اکثریت باز هم مخالف!

در پی توفیف هجده نشریه در نخستین روزهای اردیبهشت، بدون توجه به وزن سیاسی و اجتماعی آنها. مؤسسه ملی پژوهش افکار عمومی وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طی روزهای سه‌شنبه تا پنجشنبه13 تا 15 اردیبهشت از بین شهروندان روزنامه‌خوان و شانزده سال به بالای شهر تهران 1538 نفر را با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی انتخاب کرده و به درب منزل آنها رفت و نظرشان را در مورد توقیف نشریات جویا شد. از این تعداد 723 نفر زن و 815 نفر مرد بودند که 664 نفر آنها شاغل، 412 نفر خانه‌دار، 183 نفر دانش‌آموز، 104 نفر دانشجو، 86 نفر بازنشسته و 89 نفر نیز بیکار بودند. نکته بسیار قابل اهمیت این پژوهش پیگیری مداومبخش وسیعی از مردم و دسترسی به اخبار و اطلاعات از طزیق روزنامه‌های منتسب به دوم خرداد است. در این پژوهش نشان داده شده است که روزنامه بیان در حالی که قبل از توقیف روزنامه‌ها تنها با سه درصد خواننده شانزدهمین روزنامه از نظر تعداد خوانندگان را تشکیل می‌داد چگونه بلافاصله بعد از توقیف آخرین نشریات (صبح امروز و مشارکت) با تیراژی جهش‌گونه به دومین روزنامه پرخواننده کشور، پس از همشهری تبدیل شد. از آنجا که جمعیت نمونه این نظرسنجی افراد روزنامه‌خوان بودند. در وهله اول باید مشخص می‌شد که آنان خواننده دائمی یا موقت روزنامه هستند. به عنوان اولین سؤال، پرسیده شد: شما معمولاً چند وقت یک بار روزنامه می‌خوانید: 1/43 درصد جمعیت نمونه (662 نفر) اظهار داشته‌اند که هر روز روزنامه می‌خوانند، 5/30 درصد (469 نفر) چند روز در هفته، 8/18 درصد (288 نفر) گاهی اوقات و 6/7 درصد (119 نفر) نیز به ندرت روزنامه می‌خوانند.
روزنامه مورد مطالعه قبل از توقیف مطبوعات
قبل از توقیف روزنامه‌ها، همشهری با 2/32 درصد، روزنامه صبح با 6/16 درصد کیهان با 4/11 درصد، عصر آزادگان با5/8 درصد، ایران با 8/7 درصد، اطلاعات با 2/6 درصد، مشارکت با 1/2 درصد، آفتاب امروز با 8/1 درصد، فتح با 5/1 درصد و جمهوری اسلامی نیز با 5/1 درصد، ده روزنامه پرخواننده شهروندان تهرانی بوده است. سایر روزنامه‌ها کمتر از 1 درصد خواننده داشته‌اند. در جدول ذیل 20 روزنامه‌ای که قبل از توقیف اخیر نشریات به ترتیب بیشترین خواننده را داشته‌اند، نشان داده شده است.
روزنامه مورد مطالعه بعد از توقیف
با توقیف روزنامه‌ها، کسانی که خواننده دائمی این روزنامه‌ها بوده‌اند به سراغ روزنامه‌های دیگریکه منتشر می‌شوند، رفته‌اند. اما اکثریت این عده، روزنامه بیان را برگزیده‌اند و آن را جایگزین کرده‌اند. این روزنامه که قبل از توقیف‌های اخیر 3/0 درصد خواننده داشته است. باعدم انتشار صبح امروز و مشارکت، با تیراژی جهش‌گونه به روزنامه دوم کشور از نظر تعداد خواننده تبدیل شد: در پاسخ به این پرسش که پس از توقیف روزنامه‌ها، بیشتر چه روزنامه‌ها، بیشتر چه روزنامه‌ای را مطالعه می‌کنید، 1/14 درصد گفته‌اند روزنامه بیان، خواننده‌های همشهری نیز 5/7 درصدایران 2 درصد و اطلاعات نیز یک درصد افزایش مخاطب داشته‌اند.
حساسیت نسبت به توقیف روزنامه‌ها
برای بررسی میزان حساسیت خوانندگان نسبت به توقیف روزنامه‌ها، از آنها سؤال شد: «شما با توقیف روزنامه‌ها، موافق بودید یا مخالف ؟» 3/73 درصد پاسخ داده‌اند که مخالف این اقدام هستند. صرفاً 4/20 درصد گفته‌اند که با توقیف روزنامه‌ها موافقند. 3/6 درصد نیز نظری نداشته‌اند.
