در ماههای اخیر همواره آینده نیروهای نظامی کشورهای غربی در اجلاسها و کمیسیونهای مقامات سیاسی و نظامی این کشورها مورد گفتگو قرار گرفته است.
مجله «دفنسا» ارگان رسمی وزارت دفاع اسپانیا در تحلیلی وضعیت نیروهای نظامی غربی و بودجه دولتی این نیروها را در سالهای آینده بررسی کرده است. در این تحلیل آمده است:
کشورهای غربی در حال کاهش وسیع بودجههای دفاعی و تطبیق ساختار قدرت خود با تقاضاهای استراتژیک جدید میباشند.
این امر سبب تأثیرگذاری بر تحقق برنامههای مهم در دست اجرا و برنامههایی میشود که در آینده نزدیک باید به اجرا گذارده شود.
ایالات متحده آمریکا و قدرتهای نظامی اروپا هماکنون سازماندهی مجدد ساختار نیروهای خود را به طور اساسی آغاز کردهاند.
از جمله دلایل چندی که برای این پدیده وجود دارد، روند کاهش تشنج به خاطر پایان درگیری خلیجفارس، توافقهای خلع سلاح و از همپاشی بلوک کمونیستی و دیگر حوادث اخیر تاریخی جهان است.
از سوی دیگر، دلایل اجتماعی و جمعیتی همانند کاهش جمعیت و همچنین نیازهای اقتصادی ملی تصمیمات مبنی بر کاهش پرسنل دفاعی را توجیه میکند.
در آمریکا، بودجه پنتاگون برای سال 1992 به 291 میلیارد دلار میرسد که با در نظر داشتن کاهش پیشبینی شده ضریب تورم یک درصد کاهش نسبت به سال 1991 و 12 درصد کاهش نسبت به سال 1990 را نشان میدهد
بودجه وزارت دفاع آلمان نیز از 52 میلیارد و 500 میلیون مارک در نظر گرفته شده برای سال 1992 به 48 میلیارد و 100 میلیون مارک در سال 1995 کاهش خواهد یافت
بودجههای دفاعی فرانسه نیز برای سال آینده 195 میلیارد و 487 میلیون فرانک، یعنی 939 میلیون یا چهاردهم درصد، بیشتر از سال 91 میباشد، ولی با توجه به در نظر گرفتن نرخ تورم، این مبلغ نشانگر کاهشی حدود 5/3 درصد در قدرت خرید است
بودجه نظامی انگلستان نیز که در سال مالی جاری به 24 میلیارد و 27 میلیون لیر استرلینگ افزایش یافت، در سالهای آینده سیر نزولی خواهد داشت. همین گرایش در تقلیل سرمایهگذاریهای دفاعی در ایتالیا نیز مشاهده میشود. آخرین بودجه تصویب شده این کشور، برای سال 1991، 24 هزار میلیارد لیر یعنی 8/1 درصد کمتر از بودجه سال گذشته است. در مجموع، فضای کاهش تشنج باعث شده است تا هم در رقم بودجهها و هم در استراتژی نظامی غرب تجدیدنظر به عمل آید.
دولتهای غربی در نظر دارند نیروهای فعلی را که تا پیش از این مورد تهدید شوروی و اقمار آن بودند، به نیروهای انعطافپذیرتر دیگری جایگزین کنند که بیشتر قادر به دخالت در نقاط مختلف دنیا باشند.
همانگونه که جنگ با عراق نشان داد، نیروهای غربی میتوانند مجبور به دخالت در صحنههایی شوند که تا به حال دور از حیطه نفوذ آنها به شمار میرفت.
از سوی دیگر، تمایلی مبنی بر حذف یا کاهش بعضی از برنامههای بزرگ فعلی نیز در دولتها به چشم میخورد
آمریکا
ارتش آمریکا پرسنل خود را به یک میلیون و 930 هزار نفر یعنی پایینترین رقم از سال 1950، قبل از شروع جنگ کره، کاهش داده است. در سال 1996 براساس طرح پنج ساله تصویب شده در سال گذشته این رقم به 6/1 میلیون تقلیل خواهد یافت.
