* نحوه برخورد برنامه پنجساله با مسائلی نظیر تورم، بیکاری و نقدینگی چگونه است؟
** مهندس الویری: ما در برنامه پنجساله برای مهار تورم به دو عامل توجه کردهایم: کاهش تولید و افزایش نقدینگی، در مورد حل عامل اول یعنی کاهش تولید، برنامه پنجساله با توجه به رشد 5/3 درصدی جمعیت کشور طوری تنظیم شده که تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت، سالانه 80 درصد رشد یابد. لذا رشد تولید سرانه کالا و خدمات در داخل کشور 5 درصد در سال خواهد بود. بدین ترتیب به علت بالا رفتن تولید یکی از مهمترین عوامل تورم مهار خواهد شد. در برنامه پنجساله در مورد حل مشکل دوم یعنی گسترش نقدینگی تصمیم گرفته شده که کسر بودجه دولت که عامل اصلی رشد نقدینگی است بشدت کاهش یابد، بطوریکه میزان استقراض از بانک مرکزی از 1210 میلیارد ریال در سال 68 به رقم صفر در سال 1372 خواهد رسید. به این ترتیب از یکسو تولید بالا میرود و از سوی دیگر رشد نقدینگی بشدت کنترل میشود.
در نتیجه نرخ تورم از رقم 5/28 درصد فعلی به رقم 9/8 درصد در سال 72 کاهش خواهد یافت.
مهندس الویری پیرامون حل مشکل اشتغال در برنامه پنجساله گفت: طی دهسال اخیر بطور متوسط سالانه 190 هزارشغل جدید ایجاد شده. نرخ بیکاری در این سالها 9/15 درصد افزایش یافته. بدین خاطر در حال حاضر 2 میلیون و 300 هزار بیکار در کشور وجود دارد. در برنامه پنجساله پیشبینی شده که سالانه 394 هزار شغل جدید ایجاد شود. بدین خاطر در پایان برنامه پنجساله نرخ کنونی بیکاری از رقم 9/15 درصد به رقم 4/13 درصد کاهش خواهد یافت.
وی گفت، از سوی دیگر ترکیب اشتغال نیز به نفع فعالیتهای تولیدی و به ضرر خدمات تغییر خواهد یافت. یعنی سهم فعالیتهای خدماتی در مجموعه اشتغال از 2/47 درصد به رقم 5/45 درصد در سال 72 کاهش یافته و به همین نسبت به فعالیتهای تولیدی اضافه میگردد.
مهندس الویری پیرامون اهداف اصلی و جهتگیری عمده برنامه پنجساله گفت: جهتگیریها و اهداف اساسی برنامه پنجساله عبارتست از گسترش صادرات غیر نفتی، کم کردن نقش دلارهای نفتی در درآمدهای ارزی کشور، صفر کردن استقراض از بانک مرکزی به منظور گسترش نقدینگی و مهار تورم، تقویت بنیه دفاعی به منظور صیانت و حفظ انقلاب و جمهوری اسلامی ایران، اصلاح الگوی مصرف متناسب با امکانات کشور مخصوصا در زمینه مصرف انرژی، تغییر نظام اداری به منظور توانمند کردن سیستم اداری جهت اجرای برنامه پنجساله و بالاخره رشد اقتصادی در جهت افزایش تولید سرانه و ایجاد اشتغال مولد. همچنین یکی دیگر از محورهای اساسی برنامه پنجساله تلاش در جهت برقراری عدالت اجتماعی از طریق متعادل ساختن توزیع سرمایهگذاریها و امکانات کشور به نفع بخشهای محروم میباشد.
وی در پاسخ به این سئوال که با توجه به نارسائیهای بسیار، آیا سیستم اداری کشور قادر خواهد بود اهداف برنامه پنجساله را بطور صددرصد متحقق سازد، گفت:
اگر سیستم اجرایی کشور به صورت کنونی باقی بماند، یقینا قادر نخواهد بود که اهداف این برنامه را تحقق بخشد و برنامه پنجساله با شکست مواجه خواهد شد. به همین جهت در درون برنامه پنجساله دگرگونی و اصلاح تشکیلات اداری کاملا پیشبینی شده. یعنی وظایف دولت بر مبنای قانون اساسی مورد بازنگری قرار گرفته، و وظایفی که در این چهارچوب قرار میگیرد، به بخشهای غیر دولتی واگذار میشود (مانند تفکیک وظایف اعمال حاکمیت و اعمال تصدی) همچنین سازمانها و دستگاههایی که کار موازی و مشابه انجام میدهند در یکدیگر ادغام میشوند. بدین خاطر طبق برنامههای تنظیم شده شورایی بنام شواری عالی اداری به ریاست رئیسجمهوری تشکیل خواهد شد که وظیفه آن ادغام دستگاههای مشابه، انحلال سازمانهای اقماری و جذب نیروی متخصص در پیکره دستگاه اجرایی خواهد بود.
* تکیه مالی برنامه پنجساله بر درآمدهای نفتی است، برای دستیابی به درآمد ثابت و مطمئن در برنامه پنجساله چه نوع برنامهای پیشبینی و تنظیم شده است؟
** مهندس الویری: تغییر ساختار درآمدی کشور در یک برنامه پنجساله امکانپذیر نیست. نمیتوان منابع درآمدی کشوری را که سالیان دراز به اقتصاد تک پایهای متکی بوده، در مدت پنجسال تعویض کرد. اما برای ایجاد چنین تغییری که به اعتقاد ما ضروری است، در برنامه پنجساله چند کار انجام دادهایم.
