* سئوال: آیا ممکن است در آغاز تاریخچهی حضور مسلمانان را در منطقه تراقیای غرب یونان بیان بفرمائید؟
** پاسخ: منطقه تراقیای غرب در داخل مرزهای یونان و در فاصله نزدیک مرزهای ترکیه و بلغارستان قرار دارد و در فاصله 300 کیلومتری استانبول میباشد.
این منطقه را مسلمانان در سال 1362 میلادی یعنی یک قرن قبل از فتح قسطنطنیه گشایش نمودند و چندین قرن تحت قلمرو حکومت عثمانی بوده است.
پس از جنگ جهانی اول نیروهای نظامی فرانسه این منطقه را به تصرف خود در آوردند و موقعیکه درصدد ترک و تخلیه آن بودند مسلمانان این منطقه را مختار گذاشتند که یا تابعیت بلغارستان و یا یونان را بپذیرند بهمین جهت بیشتر مسلمانان تابعیت یونان را پذیرفته و از آن زمان جزو اقلیتهای مسلمان این کشور در آمدند.
* سئوال: تعداد مسلمانان این منطقه چقدر است و بیشترین نقاط تجمع آنان در کجاست؟
** پاسخ: اقلیت مسلمان یونان جمعا به مرز یکصد و بیست هزار نفر میرسد که در سه بخش استانداری بشرح ذیر پراکندهاند: استان رودوبی ، استان آکسانتی و استان اورو. در استان رودوبی مسلمانان 55 درصد جمعیت آنرا تشکیل میدهند و در استان آکسانتی تعداد مسلمانان 45 درصد جمعیت است اما در استان اورو تعداد مسلمانان به 7 درصد کل جمعیت این استان میرسد و علت کمبود مسلمانان در این ناحیه ناشی از آن است که از سال 1923 تا 1939 حدود 10 هزار مسلمان از این استان به ترکیه مهاجرت کردند.
* سئوال: منبع رزق و روزی مسلمانان منطقه چیست؟
** پاسخ: مسلمانان در یونان نه زیاد ثروتمند و نه زیاد تهیدست و یا فقیرند بلکه حالت افراد متوسط را دارند اغلب آنان به کارهاری کشاورزی میپردازند که شاید 75 درصد آنان را تشکیل میدهند و 15 درصد دیگر کارگرند و تنها 8 درصد صاحبان حرفه و یا مغازه دار 2 درصد نیز گلهداری مینمائید. در اینجا باید نکتهای را ذکر کنم که مسلمانان در تراقیای غرب قبلا یعنی در سال 1920 که مبدل به اقلیت مسلمان در یونان شدند 84 درصد زمینهای زراعتی منطقه را در اختیار داشتند اما در حال حاضر تنها 35 درصد زمینها را بعهده دارند و این هم به چند علت دیگر میباشد که بهشرح زیر خلاصه میکنیم:
1- دولت یونان قسمت عمده زمینهای منطقه را ملی کرده است.
2- برخی از مسلمانان منطقه زمینهای خود را فروختند.
3- برخی دیگر به ترکیه مهاجرت کردند که در نتیجه دولت زمینهایشان را مصادره کرد.
اکنون کار بجایی رسیده است که از اقلیت مسلمان هیچکس دارای زمینهای پهناوری نیست در حالیکه قبلا تعداد زمینداران بزرگ زیاد بود همچنین در حال حاضر در میان مسلمانان یک تاجر عمده که در زمینه صادرات و واردات کار کند دیده نمیشود.
