابراین، عمده تلاش ها بر تهیه تصاویر، شنود، موقعیت یابی و برقراری ارتباط متمرکز بوده است. به موازات آن نیز، بودجه هایی هنگفت به پژوهش های تسلیحاتی- فضایی و تولید سلاح های فضایی به منظور کشاندن منازعات به فضا اختصاص یافته است. طی سال های اخیر، چین و آمریکا آزمایشات متعددی به انجام رسانده اند که به انهدام ماهواره ها به وسیله موشک هایی که از زمین، هواپیما و یا کشتی پرتاب شده اند، منجر گردیده است.
ماهواره های ضدماهواره نیز از دیگر تولیدات قدرت های بزرگ به ویژه اتحاد شوروی بوده است. اما، به غیر از سیستمی از بمب های هسته ای شوروی که در سال های 1968 تا 1983 با هدف قرار گرفتن در مدار زمین ساخته شدند، به دلیل مخالفت کنگره آمریکا هیچ سیستم جنگی دیگری مدنظر قرار نگرفت.
فضا در تصرف ماهواره‌ها
آمریکا متراکم ترین شبکه ماهواره های جاسوسی را داراست. مشخصات این ماهواره ها که بهای هر یک از میلیارد دلار متجاوز است، کاملا سری و محرمانه است. ماهواره های جاسوسی که به منظور ردیابی هرچه بهتر و بیشتر جزئیات عموما در مدارهای پایین تر قرار داده می شوند، برای پاسخگویی به نیازهای نظامی بارها مدار خود را تغییر می دهند. به طور کلی، می توان گفت که اطلاعات اندکی پیرامون این ماهواره ها در دست است. هیچ کس هنوز به درستی نمی داند دقیقا چه تعداد ماهواره وجود دارد، در کدام مدارها واقعند و به چه کشورهایی تعلق دارند!
در آمریکا، دو ارگانیسم مسئولیت ماهواره های جاسوسی را برعهده دارند: سازمان «سیا» و «آژانس امنیت ملی». این دو آژانس نقشی کاملا یکسان ایفا نمی کنند. همان گونه که پیشتر نیز بدان اشاره شد، «سیا» در سال 1947 با هدف هماهنگ ساختن فعالیت های اطلاعاتی آمریکا و در عین حال، برآورد و انتشار اطلاعات مربوط به امنیت ملی این کشور تاسیس گردید. بودجه اختصاص یافته به این سازمان- که رقم آن به طور دقیق مشخص نیست- به کار محافظت از آمریکا و منافع آن در خارج از این کشور می آید. «آژانس امنیت ملی» در سال 1952 در دوران حکومت رئیس جمهور «ترومن» تاسیس گردیده و ماموریت آن ارائه اطلاعات و انجام مأموریت های فوق امنیتی با همکاری سرویس های ارتش آمریکاست. این سازمان به مرور زمان در همه گونه فعالیت مربوط به کدگذاری و رمزگشایی نظامی و یا غیرنظامی، و البته مبارزه با تروریسم تخصص یافته و همانند «سیا» مسئولیت امنیت ارتباطات در خاک آمریکا و متعلقات آن را برعهده گرفته است.
«آژانس امنیت ملی» همچنین- و باز هم همانند «سیا»- یک شبکه اطلاعاتی بین المللی نیز راه اندازی کرده است. بدین سان، آژانس مزبور شنود مداوم ارتباطات دوربرد جهان (تلفن همراه، فکس، پست الکترونیک، نقل و انتقالات انفورماتیک) و تصاویر ماهواره ای را برعهده دارد. طبق اظهارات «جان پایک»، کارشناس امور اطلاعاتی آمریکا، «آژانس امنیت ملی» نزدیک به 85درصد ارتباطات دوربرد جهان را کنترل و به کمک رایانه های برتر تجزیه و تحلیل می کند. این جریان اطلاعات پیوسته از سوی حدود 50 ایستگاه که در 20 کشور از پنج قاره جهان واقعند، تغذیه می شود. ایستگاه های مزبور مسئولیت «گوش دادن» به سیگنال های منتشره از سوی ماهواره های مخابراتی (غالباً «اینتل ست») را برعهده دارند. مهمترین این ایستگاه ها در انگلیس، نیوزلند، استرالیا، ژاپن و آلمان قرار گرفته اند. معروفترین ماهواره های نظامی جاسوسی عبارتند از:
 اسپوتینک: نخستین ماهواره ساخت دست بشر بود که در 4 اکتبر 1957 توسط شوروی به فضا پرتاب شد. این ماهواره کروی شکل قطری برابر با 58 سانتیمتر داشت، وزن آن 6/83 کیلوگرم بود و ظرف حدود 98 دقیقه یک بار به دور زمین می چرخید.
