اظهارات مقامات آمریکایی بویژه سخنان دیک چنی مبنی بر اینکه گزینه نظامی همچنان روی میز قرار دارد با هدف افزایش فشارها بر اروپا و دیگر متحدان این کشور برای رضایت دادن به تحریمهای سخت علیه ایران، تحلیل میشود، اما نباید به بهانه اینکه تحریم جای حمله را خواهد گرفت از آمادگی دفاعی به دور بود و برای مقابله با احتمال وقوع حمله طرفی نبست.
اگر شکل تهدید جمهوری اسلامی ایران طی روال 28 ساله گذشته بر تحریم، پیکربندی شود و هدف از تصویب قطعنامههای جدید، شدت بخشیدن به آن باشد لازم است که تدابیری برای کم اثر کردن آن اندیشید. هر چند توان اقتصادی کشور برای مقابله با این مسئله خوب بوده و شرایط جهانی نیز ضمانت اجرایی این تحریمها را به شدت زیر سوال برده است.
فشار اقتصادی برای بهرههای سیاسی
ایجاد نارضایتیهای عمومی و شکاف میان مردم و مسئولان و از طرفی مرعوب کردن مسولان در تصمیمگیریهای قاطع، اولین هدف به راه انداختن جنگ روانی از سوی دشمن است. آمریکاییها میخواهند با ایجاد بحرانهای اقتصادی در کشور، مردم را از مقاومت در راه احقاق حق خود، خسته کنند و از طریق فشار مردمی، مسئولان را به تسلیم وادارند. از سویی مستقیماً به ارعاب مسئولان میپردازند تا شرایط را برای تسلیم ایران فراهم آورند هدفی که با هوشیاری و اتحاد مردم و مسئولان به ویژه آن دسته از مسئولان که خیلی پررنگ، مسائل جناحی را دنبال میکنند محقق نخواهد شد و با حداقل هزینه برای کشور به ضد هدف برای دشمن تبدیل خواهد شد.
رئیس مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری درباره دلیل رویکرد اعضای دائم شورای امنیت به سر کردگی آمریکا برای تحریم ایران به سرویس گزارش کیهان میگوید: «چون حمله نظامی برای آمریکا دشوار است سعی میکند از راههای جایگزین به هدف خود دست یافته و در این مسیر همچنان ابتکار عمل را در دست داشته باشد. ورود به فاز تحریم از نظر آمریکا و متحدانش، میتواند آنها را به هدف نزدیک کند این کار هم مختص کشورهایی نظیر ایران نیست آنها علیه روسیه و چین هم تحریمهایی را اعمال کردهاند.»
دکتر «علیرضا ذاکر اصفهانی» به تلاش غرب برای ایجاد چند دستگی در میان مسئولان اشاره میکند و میافزاید: «هدف از این فشارها، تاثیرگذاری بر اراده مسئولان و مرعوب ساختن آنان است. در اصل بیش از آنکه اهداف اقتصادی مد نظر باشد بعد سیاسی مسئله را دنبال میکنند. آنها میخواهند مسئولان ما در مواضع خود تجدیدنظر کنند.»
«ذاکر اصفهانی» با اشاره به اینکه نباید درباره کم اثر بودن تحریمها به ورطه سادهانگاری افتاد ادامه میدهد: «اینکه بگوییم تحریمها هیچ اثری ندارد خوشبینی بیش از اندازه است چرا که شورای امنیت در حال افزایش پلکانی تحریمها بوده و قصد وارد ساختن ضرباتی به روح و روان مردم و مسئولان ایران دارد اما با ظرفیتسازی درست و استفاده صحیح از تواناییهای کشور، میتوان این برهه را با پیروزی پشت سر گذاشت.»
تحلیلگران اوضاع ایران عقیده دارند که عبور جمهوری اسلامی از این مرحله به پذیرش ایران هستهای از سوی غرب میانجامد هر چند رفتار اروپاییها نشان از آن میدهد که از کشاکش پرونده هستهای ایران خسته شده و ایران هستهای را پذیرفتهاند و سروصداهایشان در جهت همراهی با آمریکا برای حفظ منافع خود نزد ایالات متحده است.
