ش – کسرائی
موضع جنبش اسلامی نسبت به کودتای نمیری
در 25 مه 1969 (1348هـ) افسران آزاد برهبری سرهنگ جعفر محمدنمیری قدرت را در دست گرفتند و «جمهوری دمکراتیک سودان» را اعلام کردند. کودتای نظامی نمیری توسط 5 افسر و 440 سرباز صورت گرفت. جعفر نمیری یک شورای انقلاب متشکل از 10 افسر تشکیل داد. جنبش اسلامی کودتای نمیری را مخالف این جنبش معرفی کرد زیرا نمیری گرایشهای سوسیالیستی لائیک داشت و درها را بروی کمونیستها باز کرد. این جنبش طی جلسهای تصمیم گرفت در مقابل رژیم بایستد و رژیم را در برابر افکار عمومی بعنوان رژیم چپی و کمونیستی رسوا کند. جنبش اسلامی طی بیانیهای حرکت افسران را یک حرکت کمونیستی توصیف کرد.
رژیم نمیری رهبران جنبش اسلامی از جمله دکتر حسن الترابی را دستگیر کرد. نمیری نه تنها رهبران این جنبش بلکه تعدادی از رهبران سیاسی از جمله اسماعیل الازهری رئیس شورای حاکم، محمد احمد محجوب نخستوزیر را نیز دستگیر کرد.
جنبش اسلامی در هفته اول کودتای نمیری جوانان را بر علیه این کودتا تشویق به تظاهرات کرد در اثر این تظاهرات دهها تن از جوانان مسلمان خارطوم دستگیر شدند.
رژیم نمیری در چارچوب مبارزه با حرکت اسلامی در سودان، دروس اسلامی را از دانشگاه حذف و مرکز اسلامی آفریقا را تعطیل و مسئولین آن را دستگیر کرد کتاب محمد قطب تحت عنوان (شبهات حولالاسلام) از کتابهای درسی حذف گردید.
مخالفت رژیم نمیری با اسلام زمانی به اوج خود رسید که در سال 1970 (1349هـ) صدمین سالگرد تولد لنین در سودان جشن گرفته شد.(1)
مبارزه مسلمانان سودانی علیه رژیم نمیری
جنبش اسلامی سودان مقابله با رژیم را در دو زمینه متمرکز کرد:
1- دانشگاهها: دانشجویان مسلمان در دانشگاه خارطوم و دانشگاه اسلامی مبارزات گستردهای را علیه رژیم نمیری آغاز کردند.
2- آموزش نظامی: جنبش اسلامی مبارزه مسلحانه را با آموزش نظامی طرفداران خود در جزیره أبا دنبال کرد.
مبارزه دانشجویان مسلمان سودانی علیه رژیم بصورت مبارزه علیه کمونیستها متجلی گردید. در این زمان چپگرایان اتحادیه و دانشگاه خارطوم را در قبضه خود داشتند.
دانشجویان مسلمان در سال 1969 (1348هـ) سمیناری تحت عنوان (کمونیستها و سرقت انقلابها) در دانشگاه خارطوم برپا داشتند. بدنبال ای سمینار کشمکش بین دانشجویان مسلمان و چپگرایان به اوج خود رسید و مسلمانان در انتخابات دانشگاه 19 کرسی از مجموع 40 کرسی بدست آوردند و این خود یک پیروزی برای مسلمانان محسوب میشد. جنبش اسلامی سودان بویژه اخوانالمسلمین دانشجویان مسلمان سودانی را به جزیره أبا اعزام مینمود تا آنها خود را برای مبارزه با رژیم از طریق دیدن آموزشهای نظامی آماده سازند. الامامالهادی رهبر حرکت انصار سودان به طرفداران خود توصیه کرده بود به جزیره أبا عزیمت کنند و در این جزیره آموزشهای نظامی را فراگیرند. رهبری اخوانالمسلمین نیز اقدام به ارسال اسلحه از اتیوپی به این جزیره نمود. طرفداران اخوانالمسلمین، طرفداران حرکت انصار را آموزشهای نظامی لازم دادند.
سرکوب جنبش اسلامی توسط نمیری
رژیم جعفر نمیری شدیداً از حرکت اخوان و انصار جهت دیدن آموزشهای نظامی میترسید و بدین علت این رژیم مقدمات حمله به جزیره أبا و سرکوب مسلمانان را فراهم کرد. ارتش سودان در 26 مارس 1970 (1349هـ) از زمین و هوا جزیره أبا را مورد تهاجم قرار داد ارتش این جزیره را ظرف 72 ساعت بمباران کرد و الامامالهادی و تعدادی از طرفدارانش را دستگیر نمود.