 گلوناس: برنامه «گلوناس» شوروی در سال های دهه 1980 در طول جنگ سرد شکل گرفت. ماهواره های تشکیل دهنده این سیستم نام «توفان» را دارند، وزنشان به 1413 کیلوگرم می رسد و به صورت گروه های 3 ماهواره ای در مدارهایی به ارتفاع 19130 کیلومتری زمین قرار می گیرند.
 رورست: نامی است که غربی ها به خانواده ای از ماهواره های جاسوسی شوروی داده اند که بین سال های 1971 تا 1988 با هدف نظارت به تحرکات ناوهای ناتو به فضا پرتاب شدند.
«کاسموس»، «آلماز»، «یانتار» و «زنیت» از جمله دیگر ماهواره های روس به شمار می روند. «کاسموس 954» در کانادا سقوط کرد در حالی که حاوی مواد رادیواکتیو بود. در فوریه 1983، یک ماهواره جاسوسی روسیه (کاسموس 1402) در جو زمین بر فراز اقیانوس آرام منفجر گردید.
 ماهواره های جاسوسی «کی هول»: در سال 1959، آمریکایی ها 16 نمونه از نخستین مدل ماهواره های جاسوسی خود را با نام «کی اچ- اکورونا» به فضا پرتاب کردند، که از این تعداد 7 پرتاب با شکست روبرو گردید. بعدها، مدل های دیگری از «کی هول» («کی اچ- 4بی»، «کی اچ- 5آرگون»، «کی اچ- 6 لانیارد») در مدار زمین قرار گرفت.
 لاکروس/ اونیکس: این ماهواره در دسامبر 1988 با هزینه ای معادل 500 میلیون دلار توسط «ناسا»، آژانس فضایی آمریکا، ساخته شد. «لاکروس» به آنتن هایی مستطیل شکل به طول 16 و عرض 4 متر مجهز است که دریافت سیگنال های ضعیف زمینی را ممکن می سازد.
از جمله دیگر ماهواره های جاسوسی آمریکا می توان به «کورونا»، «ساموس»، «ولا»، «میستی/ زیرکونیک»، «کاسار»، «ورتکس/ چالت» و... اشاره کرد.
بعدها، بسیاری کشورهای دیگر نیز ماهواره های خود را به فضا پرتاب کردند، و از جمله این کشورها: آلمان (سار- لوپه-1-5)، چین (فان هویی شی ویسینگ)، هند (تکنولوجی اکسپریمنت ساتلایت)، فرانسه (هلیوس اآ و اب، هلیوس 4-آ، هلیوس 2ب)، انگلیس (زیرکن)، اسرائیل (اوفق)، ژاپن (اینفورمیشن گاترینگ ساتلایت)، مصر (اجیپت ست1، غیرجاسوسی)، کره جنوبی (آریرانگ-2)، ایتالیا (کوسمو- اسکای مد)، و...
طبق افشاگری های اخیر سایت «ویکیلیکس» که در روزنامه نروژی «آفتن پوستن» به چاپ رسیده است، آمریکا و آلمان به رغم مخالفت های شدید فرانسه هم اکنون به طور محرمانه درحال ساخت ماهواره های جاسوسی جدید هستند. این پروژه که «هیروس» نام گرفته است، ساخت تعدادی نامعلوم ماهواره جاسوسی فوق دقیق را پیش بینی می کند که قادر خواهند بود اجسام را از فاصله 50سانتیمتری تشخیص داده، تصاویر آنها را بسیار سریع تر از ماهواره های کنونی به زمین ارسال دارند، و یا به تهیه تصاویر مادون قرمز درشب بپردازند. این برنامه تحت کنترل کامل سرویس های امنیتی آلمان و آژانس فضایی این کشور به اجرا درخواهد آمد و 70 درصد تصاویر دراختیار اربابان قدرت و بازیگران خصوصی قرارخواهدگرفت.
درسال 2007، آژانس های دولتی آمریکا مختصات فضایی ماهواره های اطلاعاتی فرانسه را در اینترنت منتشر ساختند. در فرانسه، رادار نظارت فضایی «گراوس» 30 ماهواره جاسوسی آمریکایی را که تا آن زمان تنها آژانس های اطلاعاتی بزرگ از وجود آنها مطلع بودند، ردیابی و فرانسه تهدید کرد در صورتی که آمریکا به این فعالیت خود پایان ندهد، مختصات فضایی این ماهواره ها را افشا خواهد کرد.
