وی دامن زدن به نگرانیها از قدرت گرفتن گروههای اسلامگرا از جمله در مصر را ابزاری در دست حکومتهای مستبد عرب دانست که از طریق آن کشورهای غربی را وادار میکردند از حکومتهای فعلی حمایت کنند، ولی این ابزار دیگر کارایی خود را از دست داده است.
وی گفت: در حال حاضر دو مدل از تحولات در جهان عرب در حال ظهور است که یک نمونه آن مدل تونس، مصر و یمن است که نقطه اشتراک تمامی آنها مخالفت با رئیسجمهوری مستبد است و مخالفان خواستار برکناری نفر اول حکومت هستند که ماه گذشته در تونس به نتیجه رسید.
حمید افزود: نمونه دیگر مدلی است که در کشورهای پادشاهی نظیر اردن، بحرین و مراکش تعقیب میشود و هدف آن انجام اصلاحاتی در قانون اساسی و محدود کردن اختیارات نهاد سلطنت است. در این کشورها مردم هنوز صریحا خواستار برکناری شاه نشدهاند و خواستار انجام اصلاحاتی در دولت و محدود کردن قدرت اطرافیان شاه هستند.
اقدام پادشاه اردن در برکناری دولت و تشکیل دولت جدید در همین راستا قابل ارزیابی است و در این نوع اصلاحات از بالا، پادشاه تلاش میکند ایرادهای موجود را به گردن دولت بیاختیار خود بیندازد.
این کارشناس مسائل خاورمیانه در ادامه گفت: آمریکا و اروپا طی سالهای گذشته در طرف غلط تاریخ ایستاده بودند و به همین دلیل الان بهای آن را میپردازند. البته من معتقدم آمریکا و غرب هنوز فرصت مداخله برای طراحی آینده جهان عرب و خاورمیانه را دارند و امیدوارم این بار در طرف درست تاریخ بایستند و برقراری دموکراسی واقعی را در کشورهای عربی تسهیل کنند.
دوره فراتر از مبارک
سناتور جان کری، رئیس کمیته روابط خارجی سنا همزمان با اظهار مخالفت با حمایتهای مداوم آمریکا از برخی دولتهای دوست بدون در نظرگرفتن سیاستهای داخلی آنها، کشور متبوع خود را بر ضرورت توجه بیشتر به نیازهای ناب سیاسی، مشروع و اقتصادی مردم خاور میانه فراخواند!
کری در مطلبی که در روزنامه نیویورک تایمز چاپ شد، اعلام کرد که ارتش مصر باید تضمین کند که انتخابات ریاستجمهوری پیش رو، برای تمامی کاندیداها صادقانه و باز باشد، از به کار بردن هر گونه دخالت نظامی یا امنیتی خوداری کند و علاوه بر آن اجازه دهد تا انتخابات تحت نظارت بینالمللی انجام گیرد.
وی افزود ضرورت دارد تا دولت آمریکا هم با توجه به بحرانهای جاری، سیاست خود را به سوی مصر و حتی فراتر از مصر به طور گسترده در خاور میانه ، تغییر دهد.
کری گفت: این یک واقعیت است که مطالبی که ما در انظار میگوییم، همشه با نگرانیهای خصوصیمان همخوانی ندارند، یک درک واقعبینانه وجود دارد که میگوید روابط خوب ما با مصر به نفع سیاست خارجی آمریکا و ارتقاء صلح در خاور میانه است، ولی منافع ما با دیدن سقوط دولتهای دوست بر اثر خشم و ناامیدی مردم خودشان، یا انتقال قدرت به گروههای رادیکال که افراط را گسترش میدهند، تامین نمیشود.
وی بر این امر تاکید کرد که کمکهای نظامی آمریکا به مصر، باید با کمکهای غیرنظامیاش به آن کشور تناسب داشته باشد.
کری گفت به مدت سه دهه، آمریکا سیاست حمایت از مبارک را دنبال کرد و اکنون زمان آن رسیده است که ما به دوره فراتر از مبارک نگاه کنیم.
آمریکا گزینه دیگری نداشت
از جانب دیگر، وزیر امور خارجه اسبق آمریکا در رابطه با تحولات اخیر در مصر گفت که بهتر بود مبارک پنج یا 10 سال پیش از قدرت کنارهگیری میکرد، اما در آن زمان آمریکا گزینه دیگری نداشت.
«هنری کیسینجر» وزیر امور خارجه سابق آمریکا در گفتوگو با شبکه چهار انگلیس اعلام کرد: چنانچه دولت مبارک در مصر با دولتی اسلامگرا جایگزین شود، در این صورت شاهد تغییری اساسی در ساختار جهانی خواهیم بود که از جنگ جهانی دوم به این سو بیسابقه است.