* سئوال: چرا مسلمانان منطقه این همه ضعف از خود نشان دادهاند آیا از جانب دولت یونان تحت فشار بودهاند یا آنکه خود به دلخواه خود به ترکیه مهاجرت میکنند؟
** پاسخ: مسلمانان یونان قبلا بموجب عهدنامه لوزان از حقوق مشخصی برخوردار بودند ولی رعایت حقوق مسلمانان ادامه نیافت. جریان از اینقرار است که در سال 1923 انگلستان، فرانسه، ایتالیا، ژاپن، یونان و ترکیه عهدنامه لوزان را امضاء کردند که در بندهای 37 تا 45 آن آمده است: اقلیتهای مسلمان در یونان و مسیحیان در ترکیه باید از حقوق مساوی برخوردار باشند. و دولتین یونان و ترکیه اجازه ندارند قوانین و مقرراتی را تصویب کنند که به حقوق حقه مشخصه این دو اقلیت لطمهای بزند. بموجب این عهدنامه مسلمانان مقیم یونان اجازه دارند برای خود مدارس و مساجد و موسسههای خیریه تاسیس کنند مشروط بر آنکه هزینه اینگونه تاسیسات بعهده اقلیت مسلمان باشد.
مسلمانان یونان از این حقوق مشخصه خود تا سال 1965 استفاده کردند لیکن از آن تاریخ به بعد تبعیض در رفتار دولت مشاهده شد و اقلیت مسلمان زیر فشارهای اقتصادی، آموزشی، و دینی قرار گرفته که این روش همچنان ادامه دارد.
* سئوال: چه موسسههایی را مسلمانان یونان تحت کنترل دارند و نقش این موسسهها در زندگی روزمره مسلمین یونان چیست؟
** پاسخ: ما 23 شهرداری مستقل داریم که سیزده شهرداری در استان رودوبی و ده شهرداری بقیه در استان آکستانی میباشد در این شهرداریها نمایندگان منتخب مسلمانان نیز وجود دارد همچنین سه دارالافتاء وابسته بدادگاههای شرعی مسلمانان داریم که مسایل و مشکلات خاص زندگی مسلمین از قبیل ازدواج و طلاق و غیره نظارت میکنند. منتهی مسلمین نیز در امر تعیین و یا برکناری ائمه جمعه نظارت و تصمیمگیری میکنند همچنین بر مدارس دینی مسلمانان نظارت میکند و نیز امور مربوط به اوقاف و موقوفات اسلامی زیر نظر وی میباشد و البته خود مفتی را مسلمانان یونان از طریق انتخابات تعیین میکنند و سپس دولت باین سمت رسمیت میدهد. مفتی از دولت یونان نیز مانند هر کارمند دیگری حقوق میگیرد.
از اکتبر سال 1970 نیز هیئت وعاظ و ارشاد دینی در شهر کوموتینی که مرکز استان رودوبی است و بیشترین تعداد مسلمانان در این شهر ساکن هستند تشکیل یافت. این هیئت مرکب از 11 عضو است که اغلب آن فارغالتحصیل دانشگاهها و آموزشگاههای اسلامی هستند.
این وعاظ طبق برنامههای دارالافتاء مردم را ارشاد مذهبی مینمایند برخی هم بتدریس قرآن برای کودکان میپردازند البته در شهر کوموتینی یک مجله هم از طرف این هیئت منتشر میشود که بنام «دعوت به حق» چاپ میگردد. اعضای این هیئت در روزهای جمعه نیز بمدارس دینی و روستاها سر میزنند تا روستائیان را از ارشادات مذهبی خود مستفیض کنند.
* سئوال: مساجد مسلمانان یونان در چه وضعی میباشند؟
** پاسخ: در منطقه تراقیا جمعا 297 مسجد و مصلی وجود دارد البته در سایر مناطق یونان نیز مساجد دیگری وجود دارد بخصوص در دو جزیره رودوس و قوص.
برخی مساجد نیز بر اثر قدمت و مرور زمان ویران گردیده و یا مبدل به موزه شده است. دولت یونان برخی مساجد قدیمی را نیز مبدل به کارخانه یخ نموده است. اگر هم مسجدی بدون مجوز قانونی و رسمی دولت تاسیس شود منهدم میگردد.