اشلون یا «گوش‌های بزرگ جهان»!
امروز، می دانیم که «گوش» هایی بزرگ پیوسته مکالمات مان را در آسمان، زمین و زیر دریاها شنود می کنند. شبکه ای جاسوسی که قادر است تمامی مکالمات تلفنی جهان، مکالمات دولت ها، شرکت ها و افراد را بشنود. هیچکس و هیچ چیز از این استراق سمع گسترده در امان نیست. مکالمات تلفنی، فکس ها، پست های الکترونیک، رادیوها، پیامک ها و... همه و همه با دقت تمام مطالعه و تجزیه و تحلیل می شود! درصدر این «ماشین» بزرگ جاسوسی که «اشلون» نام گرفته، «آژانس امنیت ملی» قرار دارد. اما، آمریکا به منظور گسترش قدرت خود، کشورهای دیگری چون انگلیس (ستاد ارتباطات کل)، استرالیا (سیاست امنیت دفاعی)، نیوزلند (دایره امنیت ارتباطات کل) و کانادا (مقر امنیتی ارتباطات) را نیز شریک ساخته است، که تنها کشورهایی هستند که می توانند از اطلاعاتی که «اشلون» به دست می آورد بهره مند گردند. کارشناسان رقم این هم پیمانان را دست کم 10کشور (ازجمله نروژ، دانمارک و کره جنوبی) ذکر می کنند.
و البته، مشکل همین جاست! چرا که، کشورهایی که از این«اتحاد مقدس» جاسوسی بین المللی حذف گردیده اند (و درصدر آنها، فرانسه و کشورهای اروپای مرکزی) خود را هدف عمده این شبکه می بینند. وگرنه، دلیل وجود «اشلون» چیست؟
«آژانس امنیت ملی» درآغاز با هدف ردیابی و ضبط ارتباطات استراتژیک بلوک سابق کمونیست در اروپا تأسیس گردید، اما از هنگام پایان جنگ سرد (1989) و سقوط اتحاد شوروی(1999) دیگر دشمنی باقی نمانده است. با این حال، این مانع از آن نمی گردد که تعداد آنتن ها و ابعاد ایستگاه های استراق سمع به طور منظم افزایش یابد. از دیدگاه «گیوم واکی»، سردبیر مجله «لوموند دو رانسنیومان»، هدف آمریکا الزاماً شنود سراسر کره زمین نیست، بلکه بیشتر ایجاد روابط وابستگی با برخی کشورهاست. این راهکار همچنین روشی به منظور تشویق آنان به انصراف از ایجاد شبکه ای خودمختار و وابسته ساختن سیستم اطلاعاتی آنان به آمریکاست. امروز، قدرتی که هنوز در زنجیره اطلاعاتی خود تکامل نیافته باشد، قدرتی «کور» است. این که بگوییم:«بفرمایید، من این اطلاعات را دراختیار شما قرار می دهم»، به منزله ایجاد یک وابستگی وحشتناک به اندازه وابستگی به مواد مخدر است. در 90 درصد موارد، می توان از کشور «میزبان» هرگونه اطلاعات مورد نیاز را طلب کرد، اما در 10درصد باقی مانده اطلاعاتی که به واقع حائز اهمیت است، ممکن است «دستکاری» شود. چرا که، با ارائه این اطلاعات کشور میزبان آنچه را که در راستای منافع خودش است، دراختیار کشور متقاضی قرارمی دهد.
به گفته واشنگتن (که در3 فوریه 2000 مجبور به اعتراف به وجود شبکه «اشلون» شد)، شبکه جهانی استراق سمع صرفاً به کار مبارزه با جنایات سازمان یافته، تروریسم، قاچاقچیان مواد مخدر، فروش سلاح های ممنوع و یا پولشویی می آید. اما، اگر این چنین است دلیل پنهان نگاهداشتن این «راز بزرگ» چیست؟ به چه علت دیگر کشورها نباید به این «باشگاه بسته» راه یابند، مگر نه اینکه دراین صورت «مبارزه» مؤثرتر واقع خواهد گردید؟
درواقع، رازی که«اشلون» را دربرگرفته هرگونه برآورد دقیق توانایی ها و منافع واقعی «پنج» عضو باشگاه را دشوار می سازد. هیچ کس در حال حاضر نمی داند چه تعداد پرسنل به طور مستقیم در شبکه جهانی به کار مشغولند، تنها می توان گفت که «آژانس امنیت ملی» خود بیش از 38 هزار پرسنل دارد. «اشلون» همچنین 120 ماهواره جاسوسی در اختیار دارد که کوچکترین ارتباط خصوصی را رهیابی و ضبط می کنند. کافی است که این ارتباط ازطریق ماهواره انجام پذیرد! کابل های مسی قطور در اعماق اقیانوس ها- که قاره ها را به هم پیوند می دهند- نیز قابل اعتماد نیستند، چرا که از 30 سال پیش آمریکایی ها این عادت موذیانه را یافته اند که از زیردریایی ها برای اتصال سیستم های شنود خود استفاده کنند. در مورد ترافیک فیبرهای نوری و یا پست الکترونیک نیز به همین منوال می گذرد! حال، با توجه به این که شبکه اینترنت از آمریکا ریشه گرفته است، حتی پیام هایی که برای رسیدن به مقصد تنها باید «چندمتر» را طی کنند، از زیرساخت های آمریکایی گذر می کنند. درنهایت، توانایی شنود «اشلون» حدود 2 میلیارد ارتباط خصوصی در روزاست.
