به نظر میرسد بنیادگرایی رادیکال اکنون در ترکیه در حال نضج گرفتن باشد. با پیروزی انتخاباتی حزب «رفاه» خودآگاهی طبقات فقیر و محروم نیز رو به رشد گذارده است. هنوز طبقه ممتاز و طرفدار کمالیسم ناگزیر در برابر پیروزی انتخاباتی اسلامیون نظارهگر است.
با پیروزی حزب رفاه اسلامی (RP) در انتخابات محلی ترکیه، افرادی که خود را پاسداران بنیادگرای عرف و آداب میخوانند، سعی در برقراری قوانین اسلامی در خیابانهای ترکیه دارند.
در اتوبوسهای شهر استانبول، به صورت مودبانهای زنان و مردان را بر حسب جنسیت از یکدیگر جدا میکنند و به مسافران گفته میشود که اکنون بعد از انتخابات میخواهیم قوانین نشستن برحسب موازین اسلامی را مراعات نماییم. برخی از زنان حق سوار شدن به اتوبوسهای میان شهری را ندارند، زیرا طبق برداشت راننده، لباسهای آنان نامناسب است. در آنکارا، پایتخت کشور که زمانی دژ سوسیال دموکراتها محسوب میشد، بعد از اعلام نتایج انتخابات، طرفداران مسلمان بنیادگرای حزب رفاه خواستار ممنوعیت فروش مشروبات الکلی شدند. یکی از آنها پرسید: چرا در اینجا الکل وجود دارد، شما میدانید که این مخالف با قوانین اسلامی است؟
این روزها، این پاسداران خودخوانده ترکیه سعی دارند آداب و عرف اسلامی را برقرار سازند. بدون در نظر گرفتن شک و تردیدی که در مورد برگزاری این انتخابات محلی وجود دارد، نتایج به دست آمده از آن سبب شده تا جنبشی در تودههای اسلامی به وجود آید. به نظر میرسد بنیادگرایی رادیکال اکنون در ترکیه لائیک در حال نضج گرفتن باشد. مشروعیت یافتن اعمال قوانین اسلام به صورت دموکراتیک و پیروزی انتخاباتی حزب «RP» رفاه در ترکیه میتواند آغازگر نبردی برای برقراری نظامی الهی (همانند وقایع مشابهی که در الجزایر رخ داده است) باشد.
نان برای فقرا
مدتهاست که دولت ترکیه در مورد اصول کمالیسم و به ویژه در امر جدایی دین از سیاست از خود نرمش نشان میدهد. احزابی که در پارلمان دارای نماینده هستند، در این مورد کمک کردند که دولت ترکیه مطیع مذهب گردد. محافل مذهبی با وجود هر نوع دولتی که بعد از آتاتورک روی کار آمد، توانستهاند به نفوذ بیشتری دسترسی یابند. اتخاذ تصمیم در مورد بازگشایی مدارس اسلامی و اجازه ادامه تحصیل به دانشجویان آن در دانشگاهها یکی از موفقیتهای ویژه محسوب میگردد. بدین ترتیب برای فارغالتحصیلان این مدارس این امکان به وجود آمد که بتوانند به مشاغل دیگری غیر از تدریس دروس مذهبی نیز دسترسی یابند. بسیاری از آنها توانستهاند به مناصب مهمی در دولت ترکیه نایل شوند.
در دوره ریاست «تورگوت اوزال» نخستوزیر و حاکمیت حزب «مام وطن» متعلق به وی، طرفداران محافل اسلامی هر چه بیشتر به مشاغل دولتی دسترسی پیدا کردند. همچنین خانم «تانسو چیللر» نخستوزیر با رأی اسلامیون در حزب راه حقیقت (DYP) توانست به این مقام راه یابد.
به نظر غیر ممکن میرسد که کمالیسم در شیوه و روشی که تاکنون وجود داشته، بدون تغییرات باقی بماند. تجزیه و تحلیلهای نتایج انتخابات نشان داد که بخش عظیمی از رأیدهندگان به حزب «رفاه» بنابر دلایل اجتماعی اقدام به این امر نمودهاند. حزب رفاه به فقرا وعده نان و آب داد و سایرین نیز بدینخاطر بدان رأی دادند که از فساد دستگاه حکومتی و کنترل و تسلط ثروتمندان بر اراضی و منابع مالی خسته شدهاند. به نظر میرسد یک سیستم حکومتی مذهبی برای فقرا تنها راه ممکن به شمار میآید که با آن بتوانند به مقابله با تجملگرائی طبقه ممتاز بشتابند.