* سئوال: با این تعداد مسلمانی که در یونان هستند باید مدارس هم وجود داشته باشد وضع مدارس مسلمین چگونه است؟
** پاسخ: تقریبا در هر دهکده مسلمین یونان یک مدرسه اسلامی ابتدائی وجود دارد که جمعا حدود 292 دبستان میشود البته این رقم طبق آمار سال 1955 است که تنها دو دبیرستان و آموزشگاه دینی در میان آن میباشد. در این مدارس 3500 دانش آموز پسر و دختر سرگرم تحصیل هستند و طبق عهدنامه لوزان تدریس بزبانهای ترکی و یونانی انجام میگیرد.
* سئوال: بودجهی این مدارس از کجا تامین میشود؟
** پاسخ: مسلمانان تراقیای غرب صندوق خاصی برای بودجه مدارس ندارند لذا حقوق دبیران و آموزگاران و ائمه جمعه در هر شهر و روستا توسط مردم همان شهر جمعآوری و پرداخت میگردد. بهمین جهت این حقوقها یکسان نیستند و در هر روستا بر حسب درآمد مردم زیاد و کم میشود. البته دولت یونان نیز به برخی از مدرسین کمک مالی میکند و حقوق یکصد آموزگار مسلمان را میپردازد همچنین حقوق دبیران یونانی توسط دولت پرداخت میشود.
البته طبق عهدنامه لوزان هر ساله حدود 35 آموزگار ترک مسلمان از ترکیه بمنطقه میآیند و متقابلا همین تعداد آموزگار یونانی به ترکیه میرود تا در مدارس اقلیتهای مسیحی در استانبول تدریس کنند.
سازمانهای اوقاف نیز نمیتوانند چندان کمکی به مدارس بکنند خلاصه آنکه از سال 1980 دولت سازمانهای اوقاف را زیر نظر و نظارت استاندار یونانی که معمولا مسیحی میباشد گذاشته است. البته با اعتراض شدید مسلمین، دولت یونان لایحه قانونی خاصی را که در این زمینه صادر کرده بود هنوز رسمیت نداده است.
گاهی هم دولت زمینهای موقوفه مسلمین را ضبط و در اختیار کلیساها قرار میدهد و مسلمین از پنجسال قبل شکایتی در این زمینه بدولت یونان تسلیم کردهاند.
* سئوال: پس گاهی دولت یونان به حقوق مسلمین این ایالتها تعدی و تجاوز میکند.
** پاسخ: آری ،بالاخص از سال 1965 تاکنون تجاوزات بیشماری توسط دولت یونان علیه حقوق حقه مسلمانان انجام گرفته است مثلا دولت یونان خرید و فروش املاک را فیمابین مسلمانان ممنوع اعلام کرده و اگر یک مسلمان ناگزیر به فروش مین و یا ملک خود گردد باید این داد و ستد را با یک مسیحی یونانی انجام بدهد. همچنین یک مسلمان یونانی اجازه ندارد ساختمان جدیدی درست کند و یا ساختمانهای قدیمی خود را تعمیر و ترمیم نماید مگر در یک شرایط استثنائی و با دشواریهای زیاد.
مسلمانان یونان همچنین اجازه ندارند برای خود مسجد و یا مدرسه جدید تاسیس نمایند و حتی مساجد قدیمی را نمیتوانند تعمیر کنند و اگر بخواهند مسجد خود را از خطر ویرانی نجات داده و تعمیر کنند کسب اجازه در این زمینه به مدیریت اسقفهای مسیحی در آتن محول میشود. در این زمینه تقاضاهایی از پنج سال قبل برای اسقفهای مسیحی در آتن ارسال گردیده که هنوز پاسخ مثبت آن نرسیده است. و بسیار است زمینهای مسلمین که به بهانه تاسیس دانشگاه و پادگان نظامی و غیره توسط دولت یونان مصادره و ضبط گردیده و گاهی هم این زمینهای مسلمانان به مسیحیان یونانی سپرده میشود همانطور که دهکده مهشه انجام گرفت.