شبکه «اشلون» علاوه بر 120 ماهواره خود، هواپیماها و کشتی های «آژانس امنیت ملی» همچنین مجموعه ای از ایستگاههای زمینی از جمله سفارتخانه ها را نیز دراختیار دارد. پایگاههای انفورماتیک «آژانس امنیت ملی» به وسعت 4هکتار که در زیر مقر این آژانس قرار دارند، و 31 ماشین حساب برتر آن نیز کاملا به کار «اشلون» می آید. کارشناسان «آژانس امنیت ملی» امروز افکار خود را بر برنامه هایی متمرکز ساخته اند که قادرند اطلاعات به دست آمده را با سرعتی برابر با 100 ترافلوپس پردازش کنند. این بدان معناست که صدها تریلیون عملیات ظرف یک ثانیه پردازش می گردد!
«دفتر شناسایی ملی» متشکل از 2هزار پرسنل تعمیر ماهواره ها را برعهده داشته، تصاویر به دست آمده از آنها را دراختیار سرویس هایی که بدانها نیازمندند (اساسا «سیا») قرار می دهد. بودجه این سازمان 2/6 میلیارد برآورد می شود. «ایمیج اینتلیجنت» با بودجه ای برابر با 7 میلیارد دلار، به جاسوسی به وسیله ماهواره های عکاسی و رادارها می پردازد. «آژانس امنیت ملی» به نوبه خود بودجه ای در اختیار دارد که به 307 میلیارد دلار بالغ می شود.
انواع جاسوسی از جمله نظامی، سیاسی، اقتصادی و... در شبکه «اشلون» انجام می پذیرد اما، به گفته یک مقام این سازمان، اولویت های شبکه جاسوسی نظامی و سیاسی است. سیاسی، زیرا که آگاهی به گرایش های یک دولت خارجی و یا محتوای مبادلات دیپلماتیک همیشه «خوب» است. اقتصادی، زیرا که درسراسر جهان شرکت ها و کارخانجات برای فروش هواپیماها، ساخت مراکز هسته ای، ساخت رایانه هوشمند، صادرات کالا و غیره، پیوسته درگیر یک جنگ تجاری واقعی اند! و رقابت به حدی است که هرگونه اطلاعات «اشلون» می تواند شرکتی را در یکی از پنج قاره جهان بر سایر شرکت ها برتری دهد.
به طور کلی، در مورد نحوه فعالیت «اشلون» می توان گفت که ایستگاه های گیرنده آن که در سراسر جهان مستقرند، کلیه ماهواره ها، طول موج های کوتاه و نقل و انتقالات ارتباطاتی سلولی و فیبرنوری را به دام انداخته، آنها را به منظور تجزیه و تحلیل دقیق محتوا به انبوه رایانه های برتر «آژانس امنیت ملی» ارسال می دارند.
محدودیت‌ها؟!