تهدیدات خطرناکتر
کارشناسان و تحلیلگران مسائل اقتصادی و سیاسی بر این نظر متفقند که اگر کشور با تهدیدات درونی در حوزه اقتصادی مواجه نشود یا به عبارت بهتر، جناحبازیها بر مسائل اقتصادی و معیشتی مردم، اثر سوء نگذارد، میتوان با مدیریت صحیح و برنامهریزی اصولی از پس تحریمهای شورای امنیت برآمد و سربلند و پیروز از این برهه تاریخی هم عبور کرد.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی درباره تهدیدات درونی و بیرونی که اقتصاد ایران را هدف قرارداده به سرویس گزارش کیهان میگوید: «تهدیداتی که متوجه اقتصاد ایران است در دو قلمرو میتواند خود را نشان دهد. تهدیدات بیرونی یا برونزا و تهدیدات درونی یا درونزا. برجستهترین نوع تهدیدهای برونزا تحریمهایی است که از سوی جهان سلطه به سرکردگی آمریکا از ابتدای انقلاب اسلامی اعمال شده و تاکنون استمرار پیدا کرده است.»
«دکتر محمد خوش چهره» با اشاره به اینکه تهدیدات درونزا ناشی از چند قلمرو است میافزاید: «تهدیداتی که از طرف فعالان سیاسی و احزاب رقیب دولت ایجاد میشود که اصطلاحا آن را برون سازمانی میگویند که یکی از انواع تهدیدات درونزای اقتصادی است که قوای سه گانه و به طور کلی نهادهای حاکمیت در معرض این تقابلات قرار میگیرند. بخشی از این رفتار سیاسی - اقتصادی را نمیتوان تهدید تلقی کرد چرا که در چارچوبهای معقول و پذیرفته شده رقابتهای جناحی تعریف شده و موجه است اما برخی گروهها و احزاب به دلیل خودپسندیها یا عدم آشنایی با قاعده بازیهای جناحی درون نظام، گاه اعمالشان را تا حد یک تهدید بزرگ، رشد میدهند تا آنجا که خط قرمزهای ملی را پشت سر میگذارند.»
این استاد دانشگاه ادامه میدهد: «در احزاب سیاسی اروپا و آمریکا، تقابلات و رقابتهای گروهی و باندی دارای تعریف مشخص و مبتنی بر رعایت خط قرمزها است ضمن اینکه دامنه خط قرمزها هم مشخص و معلوم است اما در ایران صفبندیهای جناحی گاه لطماتی را متوجه نظام و مردم میکند.»
«خوش چهره» معتقد است که دولت نهم باید آماده مقابله مشکلات موجه و یا غیرموجهی که از سوی رقبا اعمال میشود باشد هر چند گروهها و جناحها نیز با درک حساسیتهای کشور از اعمالی که به نظام ضربه میزند بپرهیزند.
وی به تهدیدهای درون سازمانی به عنوان خطری بالاتر از نوع برونسازی اشاره میکند و میگوید: «وجود یک عقبه کارشناسی قوی برای تصمیمگیریها و اقدامات استراتژیک میتواند تهدیدات را کم اثر کند اما دامن زدن به خوشبینیهای افراطی و جاری شدن سادهانگاری و محدودنگری بر تصمیمات و سیاستها به ویژه در مقابله با تحریمها، میتواند بزرگترین تهدید برای کشور باشد. ضمن اینکه سایه انداختن سلایق شخصی و گروهی بر تصمیمات کلان به مدیریت اقتصادی لطمات جبرانناپذیری وارد میکند. باید براساس آموزههای دینی و عقلانی و بحثهای کارشناسی مورد اطمینان، تصمیمگیری کرد تا در تقابل با ایدههای مختلف توان رقابت داشته باشد.»
ابر مدیریت هوشمند در برابر تحریمها
استراتژیستها دلائلی برای آسیبپذیری بالای تحریمهای وضع شده و شونده از سوی شورای امنیت بر میشمارند.