دکتر حسن الترابی و سران حرکت الانصار پس از 42 ماه زندان در نوامبر 1972 (1351هـ) آزاد گردیدند و به الصادق المهدی اجازه داده شد که از تبعید در مصر به سودان بازگردد.
پس از آزاد شدن سران جنبش اسلامی سودان توسط رژیم نمیری، فعالیت جنبش در بین دانشآموزان و دانشجویان از سر گرفته شد. در اواخر سال 1972 (1351هـ) مقامات سودانی به حسن الترابی اجازه دادند که فریضه حج را انجام دهد. وی در این سفر با حسن الهضیبی رهبر جماعت اخوانالمسلمین مصر دیدار و گفتگو کرد.
قیام شعبان
رژیم نمیری با درک تاثیرات حرکت اسلامی در سودان اقدام به دستگیری مجدد دکتر حسن الترابی و تنی چند از رهبران اخوان المسلمین کرد. دستگیری رهبران جنبش اسلامی نه تنها این جنبش را تضعیف نکرد بلکه جنبش اسلامی، مردم کوچه و بازار را علیه رژیم شوراند و این امر به یک قیام فراگیر که به قیام شعبان موسوم گردید منجر شد.
جنبش اسلامی با همکاری سندیکاها و اتحادیهها تظاهراتی علیه رژیم برپا داشت تظاهرات دانشجویان بمدت یکهفته ادامه یافت در اثر این تظاهرات دانشگاه تعطیل و تظاهرات به خیابانها کشیده شد.
تظاهرات و اعتصابات علاوه بر دانشگاه، سندیکاهای وکلای دادگستری، راهآهن، حمل و نقل، انبارها، سندیکاهای مواد غذائی را فرا گرفت و رژیم مجبور شد حالت فوقالعاده در سرتاسر کشور اعلام کند. زندان کویر صدها تن از دانشجویان، سیاستمداران، وکلای دادگستری پزشکا، کارگران، کشاورزان و نظامیان را در برگرفت. قیام شعبان، ترس از رژیم را از بین برد، و جبهه ملی را یکپارچه کرد و جوانان اخوانالمسلمین با رهبران احزاب و سندیکاها آشنا شدند. قیام شعبان به جوانان مسلمان قدرت حرکت و فعالیت بخشید بطوریکه جوانان مسلمان اقدام به حمله بر مشروب فروشیها کردند و اعلامیه در ادارات دولتی و میان نظامیان پخش کردند و یک رادیو سری علیه رژیم براه انداختند و در ادارات دولتی نفوذ کردند. با قیام شعبان رژیم اعتماد خود را از دست داد، و برای حفظ وابستگی ارتش به خود پاکسازیهائی در صفوف ارتش انجام داد. در این میان، جنبش اسلامی تجدید سازمان نمود اخوانالمسلمین برای اولینبار مجلس شورا و دفتر اجرائی خود را تشکیل دادند. اخوانالمسلمین با موافقت لیبی عناصر خود را برای آموزش نظامی به این کشور اعزام کردند اولین گروه از اخوان متشکل از 13 نفر در اواخر سال 1974 (1353هـ) در لیبی بمدت یکماه آموزش نظامی دیدند.
در سال 1974 (1353هـ) جنبش اسلامی با دو رویداد مهم روبرو شد یک: آغاز انقلاب اریتره که منجر به سقوط هایلاسهلاسه شد. دو: نزدیکی بین رژیمهای عراق و سودان موجب گردید که رژیم سودان تعدادی از کمونیستها بعثیها را آزاد نماید.
سال 1975 (1354هـ) سال پر جنبوجوشی برای جنبش اسلامی سودان بود، در این سال جنبش اسلامی یادداشت «وحدت ملی راه اسلام» را منتشر کرد و این یادداشت به دست رژیم رسید و موجب دستگیری مجدد دکتر حسن الترابی در ژوئیه 1975 گردید. یادداشت مزبور بر ضرورت ایجاد یک وحدت همهجانبه میان مردم مسلمان سودان و یکپارچه کردن گروههای مذهبی و احزاب سیاسی تاکید میکرد.