رهبران سابق بلوک سوسیالیست که در سال 1989 هنوز در شمار قدرتمندان جهان قرار داشتند، از هنگام سقوط کمونیسم در اروپای شرقی برحسب یاری بخت با سرنوشتهای گوناگونی آشنا شدند:
بدین ترتیب، مجارها در روزی که «اریش هونکر» آلمان شرقی در تبعید و به دور از وطن سابق خود ـ که دیگر وجود خارجی نداشت ـ چشم از جهان فرو بست، به اراده رایدهندگان به قدرت بازگشتند.
«نیکلا چائوشسکو» دیکتاتور، تنها رهبر کمونیست که به مرگ خشونتبار درگذشت و 24 سال تمام هدایت رومانی کمونیست را عهدهدار بود، در دسامبر 1989 در سن 71 سالگی به اتهام ارتکاب جنایات متعدد علیه رومانی بهمراه همسرش «النا»، به دست رهبران تازه مملکت که آنها نیز از حزب کمونیست رومانی پا گرفته بودند، اعدام شد.
«گوستاو هوراک»، رئیسجمهور سابق چکسلواکی و یکی از عاملان عمده روند عادیسازی در کشورش پس از سقوط بهار پارگ در اوت 1968، در سال 1991 به سن 78 سالگی با آرامش تمام در تختخواب خود چشم از جهان فرو بست. در حالی که، «اریش هونکر»، مرد شماره یک سابق آلمان شرقی، چند ماه پیش در پی ابتلا به بیماری سرطان کبد، در سن 81 سالگی در شیلی درگذشت.
«تودور ژیکف» 82 ساله، دیکتاتور بلغار و صاحب قدرتمند و مطلق کشورش بمدت 35 سال، امروز در محل اقامت خود در نزدیکی صوفیه تحت نظارت قرار دارد. وی در سپتامبر 1992 به اتهام اختلاس و سوء استفاده از قدرت به 7 سال حبس محکوم شد، لیکن به دلایل بیماری هرگز به زندان نرفت.
«رامیز آلیا» 67 ساله، آخرین رئیسجمهور کمونیست، به اتهام «سوءاستفاده از قدرت، جنایت بویژه قتل آلبانیاییهایی که از کشور خود میگریختند، تبعید، اعدامهای فرمایشی و اختلاس، به همراه نه تن دیگر از سران این کشور محاکمه شد. «نکسمیجه هوگزا»، بیوه 72 ساله «انور هوگزا»، بنیانگذار آلبانی کمونیست، نیز سال گذشته به اتهام حیف و میل داراییهای عمومی به یازده سال حبس محکوم گردید.
«میخائیل گورباچف» 63 ساله، رهبر سابق اتحاد شوروی، در دسامبر 1991 بدنبال انحلال این اتحاد از قدرت کنار گذاشته شد. لیکن «پدر پرسترویکا (بازسازی اقتصادی) و گلاسنوست (فضای باز سیاسی) امروز آزادانه زندگی میکند، ریاست یک بنیاد علمی را عهدهدار است، به نوشتن مقالات میپردازد و کماکان به سراسر جهان سفر میکند.
در میان رهبران سابق کمونیست، بدون شک «گویلاهورن» 63 ساله، وزیر امور خارجه سابق مجارستان، با شگفتانگیزترین سرنوشتها روبرو شده است. وی چند ماه پیش بهمراه حزب سوسیالیست خود در انتخابات قانونگذاری مجارستان با اکثریت مطلق به پیروزی رسید و شانس بسیاری وجود دارد که به ریاست دولت بوداپست نیز دست یابد.
«یاروزلسکی» 71 ساله، رهبر حزب کمونیست و کشور لهستان و مسئول برقراری حالت جنگ در لهستان 1981، در دسامبر 1990 از قدرت کناره گرفت و «لخ والسا»، رقیب سابق وی در سندیکای همبستگی، به حکومت دست یافت. وی امروز ظاهراً وقت خود را صرف نگارش تاریخی که پشت سر گذارده و یا شاهد آن بوده است، میسازد.
در بلغارستان، «پتارملادنف»، وزیر سابق امور خارجه که در سال 1989 «تودور ژیکف» دیکتاتور کمونیست را سرنگون کرده بود، در محل اقامت خود تحت نظارت قرار دارد.
در رومانی، غالب مسئولان سابق کمونیست که در پی سرکوب دسامبر 1989 ( یک میلیون کشته) محکوم شدند، امروز یا مورد عفو «یون ایلیسلو» واقع گردیدهاند و یا به دلایل بیماری در آزادی بسر میبرند.
«نیکو چائوشسکو»، فرزند ارشد دیکتاتور که به خاطر عیش و نوشهایش شهرت بسیار دارد، به دلایل بیماری از زندان آزاد شد. پرونده وی که در آن اتهام سرکوب و خفقان در منطقه حکومتیاش، «سیبیو» (مرکز) ثبت گردیده، بمنظور تکمیل مدارک به دادسرا ارسال شده است.
و «آندروتا چائوشسکو»، برادر کوچک دیکتاتور، همچنین ژنرال «یولان ولاد»، رئیس سابق پلیس سیاسی رومانی ـ «سکوریتات خوفانگیز ـ، نیز به دلایل بیماری از زندان آزاد شدند.