گروه سیاسی: گزارشها حاکی است که ایالات متحده در همکاری با عربستان سعودی درصدد ارتقای سطح صادرات نفت به چین با هدف کنار گذاشتن ایران در محاسبات استراتژیک پکن است.
در چند سال اخیر همزمان با افزایش تنشها بر سر فعالیتهای هستهای ایران، چین همواره در هراس بوده است که جانبداری از ایالات متحده در اعمال تحریمها علیه ایران، روابط تهران– پکن را به چالش بکشد. با این حال در سال گذشته به موازات افزایش صادرات نفت عربستان سعودی به چین، این کشور از تحریمها علیه جمهوری اسلامی حمایت کرد و این در شرایطی است که شماری از شرکتهای چینی در صنعت نفت و گاز ایران فعالیت دارند. خبرگزاری رویترز به نقل از اسناد تازه انتشاریافته ویکی لیکس گزارش داد: ایالات متحده در تلاش است با همکاری عربستان سعودی و دیگر تولیدکنندگان نفت در خاورمیانه، از اهرم چین در ایجاد محدودیتهای بیشتر برای ایران استفاده کند. رویترز به نقل از یک منبع دیپلماتیک فرانسوی مدعی شده است که عربستان به طور تلویحی به چین اعلام کرده است در صورت تمایل به خرید نفت بیشتر از این کشور باید فشار بیشتری را به ایران وارد کند. این در حالی است که اکنون چین بزرگترین وارد کننده نفت از عربستان محسوب میشود و منافع اقتصادی کلانی در این همکاری دوجانبه نهفته است. برخی تحلیلگران بر این باورند که افزایش سطح واردات نفت از عربستان، رابطه مستقیمی با مواضع پکن در قبال تهران داشته است. بر اساس اسناد ویکی لیکس، وزیر خارجه چین در ژوئن 2009 به همتای آمریکایی خود گفته است، کشورش از ایران درخواست کرده پیشنهادهای غرب برای پایان دادن به بنبست هستهای را پذیرفته و در جهت بهبود روابط با واشنگتن گام بردارد.
تحلیلگران میگویند با توجه به این اظهارات میتوان نقشی میانجیگرایانه برای چین در روابط ایران و آمریکا در نظر گرفت. در مقابل برخی گزارشها هم از تلاش کاخ سفید برای واسطه قرار دادن پکن حکایت دارد. برای مثال در اکتبر 2009 نماینده آمریکا از چین خواسته است مقامات تهران را به فرستادن هیاتی عالیرتبه به مذاکرات هستهای وین ترغیب کند. به هر ترتیب موضوع هستهای ایران، چین را که دومین مصرفکننده بزرگ انرژی پس از آمریکا لقب گرفته در شرایط دشواری قرار داده است. این کشور از سویی با نیاز فزاینده به منابع انرژی دست و پنجه نرم میکند که ایران یکی از بهترین گزینهها برای تامین آن است و از سوی دیگر با توجه به مناسبات سیاسی و ملاحظات استراتژیک نمیتواند به طور مستقیم در مقابل اقدام آمریکا و متحدانش ایستادگی کند. در عین حال در صورت وخیم شدن روابط چین با ایالات متحده، ریسک تحریم شرکتهای چینی فعال در صنعت نفت و گاز ایران به طور قابل ملاحظهای افزایش مییابد. در حال حاضر چین میکوشد موضوع پروژههای در دست اقدام در ایران و حجم سرمایهگذاریها را کمتر رسانهای کند تا از این طریق حساسیت آمریکا و متحدانش را کاهش دهد. اما این یک واقعیت است که جای خالی شرکتها و تجهیزات آمریکایی و اروپایی در صنایع نفت و گاز ایران تا حدود زیادی با شرکتها و تکنولوژی چینی پر شده است. این در حالی است که سال گذشته رسانههای ایرانی از ثبتنام 166 شرکت چینی در نمایشگاه نفت و گاز ایران خبر دادند و این نکته تا حدود زیادی تمایل آمریکا برای جایگزینی ایران با عربستان در روند تامین نفت مورد نیاز چین را توجیه میکند. حضور پرتعداد این شرکتها در ایران در کمرنگتر کردن تاثیر تحریمها علیه جمهوری اسلامی موثر است و به همین دلیل کاخ سفید درصدد است با دنبال کردن استراتژی هویج و چماق( ارائه مشوقها و تنبیهها) این شرکتها را به خروج از ایران ترغیب کند. به این منظور در کنار