در دوره 1991 ـ 1996 تعداد لشکرکشیهای نیروی زمینی از 28 به 18 و یگانهای تاکتیکی شکاری از 36 به 26 کاهش مییابد. به همینگونه تعداد بمبافکنهای استراتژیک از 293 فروند به 207 و ناوهای جنگی نیز از 535 به 451 فروند تنزل پیدا خواهند کرد.
تخمین زده میشود که در پایان این دوره پنج ساله، هزینههای دفاعی آمریکا به 298 میلیارد دلار یعنی 4 درصد تولید ناخالص ملی برسد که این پائینترین رقم پس از جنگ جهانی دوم خواهد بود.
برنامههای تسلیحاتی زیادی از طرحهای پنتاگون در این زمینه متأثر خواهند شد.
در نیروی زمینی، طرح 44 میلیارد دلاری ساخت 29 فروند زیر دریایی «اس.اس.ان. 21» که در تناقض آشکار با هدف کاهش ناوگانها است، اکنون گزافهآمیز محسوب میشود.
در نیروی هوایی نیز اوضاع فعلی میتواند پروژه 102 میلیارد دلاری ساخت 750 فروند هواپیمای «آتیاف» کاملترین هواپیمای شکاری سال 2000 و همچنین طرح 65 میلیارد دلاری ساخت 75 فروند بمبافکن «بی ـ 2» را مشروط سازد.
آلمان
آلمان جدید متشکل از آلمان غربی و شرقی نیز نیروهای مسلح و هزینههای نظامی خود را کاهش خواهد داد.
آلمانها قصد دارند 663 هزار سرباز آلمانی قبل از سقوط دیوار برلین را در سال 1995 به 370 هزار نفر کاهش دهند.
بودجه تعیین شده برای سال 1992، 52 میلیارد و 500 میلیون مارک اعلام شده است که این رقم 200 میلیون مارک کمتر از سال 1991 است. کاهش این بودجه در سال 92 اساساً بر روی بخش تحقیق توسعه آزمایشهای سلاحهای جدید بهبود زیربنایی و دستیابی به تجهیزات جدید تأثیر خواهد داشت.
از سوی دیگر، ادغام ارتش خلق جمهوری دموکراتیک آلمان در ارتش فدرال نیز کار دشواری به نظر میآید.
فقط مراقبت و نگهداری تجهیزات جنگی ارتش خلقی مزبور با 2334 دستگاه تانک، 6469 دستگاه خودروهای زرهپوش، 2216 قبضه توپ، 400 فروند هواپیمای شکاری، بیش از 2/1 میلیون قبضه سلاح سبک و 350 هزار تن مهمات، هر هفته یک میلیون مارک مخارج دربر دارد
وزارت دفاع تصمیم گرفته است از تمام این تجهیزات از طریق فروش و حتی تحویل رایگان به دیگر کشورها و در موارد دیگر انهدام آنها رهایی یابد. در مذاکرات کاهش نیروهای قراردادی در بن نیز آلمان متعهد به کاهش شدید تسلیحات خود شد.
همچنین از 7133 دستگاه تانک دو ارتش آلمان، 2967 واحد آنها (42 درصد) و از 9598 خودروی زرهی، 6152 (64 درصد آنها) حذف خواهد شد. از 1064 فروند هواپیمای شکاری 900 فروند آنها باقی خواهند ماند
در هر صورت آلمان تصمیم ندارد هیچکدام از برنامههای تسلیحاتی که از سالها قبل در انها شرکت داشته را ترک کند
پروژه «هواپیمای جنگنده اروپا» که در آن اسپانیا، انگلستان و ایتالیا نیز شرکت دارند، از جمله این موارد است. مسئولین آلمانی تصمیم گرفتهاند که حداقل در مرحله توسعه این هواپیماها به فعالیت خود ادامه دهند. این در حالی است که تولید هواپیماهای مذکور به خاطر هزینه بالای خود باعث مخالفت جناح اپوزیسیون و بخشی از نمایندگان احزاب تشکیلدهنده دولت شده است.