وی گفت: وقایع مصر هم اکنون نوعی مسیر تعیین شده را طی میکنند که ما نباید سعی کنیم از خارج بر آن تاثیر بگذاریم. من معتقدم که ارتش مصر به طور مشخص تصمیم گرفته بود که وی (مبارک) باید برود. مسئله فقط این بود که چگونه میتوانند کنارهگیری از قدرت را برنامهریزی کنند.
وزیر امورخارجه اسبق آمریکا ادامه داد: این به معنای یک دوره فقدان اطمینان شدید است، چرا که جمعیتی که این ناآرامیها و این انقلاب را رقم زدهاند، در هدف خود برای سرنگونی مبارک متحد هستند، اما به طور مشخص این ایده را که مصر (بعد از مبارک) چه مسیری را باید برود، هنوز مشخص نکردهاند. آنها این ایده را هنوز توسعه ندادهاند. نزاع در رابطه با این مسیر، با خروج مبارک تازه آغاز میشود و این همان موضوعی است که باید به آن بیندیشیم.
از کیسینجر سئوال شد: چرا شما تمایلی ندارید که آمریکا بر اوضاع کنونی مصر تاثیرگذار باشد، درحالی که برای دههها بر اوضاع در این کشور بسیار تاثیر گذاشته و به رژیم مصر کمکهای زیادی کرده است؟
کیسینجر پاسخ داد: آمریکا با مبارک متحد بود. هنگامی که تغییر رویکرد مصر از اتحاد جماهیر شوروی به سمت آمریکا اتفاق افتاد، من روی کار بودم. من در دوره مبارک هیچ مقام دولتی نداشتم. اما کمکهای راهبردی بسیار زیادی را در زمانی به خاطر میآورم که دولت تحت رهبری وی کم و بیش به ما ملحق شد. تا به حال رابطه دوستانه آمریکا با مبارک اتفاق غیرعادی نبود. وی با اسرائیل پیمان صلح به امضا رساند، به جای تسلیحات شوروی از آمریکا تسلیحات گرفت و به طور کلی یک عنصر برقراری اعتدال در منطقه به حساب میآمد، اما در عوض ما چه حمایتی از وی کردیم؟
وزیر امورخارجه اسبق آمریکا در پاسخ به این سؤال که چرا آمریکا تا امروز ثبات را به دموکراسی در مصر ترجیح میداد، گفت: انتخاب ما میان ثبات و دموکراسی نبود. ما هماکنون درباره پنج دوره ریاستجمهوری در آمریکا، شامل دورههای ریاستجمهوری ریگان، بوش پدر و بوش پسر و همچنین «بیل کلینتون» صحبت میکنیم. به نظر میرسد تمامی آنها به این نتیجه مشترک رسیده بودند که آنچه در ارتباط با مصر انجام میشد، برای متوازن کردن مسیر، بهتر بود.
از کیسینجر سئوال شد فکر نمیکنید که این موضوع، آمریکا را در طرف اشتباه تاریخ قرار داده است؟ میلیونها نفر در حال تظاهرات برای کسب دموکراسی، علیه یکی از متحدان کلیدی آمریکا هستند.
کیسینجر در پاسخ به این سؤال گفت: یک لحظه صبر کنید. اجازه دهید خودمان فریب ندهیم. ما نمیدانیم که آنها برای چه چیزی تظاهرات میکنند. آنچه که آنها دموکراسی میخوانند، نوعی تغییر رژیم است و احتمالا تغییر رهبری و همچنین تغییر نظام در این کشور. این لزوما به آن معنا نیست که آنها یک رژیم دموکراتیک را میخواهند.
وی افزود: من نمیدانم آنها چه میخواهند. من تصور میکنم که این موضوعی حساس است و مسئلهای است که مردم مصر باید درباره آن تصمیم بگیرند. این چیزی نیست که آمریکا درباره آن تصمیمگیری کند. با توجه به میزان کمکهای مالی و نظامی که واشنگتن به قاهره ارائه کرده، باید بگوییم که آمریکا طی دهههای گذشته نفوذ بیشتری بر دولت مصر داشته است تا مردم این کشور.
وی افزود: چنانچه به مجموعه بحرانهایی که آمریکا باید در دهههای 80 و 90 و همچنین در دورههای دیگر با آن مواجه میشد، به نظر شما چرا باید آمریکا کمکهای اقتصادی خود را به مصر متوقف میکرد؟ آیا ما میدانیم دموکراسی در مصر چه چیزی است؟ از یک سو از آمریکا خواسته میشود از دخالت در امور دیگر کشورها عقبنشینی کند و از سوی دیگر میگویند با هر کشوری در جهان وارد تعامل شود. آیا با نگاه به گذشته، این دموکراسی است؟
وزیر امورخارجه اسبق آمریکا همچنین گفت: بهتر بود مبارک 5 یا 10 سال پیش از قدرت کنارهگیری میکرد، اما اگر به این قضیه از دیدگاه گزینههای پیش روی آمریکا بنگرید، خواهید دید که رهبران آمریکا در آن زمان گزینه دیگری نداشتند.
