نگرانی غرب از شوک نفتی جدید در کانال سوئز

سیدکریم بحرینی
اگر به تحولات اخیر مصر با دید اقتصادی نگریسته شود متوجه خواهیم شد که یکی از مهمترین اثراتی که این ناآرامی ها می تواند بر اقتصاد جهانی بگذارد از ناحیه کانال سوئز است.
کشور مصر بخش عظیمی از اقتصاد جهان را تشکیل نمی دهد، اما ناآرامی های اخیر در این کشور همچنین چند کشور عربی دیگر نگرانی هایی را در سراسر بازارهای جهان بخصوص آمریکا، اسراییل و عربستان ایجاد کرده، از این رو کارشناسان اقتصادی از این هراس دارند که اگر این بحران سیاسی در کل جهان عرب گسترش یابد، اقتصاد متزلزل غرب ممکن است به طور کامل فلج و یا حداقل با لطمات جبران ناپذیری مواجه شوند. اما قبل از این از تاثیر ناآرامی های اخیر مصر بر جهان بگوییم بهتر است در ابتدا کانال سوئز که به کشور مصر بدلیل موقعیت استراتژیکی که دارد، یعنی پل ارتباطی دریای سرخ به دریای مدیترانه اشاره کنم.
اگر به تحولات اخیر مصر با دید اقتصادی نگریسته شود متوجه خواهیم شد که یکی از مهمترین اثراتی که این ناآرامی ها می تواند بر اقتصاد جهانی بگذارد از ناحیه کانال سوئز است. کانال سوئز آبراه مهمی بر انجام مبادلات تجاری و نفتی جهان بشمار می رود، علاوه بر عبور و مرور کشتی های تجاری متعدد از این کانال روزانه 3 میلیون بشکه نفت خام تولیدی کشورهای خاورمیانه نیز از طریق این کانال به بازارهای جهان انتقال داده می شود.
به گزارش روزنامه «فرانکفورتر آلگماینه تساتیونگ» بلافاصله پس از ابراز نگرانی دولتمردان آمریکا نسبت به اوضاع مصر، بهای هر بشکه نفت خام حدود دو دلار افزایش یافت، بدین ترتیب، نرخ هر بشکه نفت تگزاس به 88 دلار و 76 سنت رسید.
بنا به همین گزارش نرخ هر بشکه نفت برنت دریای شمال با 1.59دلار افزایش به 99 دلار و 95 سنت رسید، که البته به اعتراف همه کارشناسان در 24 ماه گذشته این افزایش سابقه نداشته است و همچنین این روند در آغاز معاملات هفته جاری نیز روندی صعودی را طی کرده است.
به گزارش شبکه الجزایر مقامهای مصری مدعی هستند که درگیری های این کشور تأثیری بر فعالیت عادی کانال سوئز نداشته و عبور و مرور کشتی ها از این کانال ادامه دارد. «عبدالغنی محمدمحمود» رئیس امور مربوط به کانال سوئز تاکید می کند که امنیت کانال سوئز از سوی نیروهای نظامی و مسلح مصر تامین شده و هیچ کس نمی تواند به نزدیکی آن بیاید کلیه شرایط در این منطقه عادی و تحت کنترل است.
ولی از آنجایی که اقتصاد و امنیت دو مقوله لازم و ملزوم یکدیگرند و سرمایه همیشه در جایی قرار می گیرد که امنیت باشد برغم نقش مهم مصر و کانال سوئز در ترانزیت نفت خلیج فارس بسوی بازارهای جهانی، این وضعیت برای صادرکنندگان بشدت نگران کننده است.
به گزارش هفته نامه «تایم» ناآرامی ها در مصر و چند کشور عربی در حالی رو به گسترش است و ممکن است بر شرایط اقتصاد جهان تاثیر بگذارد که بحران اقتصادی در دنیا هنوز به طور کامل پایان نیافته است.
بحرانهای سیاسی در مصر گمانه زنی ها را در مورد افزایش بهای نفت و گاز در بازارهای جهانی ایجاد کرده و به نظر می رسد این گمانه زنی ها تاثیر خود را گذاشته است، بدون تردید این ناآرامی ها در کشوری که شاهرگ اقتصادی جهان را در اختیار دارد در افزایش تورم، تاخیر در رشد اقتصادی کشور و همچنین حرکت اقتصاد جهان برای بهبود کامل از بحران مالی تاثیر می گذارد.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که به دنبال افزایش بهای نفت که عامل اصلی آن بروز ناآرامی ها در جهان عرب بوده، بهای نفت گاز (گازوییل) نیز افزایش می یابد تاثیر منفی ناآرامی های اخیر در چند کشور عربی در روند اقتصاد آمریکا و اروپا مشهود است و نگرانی بدتر این است که بحرانهای سیاسی در جهان عرب به کشورهای جنوبی حوزه خلیج فارس نیز کشیده شود که به دنبال آن بهای نفت بطور سرسام آوری افزایش می یابد و اقتصاد جهان را بار دیگر با رکود شدیدتر روبرو خواهد کرد.
