نویسنده: حجتالاسلام حمیدرضا مظاهریسیف
عرفان حلقه به عنوان یکی از فرقههایی که با خاستگاه داخلی در حوزهی جنبشهای معنوی نوین (جمن) به وجود آمده، در مدت بیش از 10 سال توانسته است در شهرهای گوناگون کشور افرادی را به خود جذب کند که نسبت به سایر فرقههای تشکیل شده با خواستگاه داخلی، گسترش بیشتری پیدا کرده است. پرسش اصلی این یادداشت این است که علل گرایش به عرفان حلقه چه بوده است؟
هدف از این بررسی، ایمنسازی جامعه از آلودگی به فرقههای مدعی معنویتگرایی است. در صورتی که مردم، شخصیتهای فرهنگی و فرهیختگان کشور پاسخ این پرسش را بدانند، میتوانند از تکرار رویدادهای مشابه پیشگیری کنند.
تکیه بر مشکلات سخت و اساسی مردم
عرفان حلقه با ادعای درمان دردها و بیماریها، به میدان آمد. بسیاری از مردم، به نوعی با بیماریهای گوناگون خود یا عزیزانشان درگیر هستند و برای درمان دردها حاضراند دست به خیلی کارها بزنند و هزینههای زیادی را بپردازند. برای افرادی که در چنین شرایطی به سر میبرند، راستگو، دروغگو، مدعی و واقعی فرقی نمیکند، هر جا که روزنهی امیدی گشوده شود و پرتو امید بخشی بتابد، قابل چشمپوشی نیست.
عرفان حلقه با این ادعا که میتواند افراد را به شعور کیهانی متصل کند و اتصالات و حفاظهای قرار گرفتن در حلقهی رحمت عام الاهی را به مردم تفویض کند، درمان دردها را به مردم وعده میدهد. اینکه چقدر از این ادعا، دروغ است و چقدر آن با تلقین و سایر فنون انرژی درمانی و غیره انجام میشود، خارج از موضوع این نوشتار است. اما همین که فرقهای بیاید و امید به درمان دردها را به مردم بدهد و این درمان را به حلقههای رحمت عام الاهی و شعور کیهانی و امور معنوی و دینی نسبت دهد، میتواند از سوی مردم دردمند مورد توجه قرار گیرد.
استفاده از ظواهر دینی
این فرقه در متون و منابع خود از جمله اساسنامه و دورههای آموزشی با انواع تحریفات معنوی، از آیات قرآن استفاده میکرده است. همچنین یکی از پایهگذاران این فرقه از چند سال پیش به عنوان مجری و کارشناس برنامههای مذهبی و عرفانی در رسانهی ملی نفوذ کرده و هنوز هم برنامههایی از او تولید و پخش میشود. تمامی این مسایل برای مردمی که به دین و مذهب علاقهمند هستند، تصدیق کننده و اعتماد آور است. مردم به سخنان کسی که از قرآن برایشان سخن بگوید، گوش فرا میدهند و این روش مزورانه توانست عرفان حلقه را در جذب مردم و گسترش میان آنها، موفق کند.
استفادهی گسترده از رسانهها
در حالی که دورههای عرفان حلقه در شهرهای مختلف برگزار میگردید، مقالات و یاداشتهایی با نام محمدعلی طاهری در نشریات و روزنامههای گوناگون منتشر میشد. بارها و بارها روزنامههای پرتیراژ و بلند آوازه مطالبی را با نام محمدعلی طاهری منتشر کردند. از این مهمتر نفوذ اسماعیل منصوریلاریجانی، یکی دیگر از پایهگذران و تدوین کنندگان اساسنامهی فرقه در رسانهی ملی است. او به طور منظم با اساتید فلسفه و عرفان هم کلام میشود و برنامههای طولانی مدت تلوزیونی دارد. در کنار این روند حضور چنین چهرهای در جلسات عرفان حلقه و فروش کتابهایش به اعضای فرقه با صرف نظر از محتوای مطالب اعتبار فرقه را بالا میبرد و اعتماد مردم را جلب میکند.