طبق برنامههای اعلام شده، 48 تیپ نیروی زمینی در آلمان فدرال سابق به 28 تیپ کاهش پیدا خواهد کرد علاوه بر این، چندین اسکادران هواپیما حذف خواهد شد و 108 کشتی جنگی فعلی ـ با احتساب کشتیهای آلمان شرقی سابق ـ به نصف این تعداد تقلیل خواهند یافت
پس از انتفاداتی که به عدم شرکت آلمان در جنگ با عراق به عمل آمد، وزارت فدرال دفاع آلمان در جستجوی راهحلی است تا مشکل ممنوعیت قانون اساسی در مورد اعزام نیرو به خارج از محدوده ناتو را حل کند. و در این راستا، حزب لیبرال به متحدین دموکرات مسیحی خود پیشنهاد کرده است دو لشکر برای موارد مخصوص نیروهای واکنش سریع ایجاد شود
فرانسه
195 میلیارد و 487 میلیون فرانک بودجه دفاعی فرانسه برای سال 1992، 4 درصد تولید ناخالص ملی این کشور را تشکیل میدهد. این در حالی است که هزینه دفاعی سال 1991 برابر 7/3 درصد تولید ناخالص ملی بود.
در ماه سپتامبر گذشته طرح «هرمس 2000» به اجرا گذاشته شد. هدف این طرح، دستیابی به حداکثر توانایی و قابلیت دفاعی از طریق شیوههای اجرایی و اداری کاراتر میباشد.
در این سازماندهی جدید، شش منطقه نیروی زمینی و شش منطقه ژاندارمری به نصف و چهار منطقه هوایی به دو منطقه و سه منطقه دریایی نیز به دو منطقه تبدیل میشود.
هر چند که کاهش قدرت در نیروی دریایی و هوایی نیز تأثیر میگذارد، ولی نیروی زمینی بیش از همه متأثر خواهد شد.
تخمین زده میشود که در پنج سال آینده بین 50 تا 70 هزار نفر از پرسنل نیروی زمینی کاسته شود که با این حساب به حدود 220 تا 230 هزار نفر خواهد رسید این کاهش با عقب کشیدن واحدهای مستقر در آلمان و کاهش دادن مدت نظام وظیفه به 10 ماه ناچار باعث تجدیدنظر در ساختار نیروی زمینی میشود
در کل، سه نیرو حداقل 13 هزار پست نظامی حرفهای و 4600 پست که توسط غیر نظامیهای اشغال شدهاند، حذف خواهد شد.
وزیر دفاع فرانسه سعی دارد به طور مجزا از این برنامههای نیروهای واکنش سریع را از 50 هزار نفر فعلی به 70 هزار نفر افزایش دهد.
تقریباً میتوان با اطمینان گفت که نیروی زمینی و دریایی فرانسه از 230 فروند هواپیمای جنگی «رافائل» که در آغاز پیشبینی شده بود، بیبهره میماند. همچنین نیروی زمینی باید نیاز خود را در زمینه تانک «لکلرک» به نصف کاهش دهد. در نیروی دریایی نیز ناو هواپیمابر دیگری برای جانشینی «شارل دوگل» وجود نخواهد داشت. بودجه در نظر گرفته شده فعلی اجازه این را میدهد که برنامههای مهمی همانند هلیکوپتر «ان.اچ.90» و سیستم شناسایی هوایی «برول» اجرا شوند، ولی نمیتواند هزینه مجموع مواد در نظر گرفته شده را تأمین کند.
این امر باعث میشود نبردی در زمینه صنعتی و اجتماعی آغاز شود. در این نبرد شرکتهایی مانند «برژت اویشن» و «مارسل داسل» که منبع اصلی درآمدش از فعالیتهای نظامی است، ادامه حیات خود را در خطر میبینند.
طبق نظر «نمایندگی کل برای تسلیحات در درازمدت» 100 هزار پست کاری از 270 هزار موجود میتواند از این مسأله متأثر شوند. رقم مزبور شاید اغراقآمیز باشد، ولی نشاندهنده وجود نگرانی در این بخش است
ایتالیا
بودجه دفاعی ایتالیا برای سال 1992 حدود 27 هزار میلیارد لیر یعنی سه هزار میلیارد لیر بیش از سال قبل برآورد میشود بودجه مذکور به عنوان یک بودجه ارتباطی محسوب میشود و در انتظار یک قانون مخصوص برای برنامهریزی چند ساله میباشد. هر چند مدل ساختار جدید دفاعی ایتالیا هنوز تصویب نشده، ولی کاهش نیروها و وابستگیها از هماکنون شروع شده است. بعضی برنامهها مثل سیستمهای موشک «اسکای گوارد اسپید» کاهش پیدا خواهد کرد، ولی پیشبینی میشود که برنامههای «ان.اچ.90» و موشک «پاتریوت» آینده تکمیل گردند.