یک تحلیلگر مسائل بینالمللی درباره ضمانت اجرایی اعمال تحریمها بر علیه ایران به سرویس گزارش کیهان میگوید: «دنیای امروز دنیای رقابت است ضمن اینکه همه کشورها به نوعی به هم نیازمندند، وجود کاسبهای بینالمللی و کشورهایی که بشدت به پیشرفت توجه دارند و در راه آن همه همت خود را به کار بستهاند ضمانت اجرایی تحریمها را زیر سوال میبرد هر چند اثرگذاری آن را منتفی نمیکند.»
این کارشناس مسائل استراتژیک میافزاید: «بطور مثال برای کشوری نظیر چین، حفظ و تقویت چهار مسئله استراتژک اهمیت فوقالعادهای دارد. تأمین انرژی مورد نیاز، هم برای مصرف و هم برای ذخایر استراتژیک این کشور، حضور در بازارهای بینالمللی و داخلی کشورها در تمام نقاط جهان، فروش تسلیحات و حفظ پرستیژ خود به عنوان یک قدرت مستقل چهار مسئله مهم برای چین است که به اژدهای نفتخوار معروف شده، این وضعیت با تغییراتی چند در مورد بسیاری از کشورهای جهان صدق میکند. از طرفی بازار انرژی جهان بویژه در خاورمیانه در قرق آمریکا است و اگر جایگزینهایی نظیر ایران و روسیه وجود نداشته باشند آمریکا از انرژی به عنوان یک عامل فشار در جهت کند کردن حرکت رو به جلوی کشورهایی نظیر چین و اعضای اتحادیه اروپا و کشورهای بدون نفت استفاده خواهد کرد. بنابراین کشورهای زیادی به انرژی و بازار ایران نیازمندند ضمن اینکه یکهتازی آمریکا در خاورمیانه، منافع آنان بویژه قدرتهای دیگر را هم به خطر میاندازد.»
این کارشناس مسائل سیاسی میافزاید: «استفاده صحیح از فرصتها و تبدیل تهدیدها به فرصتهای جدید و بازی در شکافهای موجود بین قطبهای قدرت در جهان، همراه با مدیریت صحیح اقتصاد داخلی و جلوگیری از وقوع بحرانهای اقتصادی در کشور، عبور کم خطر و عزتمندانه ایران از این برهه را متضمن میشود و این نیازمند یک عزم و اتحاد ملی بویژه در میان مسئولان و جناحهای سیاسی است.»
یک استاد دانشگاه نیز وجود یک ابر مدیریت هوشمند را عامل تبدیل تهدیدات اقتصادی به فرصت میداند و میافزاید: «مدیریت هوشمندانه حضرت امام خمینی رضواناللهتعالیعلیه در دهه شصت، با تشکیل نهادهایی چون سازمان تعزیرات حکومتی، نه تنها موجب مهار تاثیر مخرب تحریمها بر علیه ایران شد بلکه شکوفایی استعدادهای ملی را بدنبال داشت.»
«محمد خوشچهر» ادامه میدهد: «دولت نباید تمام تقصیرها را به گردن دیگران بیندازد اینکه برخی درصدد مقابله با دولت هستند درست است اما بطور مثال در بحث گرانی مسکن، هشدارهایی به قوه مجریه داده شد لیکن گوش شنوایی نبود و آن اتفاق افتاد.»
وی به استفاده از ظرفیتهای کارشناسی اشاره و اضافه میکند: «در زمان دفاع مقدس با وجود محدودیتهای بسیار، هدف قرار گرفتن سکوهای نفتی و عواملی که به احتکار و گرانی مبادرت میکردند اقتصاد ایران توانست وضعیت عادی شرایط جنگ را حفظ کند بنابراین در عرضه کالا و خدمات، اختلال آنچنانی ایجاد نشد.»
اجرای سیاستهای اصل 44 نشانه ثبات بینالمللی
در شرایطی که رسانههای غربی تلاش دارند تا اوضاع داخلی و بینالملی ایران را بحرانی جلوه دهند رهبر معظم انقلاب بر اجرایی شدن سیاستهای ابلاغ شده مربوط به اصل 44 از سوی دولت تأکید میورزند. کارشناسان و تحلیلگران مسائل استراتژیک، ورود جمهوری اسلامی ایران به بحث حساس اصل 44 قانون اساسی در مقطع کنونی را نشان دهنده وجود نوعی ثبات نسبی در اوضاع بینالمللی کشور قلمداد میکنند و معتقدند که اگر کشور در وضعیت بحرانی، چه داخلی و چه خارجی بسر میبرد رهبری امر به چنین مسئله حساسی نمیکردند.