جداول تقاطعی نشان می‌دهدکه مردها (77درصد) بیشتر از زن‌ها (69درصد) و افراد متاُهل (4/78درصد) بیشتر از مجردها (3/70درصد) با توقیف روزنامه‌ها مخالفند. با افزایش سطح تحصیلی نیز نسبت کسانی که با توقیف روزنامه‌ها مخالفند، افزایش می‌یابد، به طوری که 6/81 درصد افراد با تحصیلات عالی بااین اقدام قوه قضائیه مخالفت کرده‌اند.
از کسانی که موافق توقیف روزنامه‌ها بوده‌اند، روزنامه‌ها بوده‌اند، سؤال شد با توقیف روزنامه‌ها، قبل از محاکمه موافق بودید، یا بعداز محاکمه؟ اکثریت کسانی که موافق توقیف روزنامه‌ها هستند (64درصد) گفته‌اند با انجام این کار «بعداز محاکمه» موافقنند. 36 درصد موافقین توقیف و به عبارت دیگر 7درصد جمعیت نمونه با توقیف روزنامه‌ها «قبل از محاکمه» موافقت دارند.
قضاوت خوانندگان نسبت به عملکرد قوه قضائیه
از آنجا که دلایل دادگستری برای جلوگیری از انتشار روزنامه‌ها مورد انتقاد رسانه‌ها و افراد صاحبنظر در عرصه حقوق مطبوعات و گروه‌ها و جریان‌های سیاسی قرار گرفت. بررسی قضاوت افکار عمومی نسبت به این امر ضرورت پیدا کرد. باید مشخص می‌شد که مردم (خوانندگان روزنامه‌ها) چقدر با دلایل دادگستری موافقتند. نتایج نظرسنجی نشان می‌دهد که صرفاً 24درصد جمعیت نمونه، با دلیل دادگستری برای توقیف مطبوعات که «جلوگیری از تکرار جرم» اعلام شده بود، موافقند و آن را موجه می‌دانند. 54درصد مخالف این ادعا هستند، 22درصد نیز اظهار بی‌اطلاعی کرده‌اند.
همچنین از خوانندگان روزنامه پرسیده شد آیا به نظر شما دادگستری در توقیف مطبوعات، مستقل عمل کرده است؟ در این باره نیز تنها 8/23 درصد جمعیت نمونه معتقدند دادگستری در توقیف مطبوعات، مستقل عمل کرده است. 45 درصد خوانندگان روزنامه‌ها چنین اعتقادی ندارند. 2/31 درصد نیز گفته‌اند نمی‌دانیم که آیا دادگستری مستقل عمل کرده است یا نه؟
از نظر سطح تحصیلی نیز 2/15 درصد افراد باسواد ابتدایی، 7/35 درصد با سطح سواد راهنمایی و دبیرستان، 47 درصد دیپلمه‌ها و 6/59 درصد افراد با تحصیلات عالی معتقدند که دادگستری مستقل عمل نکرده است.
قضاوت خوانندگان نسبت به مسأله توقیف مطبوعات
از محورهای مهم این نظرسنجی بررسی قضاوت خوانندگان روزنامه نسبت به اصل مسأله توقیف بود باید مشخص می‌شد که از نظر خوانندگان، هدف از توقیف مطبوعات چیست؟ و آنان در قبال دیدگاه‌ها و نظرات مختلفی که دربارۀ عملکرد مطبوعات اعلام شده است، چه موضعی دارند. بدین‌ منظور ابتدا سؤال شد «فکر می‌کنید هدف از توقیف مطبوعات چیست؟» اکثریت پاسخگویان یعنی 3/50 درصد جمعیت نمونه، جلوگیری از اطلاع‌رسانی صحیح و آزادی بیان، مخالفت عده‌ای با روند اصلاحات و برنامه‌های آقای خاتمی و حذف جناح رقیب را ذکر کرده‌اند. 8/26 درصد جمعیت نمونه نیز معتقدند توقیف روزنامه‌ها با هدف ایجاد آرامش در جامعه، حفظ اصول انقلاب و حکومت، اجرای دستورات رهبر و جلوگیری از انحراف مطبوعات و اجرای قانون مطبوعات صورت گرفته‌ است. 9/22 درصد روزنامه‌خوان‌ها نیز عمدتاً گفته‌اند که نمی‌دانیم که این کار با چه هدفی انجام شده است.