با این حال، این نگرانی وجود دارد که در صورت شروع برنامههای جدید، کهنگی تجهیزات فعلی در آینده باعث مشکلات جدی در بخش ادوات زرهی توپخانه، موشکهای هوا به هوا با برد متوسط و هلیکوپترهای حمل و نقل متوسط شود.
انگلستان
در مقابل 24 میلیارد و 27 میلیون لیر استرلینگ بودجه سالجاری مالی انگلستان که در ماه مارس 1992 به پایان میرسد، طرحهای اقتصادی برای سالهای 93 ـ 92 و 94 ـ 93 به ترتیب 23 میلیارد و 350 میلیون و 23 میلیارد و 390 میلیون لیر خواهد بود هر چند که ارقام مزبور محدود نیستند، ولی هدف دولت «جان میجر» کماکان کاهش بودجه دفاعی نسبت به تولید ناخالص ملی 9/3 درصد فعلی به 4/3 درصد برای سالهای 94 ـ 93 میباشد. رقم فوق (4/3 درصد) پائینترین میزان از سال 1930 تاکنون است. در پیشنهادهای دولت، نیروهای استراتژیک و یک نیروی هستهای استراتژیک درجه دو به همراه هواپیماهای دارای توانایی دوگانه محفوظ میماند.
بدین ترتیب دفاع هوایی بریتانیا بر عهده اسکادرانهای «تورنا و اف ـ 3) است که توسط هواپیماهای «هاوک» تقویت میشوند. نیروهای دفاعی داخلی و مجموعه کشتیهای ضد مین در سطح فعلی خود باقی خواهند ماند.
کتاب سفید دفاع که در تابستان گذشته منتشر شد، پیشنهاد میکند پرسنل نیروی زمینی از 156 هزار و 116 هزار نفر و پرسنل نیروی دریایی از 63 هزار به 55 هزار و پرسنل نیروی هوایی از 89 هزار به 75 هزار نفر کاهش یابد. ناوگان فعلی انگلیس مشتمل بر 46 فروند کشتی جنگی و ناوشکن نیروی دریایی به 40 فروند کاهش خواهد یافت.
همچنین 27 فروند زیردریایی تهاجمی به 16 واحد تقلیل مییابد و در نیروی هوائی نیز 3 اسکادران از 16 اسکادران متشکل از هواپیماهای «تورنادو» حذف خواهند شد. هر چند انگلستان بر تعهد خود نسبت به پروژه «جنگنده اروپا» پایبند است، ولی سعی دارد که تاریخ الحاق آنها برای سرویس دادن چند سال به تعویق افتد.
از طرف دیگر، طرح استفاده از موشک تاکتیکی هوا به زمین برای «تورنادو.گی. آر. آ. یک» به جای بمبهای «دبلیو.ای.177» قبل از سال 2000 به مرحله عمل نخواهد رسید.
این در حالی است که پیشبینی میشود این موشکها در اواسط دهه 90 به کارایی برسند. همچنین اولین سری تانکهای «چلنجر 2» که به عنوا تانک نسل جدید انتخاب شده است، تا اواسط سال 1994 به تقویق خواهد افتاد.
به هر حال گرایش به کاهش بودجههای دفاعی کشورهای غربی در سالهای آینده، اجباراً با طرحهای جدید در زمینههای سیاست دفاعی و امنیتی همراه خواهد بود این طرحها بازنگری در ساختار نیروهای مسلح به منظور تأمین انعطاف لازم، افزایش قابلیت تحرک، بالا بردن سرعت و تشدید تلاشها برای بهرهبرداری بهتر از ذخایر و امکانات را ضروری میسازد.