ابتدا سعی کردهایم با تمهیدات و سیاستگذاریهای جدید صادرات غیر نفتی را بالا ببریم. به نحوی که درآمد ارزی حاصل از صادرات نفتی در طول برنامه پنجساله رقم 8/17 میلیارد دلار در نظر گرفته شده. اگر این حرکت با همکاری دولت بخوبی پیش برود، ما میتوانیم امیدوار باشیم در برنامه پنجساله دوم نیز به همین نسبت بر صادرات غیر نفتی بیافزایم. بدین ترتیب نقش نفت را در تامین درآمدهای ارزی کاهش میدهیم. در مورد درآمدهای ریالی نیز در برنامه پنجساله به نقش مالیات توجه شده است. در برنامه پنجساله با تکیه بر نقش درآمدهای مالیاتی در تامین درآمدهای دولت و افزایش آن تا میزان 300 درصد در سال پایانی برنامه همچنین درآمدی که تحت عنوان «سایر» در بودجه کشور درج میشود، سهم درآمد نفتی بتدریج در درآمدهای ریالی دولت کاهش مییابد.
وی پیرامون چگونگی سیاست خارجی ایران گفت: ما برای تنظیم برنامه پنجساله بسیار تعجیل داشتیم. تعجیل بدین خاطر که تصمیم داشتیم بودجه سال 69 را بر مبنای برنامه پنجساله به تصویب برسانیم. لذا مجبور بودیم که هر چه سریعتر، آنرا به شور دوم مجلس بدهیم. بدین خاطر فرصت نیافتیم برنامهای پیرامون سیاست خارجی تدوین کنیم. اما بحثهای مفصلی در کمیسیون برنامه و بودجه در زمینه رابطه سیاست خارجی و بازرگانی خارجی انجام گرفت.
براساس نتایج بدست آمده از این بحثها قرار است توسط وزارت بازرگانی، خارجه و مجلس شورای اسلامی لایحهای تدوین شود. محور این لایحه ایجاد رابطه منطقی بین بازرگانی و داد و ستد جهانی ما و سیاست خارجی و برنامه حمایت از کشورهای غیر متعهد و جهان سوم خواهد بود. همچنین پیشبینی شده که ما سهم مبادلات تجاری خودمان را در برنامه پنجساله با کشورهای جهان سوم افزایش دهیم و تلاش کنیم واردات خودمان را عمدتا با کشورهایی انجام دهیم که آنها نیز آمادگی خرید کالاهای غیر نفتی ما را داشته باشند تا بدین ترتیب بتوانیم صادرات غیر نفتی خودمان را افزایش دهیم. خصوصا در زمینه تامین کالاهای اساسی این فرمول مورد تاکید قرار میگیرد.
کاهش یک درصد نرخ رشد جمعیت
مهندس الویری در پاسخ به این سئوال که نرخ بالای رشد جمعیت، مشکلات بسیاری را در کشور ایجاد کرده است در برنامه پنجساله چه طرحها و ابزاری برای کنترل جمعیت پیشبینی شده؟
وی گفت: متاسفانه مجموعه سیاستهای ما در بعد از انقلاب در جهت افزایش جمعیت عمل کرده است. طوریکه در دهه 55 لغایت 65 جمعیتی معادل جمعیت کشور در جنگ دوم جهانی به ایران افزوده شده. این رشد معادل 9/3 درصد است. البته حدود 7 دهم درصد آن متعلق به مهاجرانی است که از کشورهای دیگر آمدهاند. بنابراین رشد خالص جمعیت کشور در سال 67 رقم 40 در هزار موالید و 8 در هزار مرگ و میر بوده است. که تفاضل این دو رقم 32 در هزار یا 2/3 درصد رشد خواهد بود.
در برنامه پنجساله قرار است به نحوی پیش برویم که در سال 72 رقم موالید کشور به 5/35 در هزار کاهش یابد و میزان مرگ و میر 5/6 درصد شود. نتیجه اینکه میزان رشد جمعیت به رقم 9/2 درصد خواهد رسید. ابزاری که برای تحقق این سیاست در اختیار داریم عبارتند از: تبلیغات و فعالیتهای فرهنگی از رسانههای گروهی و مجامع مذهبی، گسترش فعالیتهای بهداشتی و درمانی تنظیم خانواده در روستاها و در اختیار قرار دادن امکانات و وسایل جلوگیری از باروری به مردم.
* اغلب سرمایهداران ایرانی یک شبه به پولها و سرمایههای کلانی دست یافتهاند چرا چنین فرصتهایی در اختیار سودجویان و زراندوزان قرار گرفته است؟ در برنامه پنجساله چه طرحها و ابزاری برای جلوگیری از تمرکز عظیم سرمایهها پیشبینی شده است؟
** مهندس الویری: سیاستهای مالیاتی در برنامه پنجساله به نفع فعالیتهای تولیدی و به ضرر بخشهای خدمات ـ واسطهگری و دلالی است. به این نحو که برای بسیاری از بخشهای تولیدی معافیت از مالیات و یا تعرفههای بسیار نازلی در نظر گرفته شده و در مقابل بخشهای خدماتی درصد بیشتری مالیات پرداخت خواهند کرد. از سوی دیگر با تعیین شدن سیاستهای ارزی و نرخ ارز، سیاست تثبیت قیمت کالاها و خدمات به مورد اجرا گذارده میشود.
به این ترتیب امکان اینکه افرادی بتوانند از طریق مبادله کالا سودهای کلان به جیب بزنند سلب خواهد شد. لذا با توجه به تسهیلاتی که در زمینه فعالیتهای تولیدی و محدودیتهایی که در مورد فعالیتهای بخش خدمات (دلالی و واسطهگری) بوجود میآید و نیز سیاست تثبیت قیمت و نرخگذاری که در برنامه پنجساله مورد تاکید قرار گرفته میتوانیم امیدوار باشیم که از کسب درآمدهای بادآورده جلوگیری شود.