توطئههای انحرافی
در چنین فضایی رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گفت: تلاش حاکمان آمریکا برای جلوگیری از نهضت ملت مصر، خشم و نفرت جهان اسلام و مردم غیور مصر را به دنبال خواهد داشت.
سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان در پاسخ به سوال خبرنگاری در خصوص دخالتهای مقامات آمریکایی در رابطه با تحولات مصر گفت: تلاش حاکمان آمریکا برای جلوگیری از نهضت عظیم ملت بزرگوار مصر و اعزام سفیر سابق آن کشور به منظور طراحی توطئههای انحرافی، خشم و نفرت جهان اسلام و مردم غیور مصر را به دنبال خواهد داشت.
وی ضمن تقبیح این دخالتها افزود: ایجاد تنشهای داخلی و اختلافانداختن در صفوف ملت مصر، یادآور نسخههای قدیمی و تکراری آمریکایی است که در تاریخ کشورمان و در مقابل ملت بزرگ ایران اسلامی، مسبوق به سابقه است.
مهمانپرست همچنین بر حفظ هوشیاری و وحدت ملی مصر تاکید و دخالت نکردن در امور داخلی کشورها و احترام به حقوق ملتها به ویژه حق تعیین سرنوشت توسط مردم مصر را به مقامات آمریکایی گوشزد کرد.
رایزنیهای دولت اوباما برای جلوگیری از تظاهرات ضد آمریکایی در شهرهای بزرگ مصر از جمله قاهره، مدتی طولانی بین واشنگتن، حسنی مبارک و عمر سلیمان ادامه داشت تا آنان به هرصورت ممکن، از تبدیل شدن تظاهرات میلیونی مردم به حرکت اعتراضی علیه آمریکا و اسرائیل جلوگیری کنند. با این وجود، ناظران سیاسی معتقدند اولویت مقامهای دولت اوباما، مبنی بر حفظ حسنی مبارک پس از مدتی تغییر کرد.
اقدامها و واکنشهای اخیر دولت آمریکا از جمله خارج کردن اتباع خود از مصر، حکایت از نگرانی این کشور از تبدیل شدن تظاهرات میلیونی مردم مصر به شعارهای مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل دارد.
پیامدهای انقلاب
در همین راستا، یک نویسنده و تحلیلگر انگلیسی میگوید انقلاب مردم تونس و مصر اثرات زیادی بر دیگر کشورهای عربی خواهد داشت، چرا که این کشورها علاوه بر اشتراکات فرهنگی و تاریخی، دارای تشابهات زیادی در نوع رژیمهای سیاسی هستند.
«رابین یاسین قصاب» که سالها به عنوان روزنامهنگار و پژوهشگر در کشورهای عربی فعالیت کرده است، گفت: تأثیر دومینووار تحولات تونس بر مصر و تأثیر تحولات تونس و مصر بر دیگر کشورها جریان گرفته است و دیگر کسی نمیتواند جلوی انتشار آن را بگیرد.
وی با اشاره به سقوط پی در پی دولتهای کمونیست کشورهای اروپای شرقی در اواخر دهه 1980 و اوایل دهه 1990 اظهار داشت: ما تشابهات زیادی را میان تغییرات اروپای شرقی و تحولات اخیر در جهان عرب میبینیم و موفقیت قیام مردم مصر یک نقطه عطف کلیدی در این تحولات خواهد بود.
وی توضیح داد: مصر در دهههای گذشته رهبریت سیاسی، فرهنگی و حتی نظامی جهان عرب را در دست داشت، ولی پس از شکست آن در جنگ سال 1967 مقابل اسرائیل، این وضع تغییر کرد و یک رژیم مستبد پلیسی که کاملاً تسلیم آمریکا بود، در قاهره بر سر کار آمد.
یاسین قصاب گفت: اگر انقلاب مردم مصر به طور کامل پیروز شود که نشانههای زیادی برای موفقیت آن به چشم میخورد، آمال و آرزوهای آزادیخواهانه مردم در دیگر کشورهای عربی نیز به شدت تقویت خواهد شد و احتمالاً رژیمهای مستبد بیشتری سقوط خواهند کرد.
وی در مورد تأثیرات سقوط رژیم مبارک بر مسأله فلسطین اظهار داشت: این تأثیر فارغ از اینکه چه نوع حکومتی پس از سقوط مبارک در قاهره بر سر کار بیاید، بسیار عظیم خواهد بود. ما طی روزهای گذشته شاهد بودیم که دیپلماتهای سفارت اسرائیل در قاهره مجبور شدند فرار کنند. ادامه دارد...