تهران به دنبال افزایش روابط خود با پکن است
تمایل تهران به برقراری روابط مثبت با پکن روشن است؛ ایران از نظر اقتصادی، سیاسی و نظامی از چنین روابطی سود برده است. تهران با حفظ روابط خود با پکن و همچنین مسکو توانسته است برنامه هسته ای خود را دنبال کرده و همچنین به اقدامات تحریک آمیز دیگری بدون ترس از دریافت پاسخ محکم، متحد و بین المللی از سوی دیگر کشورها مبادرت کند. این مسئله بدان معنا نیست که ایران می تواند نگرانی های خود را فراموش کند زیرا چین قراردادی در خصوص اتحاد با تهران امضا نکرده است و نمی توان انتظار داشت که بر خلاف منافعش عمل کند. در دهه 1980، ایران امیدوار بود که با چین و دیگران در شراکتی ضدآمریکایی متحد شود اما پکن به چنین گروه بندی تمایل نشان نداد.
چین منافع بسیاری برای ایران دارد
در واقع، ایران از هر حمایتی که چین مایل به ارائه آن باشد، برخوردار خواهد شد. در حالی که اعتبار بین المللی پکن ممکن است برای دستیابی به روابط نزدیک با تهران خدشه دار شده باشد اما برعکس آن صادق نیست. رابطه ایران با چین در هر صورت برای تهران ضرری ندارد. چین میادین نفتی ایران را توسعه داده، نفت این کشور را خریداری می کند، به این کشور تسلیحات می فروشد و در شورای امنیت سازمان ملل از تهران حمایت می کند. ممکن است تهران انتظارات بیشتری داشته باشد اما همچنان از حمایت های فعلی برخوردار خواهد بود.
چین از اعمال تحریمهای بیشتر علیه ایران حمایت کرد
روز 9 ژوئن 2010، شورای امنیت سازمان ملل با حمایت چین قطعنامه 1929 را تصویب کرد که در آن به اعمال تحریم های بیشتر علیه ایران اشاره شده بود که شامل تحریم فروش تسلیحات و روابط تجاری با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نهادهای تحت حمایت آن می شد. پکن تنها زمانی با این قطعنامه موافقت کرد که در آن به صدور مجوز سرمایه گذاری در بخش نفت و گاز ایران اشاره شد. ایران در ابتدا از این موضع چین ابراز ناامیدی کرد و علی اکبر صالحی، معاون رئیس جمهور و رئیس وقت سازمان انرژی اتمی این کشور در آن زمان ابراز تعجب کرد که "چین با تسلط آمریکا موافقت کرده " و گفت که چین "رفتاری را نشان داد که قطعا بر جهان اسلام و اذهان مسلمانان تاثیرگذار خواهد بود و به تدریج جایگاه محترمانه خود را در جهان اسلام از دست داده و هنگامی بیدار می شود که دیر شده است. " این در حالی است که مقامات ایرانی جلوی پخش این اظهارات را کمی پس از تصویب قطعنامه گرفتند.
11 ژوئن 2010، تنها دو روز پس از تصویب قطعنامه، محمود احمدی نژاد، رئیس جمهورایران در نمایشگاه بین المللی شانگهای حضور یافت و درباره روابط ایران و چین سخن گفت. "ما روابط بسیار خوبی با چین داریم و هیچ دلیلی برای تضعیف این روابط وجود ندارد. "
مقامات چینی نیز بر اهمیت روابط کشورشان با ایران تاکید کرده اند. کین گانگ، سخنگوی وزارت خارجه چین روز 10 ژوئن اعلام کرد: "چین برای روابطش با ایران ارزش قائل است. توسعه روابط بین ایران و چین نه تنها منافع دو طرف را تامین می کند بلکه در جهت توسعه، ثبات و صلح منطقه است. ما نیز بر این نظر هستیم که روابط چین و جهان اسلام بر اساس همبستگی و اعتماد و همکاری متقابل می تواند مورد آزمایش قرار گرفته و به حرکت رو به جلوی خود با تلاش دو طرف ادامه دهد. " در آگوست 2010 نیز معاون نخست وزیر چین در دیدار با مسعود میرکاظمی، وزیر نفت ایران گفت که هدف اصلی روابط چین و ایران "پیشبرد پروژه های همکاری فعلی و تعمیق دوجانبه همکاری های عملی است. "
چین با تصویب قطعنامههای آتی مخالف است و در پی تضعیف آنها است
در واقع، چین اهمیت روابطش با ایران را مشخص کرده و در برابر قطعنامه هایی که فراتر از قطعنامه 1929 تنظیم شود، مخالفت کرده است. چین با تحریم های اضافی که آمریکا، استرالیا و اتحادیه اروپا تصویب کرده اند، مخالفت کرده است. سخنگوی وزارت خارجه چین روز 6 جولای در یک کنفرانس خبری گفت: "چین از تحریم هایی که از سوی آمریکا و دیگران علیه ایران تصویب شده، اطلاع یافته است. دیری نیست که شورای امنیت قطعنامه 1929 را علیه ایران تصویب کرده است. چین معتقد است که این قطعنامه باید به طور صحیح و کامل اجرا شود و از نباید به صورت یکجانبه تفسیر شده و بسط داده شود. "
چین نه تنها با این تحریم ها مخالفت کرد بلکه در جهت تضعیف آنها نیز تلاش نمود. اقدامات فراتر از قطعنامه 1929 فروش بنزین به ایران را ممنوع کرده بود اما چین به همراه دیگر کشورهای دوست ایران آنها را نقض کردند. بر اساس گزارشات، ایران نیمی از واردات بنزین خود را در ماه جولای از فروشندگان چینی دریافت کرد که این میزان بالغ بر 45 هزار لیتر در روز می شود.
پیچیدگی های روابط ایران و چین برای آمریکا
سیاستمداران آمریکایی باید این نکته را بپذیرند که منافع چین در ایران در تضاد با منافع آمریکاست. در حالی که پکن در مواردی با قطعنامه های بی تأثیر شورای امنیت سازمان ملل موافقت کرده است اما اقدامی انجام نداده که ضرر جدی را متحمل ایران کند. در عین حال پکن خواستار اطمینان از این مسئله است که آمریکا همچنان در باتلاق خاورمیانه بماند، منابع خود را از دست بدهد و توجهش را به آسیا-اقیانوسیه کم کند. کمک چین در برخورد با ایران مفید خواهد بود اما نمی توان انتظار چنین کاری را داشت؛ با توجه به این مسئله سیاستمداران آمریکایی باید بر راهکارهایی علیه ایران تمرکز کنند که لزوما به مشارکت چین نیازی نداشته باشند.
در نهایت، با در نظر گرفتن احتمال درگیری نظامی بین واشنگتن و تهران، برنامه ریزان ارتش آمریکا باید تواناییهای چین را مد نظر قرار دهند زیرا پکن خواستار چنین رویارویی نیست و قطعا خواستار مشارکت در آن نیز نمی باشد. تاریخ به ما نشان می دهد که قدرتهای بزرگ همیشه نمی توانند کنترل شرکای خود را در دست داشته باشند و می توانند به جنگ هایی کشانده شوند که قصد شرکت در آن را نداشته اند. در حالی که پکن به روابط اقصادی و دیپلماتیک خود با تهران ادامه می دهد، تحولات در ایران ممکن است تبعاتی را برای اعتبار چین به همراه داشته باشد. در چنین شرایطی احتمال دخالت چین در درگیری میان آمریکا و ایران بسیار محتمل است.