پیشنهاد جایگزین کردن عربستان برای تامین نفت چین، ایالات متحده تحریمهای تازهای را علیه فروشندگان بنزین و تامینکنندگان تجهیزات پالایشگاهی برای ایران اجرا میکند. با توجه به فعالیت شرکتهای چینی در این زمینه، آنها نیز هدف تحریمهای ایالات متحده قرار میگیرند. خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع آگاه در این زمینه مینویسد: پکن به منظور جلوگیری از رو به وخامت گذاشتن روابطش با آمریکا از شرکتهای فعال در بخش انرژی ایران خواسته است جانب احتیاط را رعایت کنند. در مقابل برخی گزارشها نیز از پیشنهاد آمریکا به چین برای دسترسی بیشتر به بخش انرژی ایالات متحده خبر میدهد. بنا بر گزارش اندیشکده «امریکن اینترپرایز» چین در فروش کالاهای دارای استفاده دوگانه و دانش فنی به ایران برای پیشبرد فناوریهای موشکی و هستهای این کشور کمک قابل توجهی کرده است. همکاری هستهای ایران و چین در اواسط دهه 1980 آغاز شد. چین در آن زمان بر اساس یک توافق محرمانه همکاری هستهای، به آموزش تکنیسینهای هستهای ایران در چین پرداخت، به ساخت تاسیسات اولیه تحقیقاتی ایران در اصفهان کمک و رآکتورهای هستهای بیخطر را برای این کشور فراهم کرد.
فشارهای آمریکا بعدا مانع از ارائه رآکتور تحقیقاتی، رآکتورهای آب تحت فشار و کارخانه تولید هگزافلوراید اورانیوم چین به ایران شد. اگرچه «جیانگ زمین» رئیسجمهور پیشین چین در سال 1997 به «بیل کلینتون» قول داد همکاری هستهای با ایران را متوقف خواهد کرد اما چین به این تعهد خود عمل نکرد. این گزارش ادامه میدهد: بهرغم تحریمهای رسمی، شرکتهای چینی همچنان به نقض قوانین کنترل صادراتی در سالهای اخیر ادامه داده و تجارت فناوری مربوط به موشکهای بالستیک و محمولههای حاوی فناوریهای حساس نظامی از جمله اقلام دارای استفاده دوگانه در فهرست آمارهای جهانی دیده میشود. ایران در ژانویه سال 2009 تلاش کرد اقلام مربوط به فناوری موشکی و اقلام دارای استفاده دوگانه را از چین تهیه کند و در اکتبر 2010 گزارش شد که شرکتهای چینی تحریمهای تازه اعمال شده را نقض کرده و به ایران فناوریهای با استفاده دوگانه فروختهاند که احتمالا شامل فیبرهای کربنی با کیفیت بالا برای کمک به ایران در ساخت سانتریفیوژهای بهتر میشد. در حالی که به نظر میرسد همکاری هستهای ایران و چین در حال حاضر محدود به منابع غیررسمی است اما ماهیت و میزان این همکاری نسبت به گذشته مبهمتر شده است.
بانکهای ایرانی تحریمهای آمریکا را دور میزنند
آمریکا در حالی تلاش میکند جبهه تحریم علیه جمهوری اسلامی را گستردهتر کند که تاکنون به اهداف در نظر گرفته شده از اعمال تحریمها دست نیافته است. در همین راستا یکی از مقامات اسبق وزارت دارایی آمریکا طی مقالهای در نشریه «ویکلی استاندارد» اعلام کرد که هرچند تحریمهای شدیدی علیه بانکهای ایرانی اعمال شده است اما نهادهای مالی اروپایی و دیگر متحدان آمریکا همچنان به تعاملات خود با بانکهای ایرانی ادامه میدهند. ویکلی استاندارد همچنین در این مقاله آورده است: برخی شرکای بینالمللی واشنگتن مدعی هستند که آنها از تحریمها حمایت میکنند در حالی که مجاری مهمی به روی تهران باز است که دسترسی ایران را به بخش مالی و ارز قوی ممکن میکند. برای مثال برخی سیاستگذاران اروپایی مدعی شدهاند که شعب مشخص شده همچنان میتوانند در حوزه قانونی خود فعالیت داشته باشند و تعاملاتی را که مربوط به پیش از تحریمهای سازمان ملل هستند، ادامه دهند. زمان آن فرا رسیده که متحدان ما این مجاری را مسدود و رژیم تحریمی توانمندتری ایجاد کنند. ما باید از هرگونه ابزار صلحآمیزی که میتواند مانع ایران شود استفاده کنیم.