اما مشکلات آموزشی مسلمانان زیاد است زیرا گاهی دولت آموزگاران یونانی و مسیحی را بمدارس مسلمین تحمیل میکند و بر اثر اینگونه مشکلات هم اکنون دو دبستان مسلمین در منطقه اکسانتی تعطیل شده است. دولت یونان در بعضی موارد برخی از استادان مسلمان را به بهانه اینکه علیه منافع یونان تبلیغ کردهاند، از کار برکنار میکند و یا آنکه دولت بهانه میکند که این مدرسین بتدریس کتابهای بدون مجوز پرداختهاند و این برای خود من نیز اتفاق افتاده است زیرا در سال 1977 مرا که در یک آموزشگاه مذهبی کتاب تاریخ اسلامی و زبان عربی را تدریس مینمودم از کار برکنار کردند و گفتند علت برکناری آن است که شما کتابهای غیر قانونی و بدون مجوز را تدریس میکنید.
دولت همچنین یک لایحه قانونی را در سال 1955 تقویت کرده که بموجب آن هر مسلمان یونانی را که مدتی در یک کشور اسلامی اقامت کند از تابعیت یونانی خود سلب میکند و او را فاقد شناسنامه رسمی مینماید.
* سئوال: شما در ازای اینگونه اقدامات که علیه مسلمین یونان انجام میگیرد چه برداشتی دارید و بهنظر شما چگونه میتوان از کنار این واقعیتها گذشت؟
** پاسخ: این اقدامات مسلمانان مقیم تراقیای غرب را تحت تاثیر قرار داده بطوریکه قسمت عمدهی آنان به ترکیه مهاجرت کردهاند لیکن همین اقدامات روحیه دفاع از خویشتن را در مسلمین منطقه برانگیخت که اکنون همگی یکپارچه حقوق حقه خود را مطالبه میکنند. ما هم اکنون چهار « هفتهنامه» مطبوعاتی بزبان ترکی داریم که از طریق آن حقوق و مسائل خود را مطرح میکنیم و باین هم اکتفا نمیکنیم زیرا مسلمانان در دوم آوریل سال 1981 یادداشتی به نخستوزیر وقت یونان تسلیم کردند و همچنین یادداشت مشابهی به سفیران کشورهای امضاکننده عهدنامه لوزان سپردند و رونوشت آنرا در اختیار سفرای عرب و اسلامی در آتن قرار دادند.
آقای محمد اوغلو نماینده پارلمانی مسلمانان نیز تاکنون دو تلگراف برای آندرهپاپاندریو نخستوزیر یونان فرستاده است.
همچنین اتحادیه کارگران مسلمان تراقیای غرب در آلمان غربی با کنفرانس بینالمجالس اروپا در این زمینه تماسهایی گرفته است. ما امیدواریم اختلافات فیمابین ترکیه و یونان رفع گردد زیرا عوامل منفی این روابط بر وضع مسلمانان یونان تاثیر منفی میگذارد ما با مردم مسیحی در اینجا اختلافی نداریم و در کنار یکدیگر زندگی مسالمتآمیزی را میگذرانیم لیکن با دولت و کارمندان دولتی همیشه درگیر هستیم.
ما امیدواریم که کشورهای عرب و مسلمان و تمامی موسسههای اسلامی ما را یاری کنند و لااقل با مقامات مسئول یونان تماس بگیرند که این مشکلات برطرف گردد همچنین امیدواریم افراد خیر مسلمان در منطقه تراقیای غرب یونان کارخانجاتی تاسیس کنند تا برای مسلمانان این منطقه کار فراهم گردد و امیدواریم با دولت یونان بتوافق برسند تا موافقت کند، لااقل نیمی از کارگران در هر کارخانهای در مناطق اسلامی یونان از مسلمانان باشند تا مشکل بیکاری رفع گردد ما نیاز مبرمی به کمکهای مالی داریم تا روحانیون با مشکل زیادی روبرو نباشند و امیدواریم روحانیون مسلمان از دیگر کشورها باینجا بیایند زیرا این موجب تحکیم روحیه مسلمانان یونان میشود.