مسئول «دفتر شناسایی ملی» مدعی است: «ماهواره های جاسوسی آمریکا قادرند فردی را در حیاط منزلش شناسایی کنند، روزنامه ای را که در دستانش قرار دارد بخوانند و عکسی از چهره اش تهیه کنند!» با این حال، چشمان تیزبین و گوش های تیز این ماهواره های «فوق قدرتمند» هنوز هم نتوانسته اند «اسامه بن لادن» را شناسایی کنند و یا از محل اختفای وی آگاهی یابند! چه تعداد موشک هدایت شونده لیزری و ماهواره ای به پناهگاه های احتمالی «صدام» شلیک گردید بی آن که به هدف اصابت کند؟
اظهارات فوق در واقع اطلاعاتی غلط و تفاسیری نادرست- از نوع «ماهواره های جاسوس قادرند مخلفات شام و ناهار و یا ساندویچ شما را تشخیص داده، حتی تیترهای روزنامه هایتان را بخوانند!»- از طریق رسانه ها در اختیار مردم قرار می دهد. پیشرفته ترین ماهواره های نظامی کنونی نه تنها از این گونه توانایی ها بی بهره اند، بلکه هنوز تا دستیابی به آنها راه بسیار است. درحال حاضر، بیشترین «دقتی» که کارشناسان به طور غیررسمی بدان اشاره دارند به زیر 10 سانتیمتر نمی رسد، که این میزان دقت شناسایی یک چهره را مقدور نمی سازد چه رسد به خواندن تیترهای روزنامه ها! علاوه بر محدودیت های دقت- و بدون در نظر گرفتن اختلالات آب و هوایی و جوی- بهترین ماهواره های نظامی قادر به دیدن آن سوی دیوارها نیستند. بنابراین، ادعای مشاهده پناهگاه های زیرزمینی و یا درون غارها کاملاً بی معناست! حال، اگر چه این ادعا که گیرنده های رادارهای روز به روز پیشرفته تر این محدودیت ها را تا حدی جبران می سازند، اما دقت آنها به وضوح کمتر از گیرنده های نوری است. بدون شک، قدرت میکروپردازشگرها پیشرفت های چشمگیری را در زمینه ردیابی فضایی میسر ساخته است، اما این پیشرفت ها هنوز با آنچه در فیلم های تخیلی مشاهده می شود، بسیار فاصله دارند. این نکته را نیز باید یادآور شد که ماهواره هایی که از دقت بالایی برخوردارند، «مشاهده بدون وقفه» را ممکن نمی سازند. در واقع یک ماهواره نظامی جاسوسی در مدار پایین موسوم به «هلیو سینکرون» (زیر 1500 کلیومتر ارتفاع) قرار گرفته، به طور مداوم به دور زمین می چرخد، همین امر نیز امکان نظارت دائم هدف مورد نظر را از بین می برد. هرچه دقت بالاتر باشد، وسعت منطقه مدنظر نیز به ناچار کاهش می یابد. برای دستیابی به تصویری دائم که منطقه ای وسیع را پوشش دهد، باید که ماهواره در مدار «ژئو استاسیونر»، در ارتفاع 36 هزار کیلومتری زمین، قرار گیرد. اما، مداری با این فاصله از زمین محدودیتی بارز برای دقت بالای تصاویر به شمار می آید.و بالاخره، سرویس های ضدجاسوسی کشورها اغلب ترفندهای متعددی برای مقابله با جاسوسی ماهواره ای به کار می بندند. به عنوان مثال، ارتش عراق از خودروهای نظامی «بادی» استفاده می کرده است که از فضا کاملاً حقیقی به نظر می رسیدند.
براساس کاتالوگ آمریکایی مسئول ردیابی و شمارش ماهواره ها و اجرام، امروز بیش از 9 هزار ماهواره یا شیء با ابعاد بیش از 10 سانتیمتر به دور کره زمین در گردش اند که از این تعداد، 3500 ماهواره نظامی اند. اگرچه نقش عمده ماهواره نظامی جاسوسی است، اما برخی کارشناسان معتقدند که نظارت بر فعالیت های نظامی کشورها گاه نقشی تعیین کننده در حفظ صلح ایفا کرده و این موضوع به ویژه در طول جنگ سرد (1960 تا 1990) صحت داشته است. طی سه دهه اخیر، آمریکا و شوروی صدها موشک حامل کلاهک هسته ای آماده پرتاب به سوی یکدیگر نشانه رفته اند. بنابراین، پیگیری آنچه در جناح مخالف می گذرد به کمک اطلاعات ماهواره های جاسوسی، بی شک سبب جلوگیری از «حمله پیشگیرانه» یکی از دو کشور- با این تصور که طرف مقابل خود را آماده حمله ای گسترده می سازد- گردیده است. علاوه بر این، دریافت اطلاعات ماهواره ها از سال های دهه 1970 به عقد معاهدات خلع سلاح انجامیده است. از نقش های کمتر شناخته شده ماهواره های نظامی نیز، نظارت بر انفجارهای هسته ای در هر گوشه از کره زمین است، که بلافاصله معلوم می سازد چه کشوری اقدام به آزمایش هسته ای کرده و در چه سطح تکنولوژیک قرار دارد. اما، مهمتر آن که، ماهواره های جاسوسی هسته ای امروز کار بررسی میزان احترام به معاهدات منع آزمایش های هسته ای را(البته نه از سوی دارندگان اصلی سلاح های هسته ای) تسهیل ساخته اند.