بسماللهالرحمنالرحیم ـ ولایت فقیه و بطور کلی مسئله ولایت، یک دامنه وسیع و شقوقی دارد، و آن را تقسیم کردهاند به یک «ولایت تشریعی»، و «ولایت تکوینی» و «ولایت بمعنی اولی» (تصرف در نفوس و اموال)، و راجع به پیامبران الهی و ائمه معصومین(ع) دارای هر سه ولایت بودهاند اما ولایت تشریعی بمعنای اینکه همینطوریکه قانونگذار اول خداوند تبارک و تعالی است و لیکن خداوند این اختیار را به پیامبران و پیامبر عظیمالشأن اسلام و ائمه معصومین هم داده اینها میتوانند احکامی را از حلال، حرام، یعنی آنچه را که خداوند واجب کرده، چیزی را به آن اضافه کنند، یا چیزی را که خداوند حرام کرده و چیزی بر او اضافه کنند.
نمونهای از ولایت تشریعی پیامبر
مثلا در باب نمازهای یومیه آنچه اول واجب بود که پیامبر اسلام در معراج این ارمغان را برای امتش آورد هر نماز دو رکعت بود، و در قرآن اشاره به اینکه نمازها چند رکعت است نشده، فقط (اقم الصلوه لدلوک الشمس الی غسق اللیل و قرآن الفجر) بپا دارید نماز را از ظهر تا نصف شب که 4 نماز میشود، و قرآن الفجر که نماز صبح است، اما راجع به کیفیت و کمیت آن، قرآن آنها را به پیامبر اسلام احاله داده است وقتی که پیامبر اسلام به معراج مراجعت کردند نماز خواندند. برای خود پیغمبر هفت رکعت در مدینه اضافه کردند یک رکعت به نماز مغرب، و نماز ظهر و عصر و شام را هم هر کدام 2 رکعت، این را میگویند ولایت تشریعی، و همینطور که خداوند مشرع است و قانونگزار و بندگانش چیزهائی را فرض و واجب میکند یا حرام، به اشخاصی که قائم مقام پیغمبرند این اختیار را خداوند به آنها داده، و یک نمونهاش همین بود که عرض کردم. نمونه دیگرش در باب مسکرات است که در سه نوبت آیه نازل شده. البته به اندازهای با مدت که بین آن بوده است. پیغمبر اکرم و آنهائیکه قائم مقام پیغمبرند اینها میتوانند نسبت به واجبات و محرمات، چیزی را کم و زیاد کنند.
ولایت تکوینی
قسم دوم ولایت تکوینی است ولایت تکوینی این است که انبیاء و ائمه با اذن و اجازه خداوند متعال میتوانند در عالم کون و عالم طبیعت تصرف بکنند. این ولایت اول مربوط به خداوند عالم است، و با اذن خداوند عالم سلسله انبیاء و ائمه میتوانستند تصرف در این عالم بکنند.
نمونهای از ولایت تکوینی حضرت ابراهیم.
مثلا راجع به حضرت ابراهیم در قرآن میخوانیم که از خداوند سئوال کرد. خدایا به رأیالعین به من بنما که چگونه مردهها را زنده میکنی. سئوال شد از ابراهیم به اینکه: اولا مگر ایمان و عقیده نداری که ما در قیامت مردهها را زنده میکنیم؟ گفت: چرا ولکن میخواهم بچشم خود کیفیت آنرا ببینم، دستور آمد به اینکه 4 پرنده را بگیر اینها را سر ببر و بدنهای آنها را مخلوط بکن آنها را بر قله 10 کوه بگذار و سر آنها را بگیر و صدا بزن، و در قرآن است که همین وقت بود که صدایشان میزد این قطعات گوشتها به هم متصل میشد، و بعد وصل به سر آن پرنده شد، و زنده شد. اینرا ما دربارۀ خداوند عالم میخوانیم که «یحیی و یمیت» و این یکی از چیزهائیست که تصرف مسئله ولایت تکوینی است، و اول مربوط به ذات اقدس خداوند عالم است، و سلسله انبیاء و ائمه هم با اجازه خدا اینکارها را میکنند نه بدون اجازه خدا، این است که راجع به حضرت عیسی میفرماید: زمانی که تو مردهها را زنده میکنی اما به اذن من، تفاوت بین انبیاء و ائمه با خداوند عالم، این است که خداوند آنچه که هست از خودش است و از کسی کسب نکرده، ولیکن سلسله انبیاء و ائمه از خدا کسب کردهاند، و به افاضه خداوند عالم و به اجازه خدا از خودشان چیزی ندارند. هر چه هست از طرف خداوند عالم است. این را میگویند ولایت تکوینی، و راجع به این قسم از ولایت که تصرف در موجودات باشد نمونه زیاد داریم.