فعالیت رسانهای عرفان حلقه هم تبلیغ و شناخت ایجاد میکند و هم اعتماد. چون حضور مستمر یک فرد در رسانه و یا انتشار مطالب متعدد از یک نفر در نشریات، انس و شناختی را به وجود میآورد که نتیجهی طبیعی آن، اعتماد به مطالب، گفتهها و سایر اعمال اوست.
برنامهی گسترش هرمی شکل
در عرفان حلقه به این صورت است که هر کس با شرکت در 8 ترم، حدود 18 ساعت، استاد یا به تعبیر رایج در میان اعضای حلقه، مستر میشود. حالا این فردی که کمتر از 150 ساعت آموزش دیده است، میتواند حلقههای آموزشی دیگری را تشکیل دهد و به دیگران آموزش دهد. همین طور شاگردان این فرد میتوانند به گروهی دیگر آموزشی دهند. این روند هرمی شکل موجب توسعهی سریع آموزشها و افزایش اعضا میشود.
منافع اقتصادی
مسترها برای برگزاری کلاسها از شرکت کنندگان در هر ترم، 50 یا 70 هزار تومان و یا مبالغ دیگر را دریافت میکنند. به این ترتیب کسی که 150 ساعت آموزش دیده، استاد کلاسی میشود که با 18 ساعت آموزش به 10 نفر، 500 هزار تومان دریافت میکند. با توجه به اینکه هر ترم 6 جلسهی 3 ساعتی است، یک مستر میتواند هر هفته یک ترم برگزار کند و با یک کار نیمه وقت در یک ماه 2 میلیون تومان در آمد داشته باشد. با کسر هزینههای ثبتنام و پذیرایی در کلاس و اجارهی یک کلاس با گنجایش 10 نفر، مبلغ باقیمانده بسیار چشمگیر خواهد بود.
نمایشهای جذاب
در بعضی از دورهها که با نام تشعشعات دفاعی برگزار میشد، به طور معمول شخص طاهری یا بعضی از مسترهای خاص، نمایشی را به راه میانداختند که نشان دهند جنها و نفوذ آنها در بدن انسان موجب بیماریها هستند و آنها میتوانند این جنها را خارج کنند. بدون تردید این نوع معرکه گیریها و نمایشها برای بعضی جذاب است و ارزش سرگرمی دارد. در نتیجه باعث گرایش به این فرقه و شرکت در دورهها میشود.
قدرتهای شگفتانگیز
عرفان حلقه میگوید در همان ترم اول آموزش، افراد را به حلقههای رحمت عام الاهی یا شعور کیهانی متصل میکند و در اثر این اتصال، افراد توانایی درمانگری پیدا میکنند یا به عبارت دیگر افراد میتوانند واسطهی انتقال درمان از شعور کیهانی باشند. البته این تنها قدرت نهفته در یکی از حلقههای شعور کیهانی است. سایر حلقههای دیگر نیز موضوع خاص خود و قدرتهای ویژهای دارند که اعضا بدون زحمت، تقوا، تزکیه و ایمان به خداوند و هرگونه تدیّن میتوانند به آن متصل شوند، تنها کافی است که از راه مرکزیت عرفان حلقه، این اتصالات تفویض شود.
از دیرباز، گروهی از افرادی که به دنبال عرفان میرفتهاند برای همین قدرتهای شگفت انگیز بوده است. حالا در عرفان حلقه راهی پیشنهاد میشود که بدون زحمت ریاضت، تزکیهی نفس و تقوا میتوان به این نیروها دست پیدا کرد. به این ترتیب یکی دیگر از عوامل جذابیت و گرایش به عرفان حلقه، قدرتگرایی و نیروهای شگفت انگیزی است که این فرقه مدعی برخوردار کردن اعضا، از این قدرتهاست.
جمعبندی
در مجموع، 7 دلیل را میتوان به طور خاص برای گرایش به عرفان حلقه، برشمرد.
1 ـ تکیه بر مشکلات سخت و اساسی مردم؛
2 ـ استفاده از ظواهر دینی؛
3 ـ استفادهی گسترده از رسانهها؛
4 ـ برنامهی گسترش هرمی شکل؛
5 ـ منافع اتقصادی؛
6 ـ نمایشهای جداب؛
7 ـ قدرتهای شگفت انگیز.