فرهنگ انتخاباتی

عباس حاتمی

انتخابات آزاد و رقابتی از الزامات اصلی جوامع دمکراتیک است و دمکراسی بدون انتخابات آزاد معنا ندارد. در انتخابات آزاد نمایندگان تمامی گرایشات سیاسی حق کاندیداتوری دارند و نظارت بر انتخابات توسط نهادهای مردمی امکانپذیر است. اما انتخابات آزاد و رقابتی نیاز به «فرهنگ انتخابات» دارد. اگر در جامعه‌ای انتخابات متعدد حتی هر 6 ماه یک بار هم برگزار شود ولی فرهنگ انتخاباتی در جامعه نهادینه نگردد نمی‌توان سخن از انتخابات آزاد و دمکراتیک به عمل آورد. در جوامع دمکراتیک و توسعه محور، «فرهنگ انتخاباتی دمکراتیک» وجود دارد و توده‌های جامعه از آگاهی و اطلاعات لازم برخوردار هستند. در چنین کشورهایی رسانه‌ها آزادانه اطلاع‌رسانی می‌کنند و نخبگان جامعه نیز تئوری‌های لازم را ارائه می‌دهند. به طور خلاصه فرهنگ انتخاباتی در کشورهای دموکراتیک و مردم‌سالار به شرح زیر است:

1- نهادهای حکومتی و مسوولان دولتی امانتدار حقوق شهروندان هستند و شرایطی را ایجاد می‌کنند که داوطلبان واجد شرایط بتوانند خود را کاندیدا کرده و در معرض انتخاب مردم قرار دهند. امانتداری مسوولان انتخابات و ایجاد شرایط یکسان برای همه رای‌دهندگان باعث افزایش انگیزه مردم می‌شود.

2- گفتمان آزاد و مستدل در جامعه باعث رشد آگاهی‌های مردم و انتخاب شایسته‌ترین‌ها می‌گردد. گفتمان آزاد هنگامی میسر است که رسانه‌های دولتی مثل شبکه‌های رادیویی، تلویزیونی و مطبوعات دولتی به صورت یکسان در اختیار تمامی گروه‌ها و جناح‌ها باشد و تریبون‌های رسمی در اختیار تمام گروه‌ها و شخصیت‌ها قرار گیرد.

3- دستگاه‌های حکومتی، امنیت سیاسی و اجتماعی نخبگان و فعالیت سیاسی را بدون توجه به گرایشات سیاسی آنان تضمین می‌کنند و به همه تشکل‌ها و نهادهای غیردولتی اجازه برگزاری سمینار و جلسات داده می‌شود.

4- رسانه‌های مستقل و نخبگان آنقدر امنیت می‌یابند که آزادانه دانش اجتماعی و آگاهی‌های مردم را بالا می‌برند. مردم آگاه و مطلع براساس برنامه‌های کاندیداها رای می‌دهند و از برخوردهای احساسی با کاندیداها خودداری می‌کنند. در جوامع غیردموکراتیک که اطلاعات و آگاهی‌های مردم پایین است خرید و فروش رای و موج‌سواری بیشتر دیده می‌شود و برخی رای‌دهندگان براساس احساسات یا وابستگی‌های قومی رای می‌دهند در نتیجه شایستگان شانس انتخاب پیدا نمی‌کنند و مدیریت کشور به دست افراد ناتوان سپرده می‌شود که حاصل آن گسترش فقر، بیکاری و بی‌عدالتی است.

5- فرهنگ انتخاباتی مردمان دموکراتیک سپردن سرنوشت کشور به دست جناح‌های مختلف است. در کشورهای دمکراتیک معمولا مردم از سپردن حکومت به دست یک جناح سیاسی خودداری می‌کنند چرا که یکدست بودن حکومت باعث پنهان‌کاری، خودمانی‌سازی و گسترش فساد دولتی می‌گردد.

مردمان دمکراتیک به شکل و قیافه یا قومیت رای نمی‌دهند بلکه به برنامه‌های کاندیداها رای می‌دهند.

6- در کشورهای دمکراتیک و پیشرفته مردم یاد گرفته‌اند که به چهره‌های نوگرا و پرانرژی رای دهند تا حکومت را از حالت انحصاری خارج و ایده‌های جدیدی را وارد عرصه حکومت کنند.

7- در جوامع دمکراتیک و مردم‌سالار جوانان برای جوان کردن نظام سیاسی کشور از حالت بی‌تفاوتی خارج می‌شوند و خیزش جوانان مسیر انتخابات را نوسازی می‌کند. خیزش جوانان باعث انتخاب نمایندگان جوان با گرایشات و دیدگاه‌های نو می‌شود.

بنابراین بهترین فرهنگ انتخاباتی در یک جامعه دمکراتیک عبارتست از:

1- وجود گفتمان آزاد و مستدل در جامعه قبل از انتخابات مثل مناظره جریان‌های سیاسی و کاندیداها.

2- وجود رسانه‌های مستقل و توزیع عادلانه امکانات دولتی بین تمامی جناح‌ها.

3- انتخاب چهره‌های جدید و نواندیش.

4- خودداری از تخریب چهره‌ها و رعایت اخلاق سیاسی.

5- انتخاب چهره‌های مختلف با گرایشات سیاسی متفاوت برای جلوگیری از یکدستی حکومت.

6- پرهیز از انتخاب افراد تکراری تا چرخش در نخبگان صورت گیرد و نخبگان واقعی وارد عرصه حکومت گردند.

7- عدم نفی مدیران گذشته و استفاده از تجارب آنان.

8- شهروندان شرکت در انتخابات را حق مسلم خود می‌دانند و برگزاری انتخابات سالم و رقابتی را وظیفه مسوولان می‌دانند. رای‌دهندگان به چهره‌های توانمند، نوگرا و تحول‌خواه رای می‌دهند تا قوانین و مقررات را به نفع شهروندان اصلاح کنند.