نمونههائی از ولایت تکوینی پیامبر اکرم
پیغمبر اکرم که شقالقمر یکی (یک نمونه) است و مسئله رد شمس، و دیگر اینکه قریش آمدند و از حضرت خواستند به اینکه اگر درخت خرما جلوی حضرت بیاید ما ایمان میآوریم. و قضایا خیلی زیاد است راجع به خود ائمه معصومین هم، که دارای این ولایت بودند. اولا تشریعی آن این آیه شریفه «اطیعوالله و اطیعوالرسول و اولیالامر منکم».
اطیعوالله معلوم است که اطاعت خداوند عالم، چنانکه خداوند بوسیله پیغمبر نازل کرد (اطیعوالرسول)، اولیالامر آن را بعداً شرح خواهیم داد.
ولایت فقهای جامعالشرایط
به اینکه اولیالامر در مرتبه اول، خود ائمه معصومین هستند و در مرتبه بعد فقهای جامع الشرایط، پس این ولایت تشریعی اول مربوط است به ذات اقدس خداوند عالم، و این ولایت را هم به انبیاء و ائمه افاضه کرده، و دلیل آن همین آیه شریفه است. و راجع به «ولایت تکوینی» هم قضایائی از خود پیغمبراکرم راجع به ائمه نقل شده، و قضیه راجع به دو نقش شیری را که در اثبات الهدی کتاب چندجلدی که توسط آقای جنتی، عضو شورای نگهبان ترجمه شده و این کتاب دارای سه بخش است. یکی نصوصی است که راجع به خود پیغمبر و ائمه است و نبوت پیغمبراکرم و امامت ائمه، و بخش دیگرش راجع به معجزات آنهاست، و آنجا این معجزه را نسبت به سه امام میدهند. یکی حضرت موسی ابن جعفر، و حضرت رضا، و حضرت هادی. در مکتب فقه، مثل کتاب مرحوم انصاری هم اشاره به این مطلب کرده معلوم میشود مطلب مسلم بوده است حالا راجع بیکی از این سه نفر امام بوده است، و راجع به هر سه نفر بوده این مسلم بوده است.
معجزات پیامبران جزو ولایت تکوینی است
به این معجزه که موقعی امام مورد سخریه واقع شده است حضرت اشاره کردند به آن دو نقش شیر مجسم شدند و به امر الهی آمدند، و آن مرد ساحر را از بین بردند و برگشتند بحالت اول مثل عصای موسی که آنهمه وسایل سحری را که تهیه کرده بودند که قرآن اشاره میکند تمام آنها را عصا بلع کرد و برگشت بحالت اولش، این را میگویند ولایت تکوینی.
ولایت بمعنی «اولی»
و اما ولایت تصرف در اموال و نفوس مردم. این اولاً مربوط میشود به خداوند عالم، و در مرتبه دوم خود پیغمبر اکرم (النبی اولی المومنین من انفسهم) آن مقدار اختیاری را که خود مشخص نیست بخودش و اموالش دارد خداوند میفرماید پیغمبر. آن پیغمبر بر خود شخص اولی است، و اختیار بیشتری از او دارد نسبت به نفوس و اموال. و این ولایت را پیغمبراکرم به امیرالمومنین و ائمه بعدی ما در غدیرخم در بین مردم در مقابل جمعیت زیادی، اول سئوال کرد از مردم (الست اولی بکم من انفسکم. قالوا بلی یا رسولالله) چون نمیتوانستند منکر بشوند در غیر اینصورت منکر قرآن میشدند و قرآن تصریح فرموده حالا که قبول کردید (من کنت مولاء فهذا علی مولاه) و بعد هم سلسله ائمه(ع).
تشریح مسئله ولایت فقیه
خوب آن که مسئله روز ماست و باید این ملت شریف ایران معتقد به او باشند، آنچیزیکه این کشور را حفظ کرده و ادامه میدهد به این جمهوری اسلامی و انشاءالله میتواند این انقلاب و این جمهوری اسلامی را صادر بکند به کشورهای دیگر، مسئله نقش ولایت فقیه است و این سه قسم ولایتی را که ما گفتیم نسبت به فقها آن قسم اول، و دوم را ندارند یعنی فقیهی هر چند فقاهتش بالا باشد نمیتواند در احکامالله تصرف بکند.