«علیرضا ذاکر اصفهانی» رئیس مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری ضمن تأیید این تحلیل میافزاید:«تهدید علیه کشور ما وجود دارد اما توان و قدرت ایران هم بسیار بالاتر از گذشته است و همین مسئله، فرصتی مغتنم برای واگذاری مسئولیتها به مردم و کم کردن حجم دولت که مقاومتهای انحصارطلبان و ویژهخواران دارای منافع در دستگاههای دولتی را برخواهد انگیخت، بوجود آورده است. بنابراین رهبر معظم انقلاب، دستور فرمودهاند که سیاستهای مربوط به اصل 44 قانونی اساسی به مرحله اجرا در آید و دولت مصمم است در جهت توزیع عادلانه ثروت و رفع تبعیضهایی که بیاعتمادی نسبت به نظام را موجب میشود اقدام کند.»
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به اینکه ایران از موضع اقتدار و بدون وجود شرایط اضطرار به اجرایی شدن سیاستهای اصل 44 وارده شده است میافزاید: «واگذاری 160 میلیارد دلار از مجموع 200 میلیارد دلار ثروت دولتی به مردم، یک انقلاب اقتصادی را در پی خواهد داشت با این شرط که با کارشناسی دقیق و همکاری سه قوه و اتخاذ یک سیاست جامع و مشترک، مسئله جلو برود در غیر اینصورت، اصل 44 بر ضد خود عمل خواهد کرد.»
«محمد خوش چهره» با تاکید بر اینکه نباید تهدیدات را از نظر دور داشت و ساده گرفت ورود به بحث حساس اصل ۴۴ را نشانه وجود یک نوع ثبات نسبی در اوضاع بینالمللی ایران میداند.
فرصتها در خطر تهدید داخلی
امسال، سال اتحاد ملی است اما میتواند سال رسوایی کسانی یا گروههایی که بخواهند به وحدت ملی، خدشه وارد کنند نیز باشد. با توجه به اینکه دشمن، به فشارهای اقتصادی تحت عنوان عاملی برای دلسرد کردن مردم از مقاومت در برابر زورگوییهای خود توجه میکند، اهتمام دولت به اتخاذ تدابیری برای خنثی کردن این بحرانها و اقدام دستگاه قضایی و دستگاههای اطلاعاتی و امنیتی برای پیشگیری و مهار این خوپسندیها با غرضورزیها بیش از پیش ضرورت دارد.
رئیس مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری در این زمینه میگوید: «در سال 85 برخی گروهها و جریانات در تقابل با دولت گرانیهای کاذبی بوجود آوردند نتیجه اینکه دودش به چشم مردم رفت. باید جلوی کارهایی که اعتماد مردم نسبت به کارآمدی نظام را خدشهدار میکند گرفته شود که تدابیر خاص خود را میطلبد.»
تهدیدها را باید جدی گرفت چه خارجی و چه داخلی. اما با مدیریت صحیح و تلاش برای امنیت اقتصادی مردم، میتوان از فشارهای ناشی از تحریم کاست و با سرافرازی از این برهه عبور کرد. در اینصورت به قول محمد خوشچهره، حتی میتوان به حفظ و افزایش جذب سرمایهگذاری خارجی و کاهش ریسک سرمایهگذاری هم اقدام کرد.
مفسدان اقتصادی یا به عبارت بهتر، تروریستهای اقتصادی در این برهه حساس، خواسته یا ناخواسته نقش پیاده نظام دشمن را دارند پس برخورد قاطع به اشد مجازات در کنار انجام تدابیر سنجیده برای کاهش اثرگذاری این گروهها و جریانات بر اوضاع اقتصادی مردم و کشور میتواند راهکار مقابله با تحریمها به عنوان تهدیدهای اقتصادی دشمن باشد.