روزنامه «لس آنجلس تایمز» طی گزارشی تاکید می کند اگر ناآرامی های مصر به عربستان کشیده شود و یا در ترانزیت نفت در جهان خللی ایجاد شود، بهای نفت در هر بشکه می تواند به 150 دلار برسد.
این روزنامه به سران کشورهای غربی هشدار داد که گسترش این بحران های سیاسی در کشورهایی همچون عربستان و کویت می تواند اقتصاد جهان را با رکود جدیدی روبرو کند.
ناآرامی های مصر روند سرمایه گذاری در کشورهای عربی را به مخاطره انداخته است تا زمانی که این ناآرامی ها ادامه داشته باشد کشورهای غربی در راستای خرید نفت بیشتر گام برمی دارند و عملا بهای نفت بشدت افزایش می یابد، بحرانهای سیاسی د رمصر و برخی دیگر از کشورهای عربی بدون شک پیامدهایی در اقتصاد کشورهای منطقه و جهان خواهد داشت که مهمترین آن این است که جهان غرب باید بداند که جهان عرب دیگر از آن ثبات سیاسی سابق برخوردار نیست و همین موضوع شرایط اقتصاد غرب را در شک و تردید قرارمی دهد.
آری درست است که ناآرامی های اخیر در مصر و برخی کشورهای مثل تونس، یمن و غیره رخ داده که اقتصادشان در جهان مهم نیست اما این ناآرامی ها بطور غیرمستقیم در چرخه اقتصاد منطقه و بلکه جهان تأثیرگذار بوده، برای نمونه نقش مصر در خاورمیانه مهم به شمار می رود، این کشور از لحاظ استراتژیک و ژئوپلتیکی در منطقه بازیگر مهمی است و نمی توان تأثیرناآرامی ها در این کشور را در اقتصاد خاورمیانه انکار کرد.
مهمترین مورد که ناآرامی ها در جهان عرب می تواند بر آن تأثیرگذار باشد، بهای نفت است، مصر یک تولیدکننده مهم نفت و یا عضو اپک نیست اما اختلال در روند ترانزیت نفت در کانال سوئز می تواند باعث افزایش چشمگیر نفت شود.
تأثیر افزایش ناگهانی نفت بر اقتصاد جهان
افزایش ناگهانی بهای نفت مشکلات جدیدی را برای اقتصاد جهان ایجاد می کند، افزایش بهای نفت فشار زیادی را بر کشورهایی همچون اسراییل، چین و هند وارد می کند کشورهایی که در حال حاضر با چالش تورم دست و پنجه نرم می کنند.
ناآرامی ها در مصر و چند کشور عربی دیگر پیامدهای اقتصادی و مالی مهمی به همراه خواهد داشت، حدود دو سوم از ذخایر نفت جهان و تقریباً نیمی از ذخایر گاز جهان در خاورمیانه قراردارد و گسترش این ناآرامی ها در خاورمیانه می تواند باعث افزایش چشمگیر نفت و گاز در جهان و به دنبال آن پیامدهای ناگواری برای اقتصاد بیمار دنیا داشته باشد.
اگر بهای نفت بطور چشمگیری افزایش یابد، اقتصاد کشورهای صنعتی نیز با چالشهای بیشتری مواجه می شوند و ممکن است دوباره رکود اقتصادی گریبانگیر آنها شود.
ادامه این وضعیت می تواند در رشد اقتصادی کشورها نیز تأثیر منفی داشته باشد با توجه به این که اقتصاد جهان اکنون با فعالیتهای سیاسی رابطه تنگاتنگی دارد، افزایش ناآرامی ها در جهان عرب می تواند بار دیگر اقتصاد جهان را با رکود سال 2007 میلادی روبرو کند.
نقش احتمالی اوپک
ناظران بازار، ناآرامی های مصر را خطری برای تمام منطقه می دانند، خاورمیانه تولیدکننده حدود 40 درصد نیاز نفت جهان است و سرایت ناآرامی های مصر به کشورهای نفت مثل الجزایر، لیبی، عربستان سعودی، کویت و غیره می تواند مانع از تأمین انرژی جهان شود.
در صورت ادامه این وضعیت در کشورهای عرب عضو اوپک بدون شک در افزایش بهای نفت تاثیر خواهد داشت و ممکن است همین وضعیت سبب شود که اوپک از میزان ذخایر خود بکاهد، اما وزیر نفت ایران و رئیس فعلی اوپک این نگرانی را بی مورد دانسته می گوید تا حالا درخواستی برای تشکیل نشست ویژه اوپک نرسیده است.
نشست عادی اوپک در ماه ژوئن برپا خواهد شد اما چند روز دیگر نمایندگان کشورهای مصرف کننده نفت و وزیران نفت کشورهای تولیدکننده در همایش بین المللی انرژی که در عربستان سعودی تشکیل می شود، به گفت وگو خواهند نشست، یافتن راهکارهایی برای کنترل نرخ نفت، احتمالا در دستورکارایی همایش قرار خواهد گرفت، زیرا اوپک و مصرف کنندگان نفت، تمایلی به افزایش بهای نفت ندارند، این امر می تواند در شرایطی که جهان صنعتی می کوشد عوارض بحران مالی جهانی را درمان کند، بار دیگر باعث کاهش رشد اقتصادی جهان می شود.