تاکنون به اعتقاد مردم، این اصل که «الله میدهد و هم او میگیرد» تا حدودی سبب عدم فعالیت آنان شده بود و همین امر باعث گردید که سلسله مراتب میان طبقه فقیر و ثروتمند در ترکیه مستحکم باقی بماند. تاکنون محرومان هیچ مخالفتی علیه ثروتمندان از خود نشان نداده بودند. چنانچه بحران اقتصادی ادامه یابد، آن وقت بمب نارضایتیهای اجتماعی نیز روبه بزرگ شدن خواهد گذاشت. هماکنون بسیاری از ترکها نمیتوانند درک کنند که چرا باید برای همیشه فقیر باقی بمانند. با پیروزی انتخاباتی حزب رفاه «RP» خودآگاهی طبقات فقیر و محروم نیز روبه رشد گذارده است. اکنون صدها هزار تن خواستار برقراری نظام و عدل اسلامی میباشند.
بسیاری از طرفداران حزب رفاه اسلامی همانند نیروهای چپگرا در دهه 70 با افکار بزرگ ایدهآلیستی به کار در نواحی فقیرنشین پرداخته و برای نیازمندان کمک ارسال میداشتند.
اما ارتش ترکیه که تاکنون از مدافعان سرسخت افکار کمالیسم بوده، اگر اکنون موضوع بر سر تقسیم مصالح و منافع آن باشد، چه کار خواهد کرد؟
هنوز طبقه ممتاز و طرفدار کمالیسم به ناگزیر، در برابر پیروزی انتخاباتی اسلامیون، نظارهگر است. اکنون شوخی جای استدلال را گرفته است و از جمله گفته میشود، پیروزی حزب رفاه اسلامی «RP» بسیار خوب است و ما میتوانیم چهار زن داشته باشیم! اما کسانی نیز هستند که به نتایج انتخابات به عنوان هشداری مینگرند و میخواهند به چارهجویی پرداخته شود، دولت غیرمذهبی حفظ گردد. حدود 80% جمعیت ترکیه در انتخابات محلی به احزاب دیگری غیر از حزب رفاه اسلامی رأی دادهاند و از این رو، این برداشت وجود دارد که دموکراسی ترکیه آن چنان محکم و پابرجاست که ما دچار اوضاعی شبیه ایران نخواهیم شد.
برخی نیز به این استدلال دل خوش دارند که حزب رفاه «RP» تنها از حمایت 12% از رأیدهندگان محلی برخوردار میباشد و باقی مانده 6% را باید جزو رأیدهندگان معترض به حساب آورد که میتوان هر لحظه نظرات آنها را تغییر داد. اما در این مورد انسان میتواند دچار خطا گردد، زیرا در میان افرادی که به حزب رفاه «RP» رأی دادند، بسیاری بیش از آنچه که انسان تصور میکند، از نظر عقیدتی بدان تمایل دارند و واقعه شهر قونیه در مرکز آناتولی نیز موید این طرز فکر است. در آنجا در گذشته یک شهردار بنیادگرا فعالیت داشت و بر زندگانی عمومی نیز قوانین شدید اسلامی حاکم بود. در آنجا اتوبوسهای خاص بانوان به کار میپرداختند. در هر حال، رأیدهندگان از این مقررات مذهبی و سیاست بنیادگرایانه آشکارا احساس رضایت داشتهاند، زیرا این شهردار با کسب آرای فراوان، مجددا برای پنج سال دیگر انتخاب شده است. هنگامی که طرفداران حزب رفاه اسلامی بتوانند با سیاستهای خود به موفقیت دسترسی یابند، چگونه میتوان مانع فعالیتهای آنها شد؟
«طیب اردوان» شهردار جدید شهر استانبول محتاطانه سعی دارد که با استناد بر موازین اسلام مقررات جدیدی را وضع کند، وی با سیاستی مشخص برای فقرا دست به کار گردیده و در نواحی فقیرنشین به آبرسانی و کانالکشی اقدام کرده و سعی در کاهش آلودگی هوای این مناطق نموده و به جمعآوری زبالهها اقدام ورزیده و برای خانوادههای پر جمعیت تسهیلات مالی فراهم کرده است. وی مایل است که مردم او را وکیل خود بدانند. او میگوید استانبول یک شهر ممنوعه نخواهد شد، اما وی در نظر دارد که اتوبوسهای مدارس را برحسب جنسیت از هم جدا کرده و همچنین در سواحل دریا نیز محلهای شنای را بدین ترتیب جدا سازد. در ضمن وی درصدد است تا محلات عیش و نوش را هم تعطیل کند. اما در هر دو حزب بزرگ محافظهکار که یکی حزب حاکم راه حقیقت (DYP) و دیگری حزب مام وطن است؛ اعضایی وجود دارند که میخواهند برای مذهب در جامعه جای بالاتری به وجود آورند.